Straat van Hormuz
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Terwijl Donald Trump tegen de paus hard uitvalt met het verwijt dat deze zich „niet als politicus” moet opstellen, hoopt de wereld dat de Amerikaanse president het alsnog wel gaat doen: zich gedragen als een politicus. Of op z’n minst als een volwassene die het verschil begrijpt tussen zomaar wat doen en verantwoordelijkheid nemen. Vooralsnog is het een vergeefse hoop. Niet alleen omdat Trump de vredesoproep van paus Leo XIV deze week „zwak” noemde en zichzelf op een AI-plaatje liet afbeelden als Jezus Christus, inclusief helende gaven, maar ook omdat hij de al gecompliceerde situatie rond de Straat van Hormuz verder op scherp heeft gezet.
Sinds maandag is een Amerikaanse blokkade van kracht en krijgen schepen die zaken blijven doen met Iran mogelijk te maken met de Amerikaanse krijgsmacht. Wat Iran kan, kunnen wij ook, lijkt Trump te hebben gedacht. En dat is ook zo. Met de blokkade brengen de Verenigde Staten een belangrijke slag toe aan het Iraanse vermogen om deze cruciale doorvoerroute voor olie en andere grondstoffen te beheersen. De zee splijten kan Trump (nog) niet, maar hij kan wel de zee sluiten.
De actie is echter niet zonder risico. Na het tijdelijke staakt-het-vuren van vorige week gingen olietankers al snel weer richting Azië. De door de VS en Israël begonnen oorlog tegen Iran heeft daar tot acute energieproblemen geleid, bijvoorbeeld in de Filipijnen, Sri Lanka en Pakistan. China heeft reserves, maar zit ook niet te wachten op een langgerekte energiecrisis. Het heeft bovendien geen ruzie met Iran en is veruit de grootste afnemer van Iraanse olie, en dus een belangrijke spil in de handel hierin. Landen zijn door de dreigende energiecrisis bereid om Iran te betalen voor veilige doorgang. Het is die ‘tolpoort’ die de toorn van Trump lijkt te hebben gewekt, want als de president ergens niet tegen kan is het wel dat iemand anders dan hijzelf geld verdient.
Door de zee te blokkeren zet Trump niet alleen Iran een hak, maar ook landen elders in de wereld. China kwam met een harde veroordeling. „Dit is gevaarlijk en onverantwoordelijk gedrag.” Weekblad The Economist ziet de blokkade als „een gevaarlijke gok die de wereldwijde energiecrisis kan verergeren en kan leiden tot een nieuwe escalatie”.
De vraag is hoe ver Trump durft te gaan. In het Caribische gebied worden vermeende drugsbootjes met grof geschut opgeblazen, in strijd met het internationaal recht. In de Straat van Hormuz dreigt Trump met soortgelijk geweld. Het Midden-Oosten is geen Latijns-Amerika. De geopolitieke belangen die samenkomen in de Golf zijn veel groter, en de consequenties van geweld zullen dat ook zijn.
Is Trump dan niet voor rede vatbaar? Zeker wel: zijn online keutel over Jezus trok hij schielijk in toen er in binnen- en buitenland geschokt werd gereageerd. Aanhoudende instabiliteit in de Golf is slecht voor de wereldeconomie, en dus ook voor de VS. Als Trump electoraal wil overleven, moeten de brandstofprijzen en inflatie omlaag. Mogelijk hervatten Iran en de VS de afgelopen weekend onderbroken onderhandelingen in Pakistan. Dat zou welkom nieuws zijn. Praten is altijd beter dan schieten. Of zoals de paus het deze week zei, citerend uit de bergrede van Jezus (Matteüs 5, vers 9): „Zalig zijn de vredestichters.”
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.