Scanauto’s registreren lekker snel en makkelijk een paar honderd kentekens. Maar maken ook veel fouten. In Harlingen rijdt altijd een boa mee om onterechte parkeerboetes te voorkomen.
Toine Heijmans is rondreizend verslaggever van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Zodra de parkeerscanauto zich in de publieke ruimte laat zien, verandert de atmosfeer. Harlingen is een heerlijk kalme havenstad, toch echoot ineens het ‘centjes halen!’ tegen de historische gevels. Jonge mannen op een terras strekken hun nekken – de zwarte Golf die als verdacht was aangemerkt, is kort daarna verdwenen. Iemand roept in gezelschap, net wat te hard: ‘Ik vecht elke parkeerboete aan!’
Hoort erbij, zegt handhaver Hilde, maar in haar ervaring overheerst op straat begrip. Bovendien beschikt ze over de vaardigheid onder alle omstandigheden vrolijk en vriendelijk te blijven. ‘Als je zelf agressief bent, krijg je agressie terug.’
Mee met de scanauto, die altijd onverwacht z’n ronde doet. Acht serieuze camera’s op het dak; alleen al het rondrijden, zegt chauffeur en ‘echte Harlinger’ Ruud, is genoeg om het aantal betalende parkeerders te laten stijgen.
Het is niet eenvoudig een gemeente te vinden die de pers toelaat tot een parkeerscanauto. Bestuurlijk ongemak: dit ligt gevoelig bij de burger. Eén op de tien boetes is onterecht, berekende de Autoriteit Persoonsgegevens in een ‘themastudie’, en dat nieuws werd vorige week breed uitgemeten.
Scanauto’s zijn een teken van de tijd. Ze staan haaks op ongeveer alles wat de burgers van de overheid verwachten: persoonlijk contact, menselijke maat. Die willen geen anonieme algoritmes, camera’s, sensoren of machinaal uitgeschreven boetes.
‘Risicobeheersing van dergelijke systemen’, waarschuwt de Autoriteit Persoonsgegevens, is ‘in de praktijk weerbarstig. Deze weerbarstigheid wordt vooral gevoeld door burgers, die in toenemende mate de lasten dragen van de inzet van scanauto’s voor parkeerhandhaving.’
Toch kiezen veel gemeenten voor het gemak, wethouder Hendrik Sijtsma beaamt het graag. ‘Ja, het is gemakkelijk’. De pilot bevalt. De scanauto scant in acht uur zo’n 1.700 kentekens, dat lukt een ‘lopende boa’ niet. Op 4 procent van de opgelegde boetes komt bezwaar, zegt hij ook, 2 procent is terecht, ‘dus dat valt enorm mee.’
Harlingen is bijzonder vanwege de badgasten en eilanders die naar Vlieland of Terschelling gaan en hun auto een paar dagen achterlaten in de stad. Streng handhaven is dan noodzakelijk. ‘Voor de leefbaarheid, dat kan ik de burger goed uitleggen’, zegt Sijtsma. ‘Voor ons is de scanauto geen melkkoe, die kost meer dan hij oplevert.’ Bovendien kiest de gemeente ervoor altijd een boa mee te laten rijden, om fouten te voorkomen.
Zo houdt de scanwagen de gang erin. Tijdens het chaufferen bedient Ruud (vanwege privacy hier alleen met voornaam genoemd, net als Hilde) een knop waarmee hij de camera’s steeds in- en uitschakelt bij voorbijrijdende auto’s – het systeem is slim, maar niet slim genoeg om bewegende auto’s te onderscheiden van geparkeerde. Op een naast het stuur gemonteerde laptop verschijnen foto’s van kentekens, bij elke foto klinkt een piepje; in korte tijd scant het systeem 463 auto’s.
Hilde concludeert dat er achttien niet hebben betaald. Ze klimt uit de wagen om verdachte gevallen persoonlijk te controleren, tuurt door de ruiten op zoek naar invalideparkeerkaarten, vergunningen of automaatbonnetjes, maakt daar uitgebreid foto’s van, en is dan pas overtuigd dat een dikke BMW inderdaad iets te verwijten valt.
Drie kentekens zijn verkeerd gelezen door de scanner, één staat op eigen terrein. Zonder haar inzet, zegt Hilde, kregen ze allemaal een boete. Daar waarschuwt de Autoriteit Persoonsgegevens ook voor: het gevaar van automation bias, de onterechte aanname dat de technologie het vrijwel altijd bij het juiste eind heeft. Maar ook het ongezien stapelen van digitale boetes is een probleem, dat mensen diep in de schulden kan brengen – er steekt geen bon meer onder de ruitenwisser.
Handhaver Hilde pareert die kwesties met coulance. De vrouw die naar haar Suzuki komt lopen krijgt een waarschuwing, geen boete. ‘Je moet het menselijk doen, maar duidelijk,’ zegt Hilde. ‘De volgende keer is het no mercy.’
Ook de bedrijfswagen van twee schilders krijgt geen bon. De schilders zeggen dat voor hun wagen een vergunning is geregeld, de scanauto zegt nee, maar Hilde begint te bellen en begrijpt dat er op kantoor iets verkeerd is gegaan. ‘Kan ook gebeuren.’
Software is binair, de mens niet – toch laten de meeste gemeenten hun scanauto’s rijden zonder controle achteraf, schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens. Die ook zorgen heeft over het uitbesteden aan ‘marktpartijen’: hierdoor ‘raken zij deels de controle over belangrijke beheersingsmaatregelen kwijt, terwijl zij hier wel voor verantwoordelijk blijven’.
Harlingen betrekt de diensten bij parkeerbedrijf InPublic. Dat is een uitkomst, zegt wethouder Sijtsma, want voor een kleine stad als deze is het uitbaten van een eigen auto te duur. Bestuurder van InPublic is Friso Hylkema, die vertelt dat de meeste fouten niet door het systeem worden gemaakt, maar door de parkeerders zelf: verkeerd kenteken in de parkeerapp, verkeerde betaalpaal aangevinkt.
Wethouder Sijtsma zag op een congres voor gemeentebestuurders al camera’s ónder een scanauto hangen, in staat om kuilen in de weg te detecteren. Ook handig. De term is function creep: eenmaal gewend aan nieuwe technologie openen zich nieuwe mogelijkheden. Huisvuilcontrole, gestolen auto’s, defecte straatverlichting – de ogen van de scanauto zijn overal inzetbaar. Gezichtsherkenning. Paspoortcontrole.
Daar is natuurlijk geen sprake van, zegt de wethouder. Je moet niet denken dat de scanauto zomaar geschikt is voor andere taken. Wel krijgt de Harlingse zeehaven camera’s tegen drugs- en mensensmokkel, ‘want daar moet je ook wat mee.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant