Kinderen kunnen sinds een paar jaar de achternamen van beide ouders krijgen. Maar in de praktijk blijkt dat vaders die mogelijkheid eenvoudig kunnen tegenhouden. Progressief Nederland (Pro) maant vandaag de staatssecretaris tot actie.
is redacteur van Volkskrant Magazine, ze maakt podcasts en schrijft geregeld essays en interviews.
Rebecca Lee (45) heeft een vurige wens. De Groningse ondernemer wil dat haar 6‑jarige dochtertje de achternaam krijgt van zowel haar vader als haar moeder. Lee: ‘Ik vind het belangrijk om mijn Zuid-Koreaanse achternaam te kunnen doorgeven. Dus toen ik hoorde dat ouders konden kiezen voor een gecombineerde achternaam, wilde ik dat ook voor haar.’
Zo’n dubbele achternaam is sinds een paar jaar mogelijk door een wetswijziging. Maar Lee stuitte op een onoverkomelijk probleem: haar ex-man weigert. En zonder zijn toestemming kan zij niets beginnen.
‘Ouders zouden niet eenzijdig moeten kunnen beslissen over de achternamen van hun kinderen’, zegt ze. ‘En kinderen hebben het recht om de naam van beide ouders te dragen.’ Lee stapte naar de rechter, maar daar werd haar verzoek afgewezen.
Haar ex verklaarde dat Lee al vaker van naam was veranderd: was dit wel een duurzame wens? Lee: ‘Ik ben geadopteerd, maar heb geen enkele band met mijn adoptieouders. Toen ik met hem trouwde, gaf ik die naam op. Acht jaar geleden heb ik mijn biologische moeder en tantes ontmoet tijdens een reis naar Zuid-Korea. Daarna ben ik een bewust en lang proces ingegaan om mijn naam te wijzigen, niet vanwege die biologische band, maar omdat ik me verbonden voel met Zuid-Korea. Voor mij was het ontzettend belangrijk om mijn naam toe te voegen, juist omdat ik daar zelf zo voor heb geknokt.’
Lee is een van de meer dan honderd vrouwen die zich de afgelopen twee jaar meldden bij de vrouwenrechtenorganisatie Bureau Clara Wichmann. Hun verhalen lopen uiteen, maar de klacht is gelijk: als het gaat om de achternaam, is vaders wil nog steeds wet. En alle klachten hebben betrekking op de WIGG, de Wet invoering gecombineerde geslachtsnamen uit 2024.
Die wet moest er juist voor zorgen dat er meer gelijkwaardigheid kwam tussen moeders en vaders. De WIGG maakte een dubbele achternaam voor kinderen mogelijk. Ook kwam er een overgangsregeling: ouders met kinderen geboren na 2016 kregen een jaar lang de gelegenheid om een tweede naam toe te voegen, in de praktijk vaak die van de moeder. Nederland zou met de nieuwe wet weer in de pas lopen met andere Europese landen, waar het naamrecht al eerder een emancipatieslag had gemaakt.
Maar in de praktijk voelen vooral moeders zich achtergesteld door een belangrijke voorwaarde in de wet: de verplichte toestemming van beide ouders. Als die toestemming uitblijft, krijgt het kind binnen een huwelijk of geregistreerd partnerschap de naam van de vader toegewezen. Linde Bryk van Bureau Clara Wichmann: ‘Vaders hebben zo eigenlijk een veto. Als zij weigeren, krijgt het kind hun naam. Moeders hebben ook geen juridische mogelijkheden om dit aan te vechten, zij worden disproportioneel belast door deze wet.’
Dat blijkt ook uit de meer dan veertig rechtszaken die sinds 2024 zijn gevoerd over dubbele achternamen. Rechters wijzen die verzoeken veelal af, omdat ze stellen niet bevoegd te zijn om vervangende toestemming te geven. Ook blijkt dat de termijn van de overgangsregeling van een jaar voor veel moeders te kort is. Bryk: ‘Ik vermoed dat het probleem nog groter is. Lang niet alle moeders doen een melding of beginnen een rechtszaak. Soms leggen ze zich erbij neer, omdat ze de relatie niet willen verstoren.’
Marjolein Evers (35) kreeg haar kinderen in een periode waarin een dubbele achternaam nog niet mogelijk was. ‘Hun vader hield vast aan zijn eigen achternaam. Ik vond het jammer dat ik mijn naam niet kon doorgeven, onder meer omdat ik in een familiebedrijf werk dat mijn achternaam draagt. Dat bedrijf is generaties lang overgegaan van vader op zoon, ik ben de eerste vrouwelijke opvolger. Die naam betekent veel voor mij, en ook voor de toekomst van mijn kinderen.’
Toen zij in 2024 gebruik wilde maken van de overgangsregeling, ging haar man eerst akkoord, zegt ze. ‘Maar kort voor die afspraak bij de gemeente trok hij zijn toestemming in, na overleg met zijn ouders en een vrouwelijke collega. Voor mij was dat onbegrijpelijk: wat hebben andere mensen te maken met onze kinderen?’
Het huwelijk hield geen stand. Tijdens de echtscheidingsprocedure bleef Evers zich inzetten voor een dubbele achternaam. Maar de rechter wees haar verzoek af. De wettelijke overgangstermijn was inmiddels ook verstreken.
Haar ex voerde aan dat hij vond dat de kinderen zelf moesten beslissen. Evers: ‘Maar tot die tijd dragen ze alleen zijn naam, daarvoor hebben ze ook niet kunnen kiezen.’ Bovendien, zegt Evers, zouden beide ouders het recht moeten hebben om hun naam door te geven.
De ex-partner van Annemijn Niehof (47) ging na een juridische strijd alsnog akkoord met een dubbele achternaam voor hun dochtertje. Maar ook in haar geval was toen de termijn van de overgangsregeling verstreken. Zij moest vervolgens een aanvraag doen bij Dienst Justis, die haar verzoek behandelde als een naamswijziging. Daaraan zijn veel strengere voorwaarden en extra kosten verbonden. Haar verzoek werd afgewezen. ‘En nu kan ik pas weer in 2027 een verzoek indienen. Ik vind het enorm pijnlijk hoe een ‘nee’ van mijn ex alles heeft stilgelegd en mijn dochter tot die tijd alleen zijn naam draagt.’
Vorige week getuigde Niehof over haar ervaringen tijdens een zogenoemd rondetafelgesprek van de Tweede Kamer over de WIGG. Mirella Peereboom‑Drunick, docent personen- en familierecht aan de Universiteit van Amsterdam, sprak daar ook. ‘De geschiedenis van het familierecht is in Nederland vrij patriarchaal’, zegt zij. ‘Mannen en vaders hadden van oudsher veel te zeggen. Neem het feit dat vrouwen tot 1956 wilsonbekwaam werden zodra ze trouwden. Ze werden juridisch beschouwd als minderjarige kinderen, dat is nog niet zo lang geleden. Er is op allerlei fronten meer gelijkheid gekomen tussen mannen en vrouwen. Maar toch zit het helaas nog steeds scheef in het huidige naamrecht.’
Illustratief voor die scheefheid is de juridische situatie bij getrouwde lesbische stellen. ‘Als die het niet eens zijn over de achternaam, krijgt het kind de naam van de duomoeder toegewezen. Die fungeert in dit geval als de ‘juridische vader’.’ Peereboom‑Drunick noemt de huidige wetgeving discriminatoir. Bij een conflict zou een dubbele achternaam de standaard moeten zijn. ‘Dat doet ook meer recht aan het belang van het kind.’
Waarom weigeren vaders een dubbele naam? Advocaat Marc Schuring stond in een van de eerste rechtszaken over een dubbele achternaam de vader bij. ‘De ouders in die zaak waren al geruime tijd verwikkeld in een juridische strijd: om de voogdij, om financiën’, vertelt hij. ‘De vader ervoer het verzoek tot een dubbele achternaam als weer een nieuw juridisch gevecht dat de moeder aanging; hij wilde daar niet in meegaan. Bovendien was de dochter, inmiddels 7, helemaal gewend aan haar achternaam, ze stond bij iedereen zo bekend.’
‘Veel mannen zijn gehecht aan hun eigen achternaam’, zegt Bryk van Bureau Clara Wichmann. ‘Toch wordt vaak niet duidelijk waarom de toevoeging van moeders naam nou een probleem is.’
Soms wordt de achternaam ingezet in een machtsspel, zien deskundigen. Nienke (om privacyredenen niet haar echte naam) zou ook spreken tijdens dat rondetafelgesprek, maar ze trok zich terug uit angst voor haar ex. Ze vertelt dat ze in een relatie zat met een man die voor de buitenwereld vriendelijk overkwam, maar thuis verbale en fysieke woede-uitbarstingen had naar haar en haar twee dochters. ‘Toen ik eindelijk van hem durfde te scheiden, begon er een nieuwe strijd. Ik moest van hem kapot. Hij wikkelde de instanties om zijn vinger en wist mij te framen als de wraakzuchtige ex.’ Het verzoek om een dubbele achternaam heeft ze ‘noodgedwongen losgelaten’, vertelt ze. ‘Terwijl: die dubbele achternaam is zo belangrijk. Daarmee kunnen we laten zien dat ze, ondanks alles, bij beide ouders horen.’
Tweede Kamerlid Songül Mutluer (Progressief Nederland), initiatiefnemer van het rondetafelgesprek, ziet het liefst dat de wet wordt aangepast, zij zal donderdag de staatssecretaris hiertoe bewegen en een motie aankondigen. ‘De verplichte toestemming van de man is achterhaald en heeft een grote impact op vrouwen, met name bij ongelijke machtsverhoudingen of in toxische relaties,’ zegt ze. Haar voorstel: als de ouders er niet uitkomen, dan geldt niet langer automatisch de naam van de vader, maar van beide ouders op alfabetische volgorde. ‘Dat is in lijn met Europese wetgeving, en al lang de praktijk in omringende landen.’ Of ze de Kamer meekrijgt, is nog niet zeker. Een eerdere wetswijziging hierover strandde in 2022. Partijen als de VVD en het CDA geven desgevraagd aan eerst een evaluatie van de wet te willen afwachten. Die staat vooralsnog voor 2027 gepland.
Voor Rebecca Lee komt dat te laat. ‘Juist in de jonge jaren hecht een kind zich aan een naam. Die achternaam vertelt iets over waar je vandaan komt, bij wie je hoort en of beide ouders gelijkwaardig worden erkend.’
In Nederland krijgen kinderen in een huwelijk van oudsher de naam van de vader (de echtgenoot) toegewezen, kinderen buiten een huwelijk die van de moeder. Een fundamentele verruiming van de keuzemogelijkheden kwam in 1998: toen werd het mogelijk voor ouders om te kiezen voor óf de moedersnaam óf de vadersnaam.
Vanaf 2024 kunnen ouders kiezen voor een dubbele achternaam, in een volgorde naar wens (overigens zonder koppelteken ertussen). Als deze kinderen vervolgens trouwen, en als ze kinderen krijgen, moeten ze een keuze maken, want een achternaam mag uit maximaal twee namen bestaan.
Uit cijfers van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens blijkt dat in 2025 zo’n 7 procent van de geboren kinderen een dubbele achternaam kreeg. Zonder overeenstemming over de achternaam krijgt het kind de naam van de vader. Zijn de ouders niet getrouwd of geregistreerd partner, dan krijgt het kind de naam van de moeder. In die situatie kunnen ook mannen aanlopen tegen een weigerende ouder. Bureau Clara Wichmann kreeg daar twee klachten over.
Source: Volkskrant