Inkt en bloed is één grote allegorie op rouw. Kangs fysieke, zintuiglijke taal, die soms thematisch aan de poëzie van Sappho doet denken, kruipt onder je huid.
In de door Mattho Mandersloot uit het Koreaans vertaalde roman Inkt en bloed van Nobelprijswinnaar Han Kang (Gwangju, Zuid-Korea, 1970) laat een kunstenares, Seo Inju, via de van oorsprong Chinese schildertechniek van gewassen inkt blauwe vlammen tevoorschijn komen op Koreaans oftewel hanji-papier. Dat is gemaakt van de vezelrijke bast van de papiermoerbei, waardoor het veel nerven heeft. Inju verft het papier eerst blauw. Eenmaal opgedroogd brengt ze Oost-Indische inkt aan en verstuift water erboven, een methode waarbij je hele lichaam meedoet, zoals ze heeft geleerd van haar oom Samchon. Dagenlang duwen de waterstroompjes de inkt in alle richtingen en doemen kille vlammen op.
Dit procedé doet hoofdpersonage Lee Jeong-hie, vanaf de basisschool bevriend met de kunstenares, een vriendschap die overgaat in een platonische maar grote liefde, duizelen: ‘Dat het nog geen millimeter dikke papier veranderde in een schijnbaar oneindig diepe ruimte waar water en inkt doorheen stroomden.’ Zou Inju, vraagt Jeong-hie zich af, net als haar oom het gevoel hebben gehad ‘dat haar bloed in inkt veranderde en over het papier verder stroomde? Dat ze de aderen van de tijd volgde, als niet te stoppen bloed?’
Uit dit vlammende schilderij van Inju wordt het hele boek geboren, en naar vlammen keert het boek weer terug, ook in letterlijke zin. Zo redt Jeong-hi zichzelf uit het in brand gestoken atelier van Inju, waarna ze eindelijk besluit het leven te omarmen. Thema’s als rouw, schuld, trauma, waarheid en herinnering, leven en dood verstrengelen zich fenomenaal, net als onmetelijke liefde, de tijd en de kracht van kunst.
Misschien kan ik het hierbij laten, nu ik de kern heb verwoord. Toch wil ik dichter bij dit weefsel zien te komen, bij haar fysieke, zintuigelijke taal die onder je huid kruipt, haar poëtische taal die je enkele wat al te dik aangezette scènes doet vergeven, zoals de gewelddadige ontmoeting op het einde – of is dit nu een bij uitstek westerse constatering? Het boek herinnert me aan leeservaringen die ik had als kind, ondergedompeld in de boeken van Guus Kuijer, Paul Biegel, Marion Bloem, van wie ik bladzijden overschreef om dichter bij het mysterie van het schrijven te komen. Dat deze roman zich bij vlagen als een thriller laat lezen, helpt zeker bij die overgave, hoewel dat aspect mij minder boeide.
Han Kang, dochter van de schrijver Han Seung-won, groeide op tussen boeken, die haar een geborgen gevoel gaven in haar door armoede, vele verhuizingen en evenzovele scholen geteisterde kindertijd. In Inkt en bloed heeft een boek over het universum die functie. Mini-essays, overgenomen uit dat titelloze boek, voorzien de roman van een kosmische subtekst, een fundamenteel weten dat alles uit dezelfde oorsprong komt en er weer naar terugkeert. De witte sterren die Samchon eindeloos op het kostbare papier laat verschijnen, verbeelden dat besef. Alles hangt obsessief met elkaar samen en hoewel ik verslingerd raakte aan die ingenieuze verknoping, was het nou juist ook dát wat me soms tegenstond: alsof je geen adem krijgt. Tegelijkertijd herken ik me in haar intense, lyrische taal.
Al jong wordt Han Kang geplaagd door existentiële vragen, wat haar op haar 14de doet besluiten schrijver te worden, zonder nog maar één regel te hebben geschreven. Het kijken naar mensen heeft haar altijd overweldigd, de mens zowel wreed als waardig, zegt ze in ‘The Horror of Humanity’, een interview uit 2019. Ze memoreert het Bloedbad van Gwangju in 1980, waarbij een volksopstand in haar geboortestad tegen de dictatuur van het militaire regime van Chun Doo-hwan bloedig wordt neergeslagen. Han Kang maakte de opstand niet mee, enkele maanden ervoor verhuisde het gezin naar Seoul, maar een overweldigend gevoel van overlevingsschuld heeft haar nooit meer verlaten.
Dit gevoel van schuld speelt ook op in deze roman. Vlak voor de jonge Inju omkwam in een auto-ongeluk op de besneeuwde bergrug Misiryeong heeft ze nog contact gezocht met haar vriendin, maar Jeong-hie had haar mobiel uitgezet. ‘Als iemand zich van het leven had moeten beroven, dan was ik het’, pepert ze zichzelf in.
De megalomane kunstcriticus Kang Seok-won (ooit de geliefde van Inju), die aan een biografie over Inju werkt en een legende van haar wil maken, beweert dat het om een zelfgekozen dood ging. Jeong-hie weigert dit te aanvaarden en gaat op zoek naar de waarheid, en schrijft aan haar eigen boek, lees: dit boek. ‘Dit verhaal begint met de ogen van een vrouw. Met ogen die glimmen van wijsheid, ogen waarvan het lijkt of er een dunne ijslaag op heeft gelegen, ogen die niemand lang kan aankijken.’
IJs en vuur, verlangen en dus pijn: het zijn motieven die veel voorkomen bij Han Kang en die aan de poëziefragmenten van Sappho doen denken. ‘Zie je wel, het leven heeft geen enkele betekenis/ Het enige wat ons nog rest is een lichtpuntje opgooien’, dicht Han Kang in haar bundel Ik leg de avond in een la (2025), eveneens vertaald door Mandersloot.
Al vermengt ze fictie, essay en poëzie met elkaar, toch drong het besef zich aan me op één lange, innerlijke monoloog te lezen. Alsof alle elementen facetten zijn van de ziel van Lee Jeong-hie, de personages en zelfs gebeurtenissen afsplitsingen van haarzelf.
Het boek is één grote allegorie op rouw, maar ook op verlatenheid, die zich ophoudt ‘in een kleine zeshoekige sneeuwvlok, als een met ijs omfloerste vlam’. Jeong-hie troost zich uiteindelijk met de gedachte dat zij haar geliefde zal terugzien ‘op het punt dat alles ineenkrimpt, het punt dat tijd en ruimte, materie en non-materie allemaal één worden. (…) Daarom zijn we nooit van elkaar gescheiden geweest.’
Het lichtpuntje dat Kang opgooit, fonkelt in me.
Han Kang: Inkt en bloed. Uit het Koreaans vertaald door Mattho Mandersloot. Nijgh & Van Ditmar; 352 pagina’s; € 24,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant