Jaarverslag De Raad van State pleit in het jaarverslag voor het „recht op de toekomst” en voor brede, meerjarige akkoorden. Zeker gezien politieke stabiliteit volgens het adviesorgaan steeds minder vanzelfsprekend is geworden.
Thom de Graaf, afzwaaiend vicevoorzitter van de Raad van State.
De politiek heeft te weinig oog voor toekomstige generaties. Sterker, volgens de Raad van State is sprake van een ‘tirannie van het hedendaagse’. Dat schrijft het adviesorgaan in het jaarverslag over 2025 – deze donderdag gepresenteerd – waarin ook wordt opgeroepen tot ‘institutionele innovaties’. Volgens de Raad van State, een belangrijke adviseur van de regering en hoogste bestuursrechter, blijken de belangen van komende generaties „ongelijkmatig, versnipperd en moeilijk te koppelen aan overheidsbeleid”.
Het eerste hoofdstuk van het verslag bevat traditiegetrouw zowel een beschouwing op het afgelopen jaar als aanbevelingen voor de overheid. Daarin beklemtoont de Raad de noodzaak van langetermijnbeleid. Volgens afzwaaiend vicepresident Thom de Graaf komt de politiek daar niet altijd aan toe, gehinderd door „de hijgerigheid en neiging om de actualiteit te willen volgen”.
Als voorbeelden van die langere termijn noemt de Raad dossiers als pensioen, klimaat, migratie en woningbouw. Initiatieven om deze belangen structureel te borgen, bevinden zich nog in een „te pril stadium” en worden afgedaan als „te vrijblijvend” in het jaarverslag.
De Graaf schrijft in het jaarverslag verder dat zorgvuldige wetsvoorbereiding en consistente regelgeving in 2025 een „belangrijk punt van aandacht” waren – „misschien wel meer dan voorheen”. Het kabinet-Schoof stuitte soms op juridische bezwaren en praktische problemen wanneer het nieuwe wetgeving indiende.
Verder pleit de Raad voor „brede meerjarige akkoorden […] op onderwerpen waar rust kan worden gecreëerd”, omdat politieke stabiliteit niet langer vanzelfsprekend zou zijn, wijzend op het minderheidskabinet. De Graaf: „Het is de opdracht van iedereen om te denken waar we elkaar wel kunnen vinden, zoals dat destijds met het pensioenakkoord lukte.” Die verwijzing is opvallend, omdat juist het pensioenakkoord later deels werd opengebroken door de coalitie.
Volgens de Graaf is Nederland „niet geneigd echt langetermijnperspectief in beleid te verwerken, dat kan veel beter”. Wel wees hij erop dat met aparte fondsen, zoals het Groeifonds en het Klimaatfonds, stappen in die richting werden gezet. „Dat soort langetermijndenken kan meer vorm krijgen.”
Politiek-bestuurlijke instituties kunnen volgens de Raad niet altijd goed langetermijnbelangen waarborgen. Ze focussen te vaak op „huidige belangen” en „onze belangen”. Dat komt volgens de Raad doordat zowel kiezers als politici het heden liever voorrang geven.
Volgens de Raad schiet daarnaast de aandacht voor onder meer milieu, internationale samenwerking, bescherming van meningsuiting en bevordering van onderwijs tekort. Ook worden jongeren te weinig betrokken bij beleidsvorming. De Raad roept daarom op tot „institutionele innovaties”, zoals meer burgerberaden en een ombudsman voor toekomstige generaties.
Daarnaast noemt de Raad een generatietoets als mogelijk instrument om de langetermijngevolgen van beleid systematisch te analyseren. Initiatieven als future design, een methode waarbij deelnemers aan een beleidsproces zich inleven in de rol van een toekomstige generatie, zijn volgens de Raad van State ook voorbeelden van stappen in de goede richting.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag