Oorlog in de Golf De Amerikaanse president Trump stelde zijn bezoek aan China eerder deze maand uit vanwege de oorlog met Iran. Nu die nog steeds niet ten einde is, is hem er veel aan gelegen zijn ontmoeting met president Xi Jinping er niet door te laten overschaduwen.
Een schip vaart op 12 april door de Straat van Hormuz.
De oorlog met Iran werpt een schaduw vooruit over de topontmoeting tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Chinese leider Xi Jinping, half mei in Beijing. De Amerikaanse blokkade van de Straat van Hormuz dreigt ook Chinese schepen te raken, terwijl China wordt beschuldigd van stiekeme militaire steun aan Teheran.
Sinds maandagmiddag blokkeren de Verenigde Staten de doorvaart in de Straat van Hormuz van alle schepen die Iraanse havens als herkomst of bestemming hebben, of door Iraanse kustwateren zijn gevaren. Andere schepen mogen doorvaren. Zeker twintig schepen zouden de Straat sinds dinsdag zijn gepasseerd, veel minder dan voor de oorlog maar aanzienlijk meer dan de afgelopen weken.
Door de blokkade hopen de Amerikanen belangrijke inkomstenbronnen van Iran af te sluiten: het bemoeilijkt Irans olie-export, en verhindert de ’tolheffing’ die de Iraanse Revolutionaire Garde invoerde, waarbij sommige schepen tegen forse betaling via een Iraanse vaarroute de Straat in of uit konden varen.
China neemt volgens schattingen zo’n 90 procent van Irans olie af, die het vanwege de westerse sancties tegen Iran met korting kan inkopen. Tijdens de oorlog bleef de export doorgaan: volgens analisten van Kpler exporteerde Iran in maart zo’n 1,5 miljoen vaten ruwe olie per dag via de Straat van Hormuz.
Aanvankelijk waren er twijfels over de effectiviteit van de Amerikaanse afsluiting: dinsdag zouden zeker vier schepen die aan Iran zijn gelieerd ondanks de Amerikaanse blokkade door de Straat zijn gevaren. Met name de Rich Starry viel op: een tanker met een in Shanghai gevestigde eigenaar, die onder de vlag van Malawi vaart en sinds 2023 op een Amerikaanse sanctielijst staat. Het schip dook dinsdagochtend op in de Golf van Oman, aan de andere kant van de Straat van Hormuz. Vanuit daar leek het zijn tocht te kunnen vervolgen.
Later op dinsdag namen de gebeurtenissen – letterlijk – een andere wending: rond half drie ’s middags lokale tijd draaide het schip om, en voer opnieuw door de Straat van Hormuz. Woensdagmiddag lag het voor anker voor het Iraanse eiland Qeshm.
Volgens CENTCOM, het regionale Amerikaanse hoofdkwartier, is de blokkade volledig. „In minder dan 36 uur sinds het ingaan van de blokkade hebben de Amerikaanse strijdkrachten de in- en uitgaande maritieme handel van Iran volledig gestopt”, aldus een verklaring woensdag op X. Een woordvoerder zei tegen The Wall Street Journal dat acht olietankers die uit Iraanse havens kwamen gehoor gaven aan een bevel rechtsomkeert te maken.
De Amerikaanse marine, hoefde niet in actie te komen. Maar in potentie betekent de blokkade dat Amerikaanse militairen voor de keuze komen te staan om Chinese schepen te enteren, als die proberen de afsluiting te negeren. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken noemde de blokkade „onverantwoord en gevaarlijk” en zei dat die het al wankele staakt-het-vuren in de regio in gevaar brengt.
De Chinese president Xi Jinping zelf liet zich feller uit dan tot nu toe tijdens het conflict. „We moeten het gezag van het internationaal recht beschermen, de selectieve toepassing ervan afwijzen, en voorkomen dat de wereld terugkeert naar de wet van de jungle”, waarschuwde hij dinsdag tijdens een ontmoeting met de kroonprins van Abu Dhabi, zonder de VS expliciet te noemen.
Ondertussen moet Beijing zich verdedigen tegen beschuldigingen dat het Iran stiekem militair ondersteunt in de oorlog met de VS en Israël. De Financial Times meldde woensdag op basis van uitgelekte documenten dat Iran in 2024 een Chinese satelliet zou hebben gekocht. Volgens de Britse krant gebruikte Iran de satelliet om doelwitten in het Midden-Oosten in kaart te brengen, waaronder een luchtmachtbasis in Saoedi-Arabië, waarbij een Iraanse aanval half maart vijf Amerikaanse tankvliegtuigen werden beschadigd.
Afgelopen weekend meldde nieuwszender CNN op basis van Amerikaanse inlichtingenbronnen dat China op het punt zou staan luchtverdedigingssystemen aan Iran te leveren. Het zou gaan om lichte luchtdoelraketten, die vanaf de schouder kunnen worden afgevuurd. Een Amerikaanse F-15 zou begin deze maand boven Iran met een dergelijk systeem zijn neergehaald.
Trump zei tegen CNN dat China „grote problemen” zou krijgen als het inderdaad wapens aan Iran levert. Hij dreigde eerder met importheffingen van 50 procent voor ieder land dat Iran militair steunt.
China heeft beide beschuldigingen ontkend. Berichten over wapenleveranties noemde het ministerie van Buitenlandse Zaken „volledig vervalst”. „Als de VS op basis van deze beschuldigingen importheffingen instellen, zal China met tegenmaatregelen antwoorden.” De Chinese ambassade in Washington zei tegen de Financial Times dat het verhaal over de satelliet „speculatieve en insinuerende desinformatie” is.
Ondanks zijn dreigende taal lijkt Trump zijn komende ontmoeting met Xi Jinping niet in gevaar te willen brengen. Die bijeenkomst is erop gericht de betrekkingen tussen de VS en China te stabiliseren. Beide landen waren het afgelopen jaar verwikkeld in een hevig handelsconflict, met torenhoge wederzijdse invoerheffingen en beperkingen op de uitvoer van kritieke grondstoffen en geavanceerde technologie.
De twee leiders zouden elkaar aanvankelijk begin april spreken in Beijing, maar Trump stelde de reis uit vanwege de oorlog met Iran. Trump zei in een dinsdag opgenomen interview met nieuwszender Fox niet te vrezen dat de oorlog en de stijgende energieprijzen „de dynamiek” van zijn bezoek zouden veranderen. Hij beweerde dat hij brieven met Xi had uitgewisseld, waarin de Chinese leider hem zou hebben bezworen dat hij geen wapens aan Iran levert.
„China is heel gelukkig dat ik de Straat van Hormuz permanent heropen. Ik doe het voor hen. (…) Ze hebben beloofd geen wapens naar Iran te sturen”, schreef Trump later op Truth Social. „President Xi zal me een dikke, vette knuffel geven als ik er over een paar weken ben.”
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.