Tv-recensie De nieuwe aflevering van ‘Medialogica’ stond in het teken van berichtgeving en framing rond de aanpak van criminaliteit in de gemeente Zaanstad. Onze recensent zag hoe verschillende media ook onderdeel waren geworden van een strijd om beeldvorming.
John van den Heuvel
De koning heeft spinaziesoep met coquilles gegeten. Dan weet u dat ook weer. Boze tongen beweerden dat Donald J. Trump – president, daddy, dokter, níét Jezus – ons koningspaar op McDonald’s zou trakteren, maar laat je niet in de luren leggen: er kwamen géén frietjes te pas aan het diner. Wel asperges. Blij en opgelucht dat dit gegeven werd bevestigd in vrijwel alle acht praatprogramma’s die dinsdag op tv waren (één bron is géén bron!), kunnen we nu in een rechte lijn door naar het volgende onderwerp.
Dichter bij huis woedde er namelijk ook een strijd om beeldvorming. De nieuwe aflevering van Medialogica (Human) stond in het teken van berichtgeving en framing rond de harde aanpak van criminaliteit in de gemeente Zaanstad. Vooral in de wijken Poelenburg en Peldersveld zouden criminelen gebruikmaken van legale bedrijven om illegale praktijken uit te voeren. Sinds zijn aantreden in 2017 maakte burgemeester Jan Hamming de aanpak van die „ondermijnende criminaliteit” tot zijn belangrijkste doel. Zo riep de gemeente een speciaal interventieteam in het leven dat onder meer uitkeringsfraude, illegale huisvesting en prostitutie moest opsporen. Daartoe voerde het team controles uit bij mensen thuis – ook bij mensen die nooit in aanraking waren geweest met de politie.
Aan het woord in Medialogica waren journalisten van Follow the Money, De Telegraaf en het lokale nieuwsplatform De Orkaan, die niet alleen over het onderwerp hadden geschreven, maar ook onderdeel waren geworden van een strijd om beeldvorming. Follow the Money en De Orkaan publiceerden kritische stukken over de aanpak van het interventieteam, waarvoor ze onder meer spraken met bezorgde gemeenteambtenaren en gecontroleerde burgers. Was er wel voldoende juridische en ethische basis voor deze aanpak?
Burgemeester Hamming bleek niet gediend van de kritiek en klaagde online dat in de media „feiten, fabels en framing” door elkaar liepen. Voor de camera’s van Medialogica wilde hij nu niet verschijnen: hij zag zichzelf „niet als partij” in deze „reflectie over journalistieke keuzes”. VVD-fractievoorzitter en wethouder Stephanie Onclin wilde wel reageren. Die vond het onderzoeksartikel van Follow the Money „meer een opinieartikel” en baalde ervan dat daarin vooral aandacht was voor „het negatieve”.
Na de kritische stukken van Follow the Money en De Orkaan vond De Telegraaf het tijd voor een ander geluid. Samen met collega Bert Huisjes schreef misdaadverslaggever John van den Heuvel óók een artikel over de aanpak van criminaliteit in Zaandam, maar in dit artikel stond de ernst van de criminaliteit centraal. De gemeente speelde hiervoor informatie van Follow the Money door aan De Telegraaf – Van den Heuvel wilde dit zelf niet bevestigen, maar Onclin was er opnieuw lekker open over. Van den Heuvel hield het sowieso liever bij algemene termen. Follow the Money had volgens hem „onderwereld-pr” bedreven; wat dat precies inhield en waar de beschuldiging exact op was gebaseerd, werd op geen enkel moment concreet.
Het pijnlijkst werd die vaagheid voelbaar toen Van den Heuvel vragen kreeg over Eylem Köseoglu, voorzitter van GroenLinks-PvdA Zaanstad. Zij had in het artikel van Follow the Money haar zorgen uitgesproken over de criminaliteitsaanpak. In het artikel van De Telegraaf werd ze genoemd „als voorbeeld van iemand die vanuit de politiek tegendruk probeert te geven”, legde Van den Heuvel uit. „Dat mag en kan je doen”, vond hij, „als dat met zuivere intenties is.” Had Köseoglu die dan niet? „Nou ja. We hebben met een aantal mensen gesproken die twijfelen bij de zuivere intenties.” Wat hield dat in? „Nou, precies wat ik zeg. Men twijfelt aan haar zuivere intenties.” Later voegde hij daar nog aan toe: „Zij wordt, of werd in ieder geval en wordt misschien nog gezien als iemand bij wie vragen werden gesteld over haar politieke integriteit.” Helder.
Begin april was een onafhankelijke toezichthouder net wat duidelijker over het Zaanse hoofdpijndossier: die stelde dat de wijze waarop de criminaliteit werd aangepakt inderdaad onvoldoende juridisch was onderbouwd, en in strijd was met privacywetgeving. De gemeente is teruggefloten. Maar die integriteitstwijfels maak je niet meer ongedaan.
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s