Bijna een op de vijf basisscholen en middelbare scholen krijgt een onvoldoende of de beoordeling 'zeer zwak' van de onderwijsinspectie, blijkt uit een steekproef. Het verbeteren van de basisvaardigheden rekenen, taal en burgerschap schiet nog steeds niet op.
Van de 1.208 scholen en afdelingen (ook speciaal onderwijs) die in de afgelopen twee jaar zijn onderzocht kreeg 16 procent een onvoldoende en 2 procent een 'zeer zwak', schrijft de Inspectie van het Onderwijs in het jaarlijkse Staat van het Onderwijs-rapport.
De inspecteurs bezochten niet alleen 'risicoscholen', maar gingen voor het eerst sinds 2017 ook weer langs bij scholen waar geen zorgwekkende signalen over waren binnengekomen. Dat was door een koerswijziging in de tussenliggende jaren niet gebeurd.
Naast deze steekproef op basisscholen en middelbare scholen ging de inspectie langs bij mbo-instellingen. Daar werden nog veel meer onvoldoendes uitgedeeld: bij 44 procent van de opleidingen. 1 procent kreeg zelfs een 'zeer zwak'.
"We vinden deze cijfers zorgwekkend, want een grote groep leerlingen krijgt les op scholen waarvan de onderwijskwaliteit tekortschiet", laat de inspectie desgevraagd weten aan NU.nl.
"In de VS zou je dit een 3-alarm fire noemen, een uitslaande brand waarvoor het heftigste alarmsignaal klinkt", reageert emeritus hoogleraar Onderwijspsychologie Paul Kirschner. De houding van de inspectie verbaast hem.
Die moet volgens hem veel feller zijn dan de resultaten slechts "zorgwekkend" vinden. "Wat ik echt mis in dit rapport, is de urgentie", foetert hij. "We hebben een Deltaplan nodig voor het onderwijs, want nu zijn er kinderen aan het verdrinken."
Overigens kan een onvoldoende ook ontstaan door bijvoorbeeld financieel wanbeleid. Maar het grootste pijnpunt in de regen aan onvoldoendes zijn de drie basisvaardigheden taal, rekenen/wiskunde en burgerschapsonderwijs (lessen over bijvoorbeeld de rechtsstaat). Meer dan de helft van de scholen krijgt daar een zogeheten herstelopdracht voor, in het voortgezet onderwijs zelfs bijna drie kwart. En dat terwijl de inspectie er al jaren op hamert dat die basisvaardigheden beter moeten.
"De inspanningen van scholen, besturen en de overheid om het tij te keren zijn nog niet duidelijk zichtbaar in de resultaten", schrijven de inspecteurs. "Dat heeft waarschijnlijk meer tijd nodig."
Met name in de onderbouw van de middelbare school is er "nog steeds een omvangrijke daling" wat betreft leesvaardigheid en woordenschat ten opzichte van het tijdperk vóór corona. Ook rekenen/wiskunde gaat daar nog steeds achteruit, vooral op het vmbo. En bij burgerschapsonderwijs weten scholen vaak niet wat voor concrete leerdoelen en lesactiviteiten ze moeten bedenken.
Een paar verbeteringen zijn er wel: op het vwo gaat wiskunde sinds vorig jaar iets beter. En op de basisscholen gaat het met taal en rekenen net als vóór de coronapandemie. Maar lichtpuntjes wil Kirschner dat nog niet noemen. "De covidschoolsluitingen zijn inmiddels een half decennium geleden. En vóór de pandemie was het niveau ook niet goed."
De sleutel om de onvoldoendes terug te dringen ligt in de agenda van de schoolleider, denken de inspecteurs. Directeuren en rectoren zouden amper tijd hebben voor het verbeteren van de onderwijskwaliteit, doordat ze te druk zijn met de waan van de dag: invallers zoeken, veeleisende ouders te woord staan, gemeenteoverlegjes, enzovoort.
Schoolbesturen moeten schoolleiders gaan ontlasten, vindt de inspectie. Dat kan bijvoorbeeld door een administratief medewerker aan te nemen of sommige schoolleiderstaken bij anderen neer te leggen. Anders is het niet zo heel gek dat een school een onvoldoende lastig weet te herstellen.
Freek Polter is het daar niet mee eens. Hij heeft een bureau dat interim-schoolleiders detacheert en heeft zelf ook veel scholen opgekrikt. "Ik denk dat het eerder ligt aan de kwaliteit van de schoolleiders en aan hoe zij leidinggeven, dan aan hun agenda. Als directeur of rector moet je leidinggeven aan leidinggevenden, namelijk de teamleiders. Dat is een vak apart. Ik denk dat er veel meer geïnvesteerd moet worden om schoolleiders daarin te trainen."
Kirschner herkent dat: "Er bestaat geen goede opleiding tot schoolleider. Meestal zijn het goede docenten die promotie krijgen. Maar leidinggeven is echt iets anders dan lesgeven. Plus: je raakt op die manier vaak je beste docent kwijt." Al vindt Kirschner wel dat ook in de agenda van de schoolleider moet worden gesneden. Sterker nog: in het curriculum. "Ehbo-lessen, sportdagen... Scholen moeten steeds méér, maar er gaat nooit iets van het curriculum af. Daar moet de overheid eens mee kappen."
De oordelen per school/afdeling zijn op de site van de inspectie te vinden. Op Scholenopdekaart.nl staan de inhoudelijke rapporten en herstelopdrachten.
Source: Nu.nl algemeen