De verhouding tussen de grootste oppositiepartij Progressief Nederland en coalitiepartij VVD blijft slecht. Een deel van het minderheidskabinet-Jetten lijkt daar inmiddels in te berusten.
Het blijft ‘een graat in de keel’ en de onderlinge relatie is ‘beschadigd’. Fractievoorzitter Paul Rosenmöller van Progressief Nederland (Pro) maakte afgelopen week bij het debat over de regeringsverklaring in de Eerste Kamer geen geheim van de nog immer verzuurde verhoudingen met coalitiepartij VVD. ‘Dat je in 2023 de loper uitrolt voor een ondemocratische partij als de PVV, met als argument dat je geen partijen en kiezers mag uitsluiten, en twee jaar later de deur dichtgooit naar een democratische beweging als de onze, vind ik onbegrijpelijk en onverantwoord.’
Achter de schermen vallen er nog hardere woorden. In de top van Pro wordt de huidige VVD gezien als een partij die tot alles in staat is om de eigen machtspositie te behouden.
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
Op het eerste gezicht is de onverminderd slechte relatie tussen VVD en de grootste oppositiepartij een levensgroot probleem voor het minderheidskabinet van Rob Jetten. Het lijkt onmogelijk om voor veel plannen een meerderheid te halen zonder steun van Pro, een partij met bestuurlijke ambities. Met de aangeslagen BBB – de andere grootmacht in de Eerste Kamer – is het waarschijnlijk nóg moeilijker afspraken maken.
Toch zijn er vanuit coalitiepartij VVD amper ouvertures waar te nemen om de relatie met Pro te herstellen. In het verleden gingen gebrouilleerde partijleiders nog weleens met elkaar dineren; de pers werd dan ingeseind om duidelijk te maken dat de kou uit de lucht was. Dat blijft nu uit. VVD-leider Dilan Yesilgöz en Pro-leider Jesse Klaver hebben amper contact, de relatie met VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans is nauwelijks beter.
Niet alleen bij Pro, maar ook bij de coalitiepartijen D66 en CDA leeft het gevoel dat er bij VVD-leider Yesilgöz nog oud zeer zit over een poster die The Rights Forum tijdens de campagne verspreidde. Daarop stond een grote foto van haar met de woorden: ‘Zij koos voor genocide.’ GroenLinks-PvdA-lijstduwers Jan Pronk en Hedy d’Ancona waren betrokken bij The Rights Forum, maar kregen geen weerwerk van hun partij. Toenmalig lijsttrekker Frans Timmermans vond de zaak daarvoor ‘niet belangrijk genoeg’.
Binnen de VVD wordt weersproken dat de onvrede over die kwestie nog steeds een grote rol speelt. De verklaring voor de verwijdering zou zakelijker zijn. De VVD heeft bij de laatste verkiezingen campagne gevoerd met de boodschap: stem op ons, want wij gaan niet in zee met links. Tot de volgende verkiezingen kunnen de liberalen daar niet op terugkomen.
Binnen de VVD wordt ook niet de noodzaak gezien om de komende maanden een veelomvattende begrotingsdeal te sluiten met Klaver. Waarom zouden ze zich uitleveren aan een partij waarvan niet eens duidelijk is of die na de Eerste Kamerverkiezingen over minder dan een jaar nog steeds een cruciale positie heeft?
De VVD, die een zwaar stempel drukte op het regeerakkoord, neemt een afwachtende houding aan. Zolang de partij aan rechtse kiezers kan laten zien dat er hoogstens incidenteel wordt samengewerkt met links, blijven de electorale risico’s beperkt.
Bij de grootste regeringspartij, D66, valt er enige berusting te bespeuren over de moeizame relatie tussen de VVD en de belangrijkste oppositiepartij. Meer bestuurlijke stabiliteit en kleine stapjes voorwaarts zijn onder de huidige complexe politieke verhoudingen misschien wel het hoogst haalbare, zo luidt dan de redenering. Vergeleken met het vorige kabinet zou dat al een hele verbetering zijn.
Zonder een grote deal met een partij als Pro zijn grote doorbraken misschien niet mogelijk, maar het wél inzetten op zo’n integraal akkoord heeft ook risco’s. Komt het kabinet-Jetten dan niet in gevaar? Niet iedereen is ervan overtuigd dat de VVD zo’n pact met de linkse oppositie kan dragen.
Al improviserend doorregeren is dan het alternatief. De oppositie oogt zelf immers te verdeeld om het minderheidskabinet echt aan het wankelen te brengen. En ook zonder de beloofde grote doorbraken ligt er voor D66 nog steeds een route open om succesvol uit dit kabinet te komen. Binnen de partij groeit de overtuiging dat Jetten geknipt is voor het premierschap. Bij de volgende verkiezingen kan dat een belangrijk wapen worden. Willen kiezers dan gaan experimenteren met weer een nieuwe premier?
Het CDA van Henri Bontenbal heeft als kleinste coalitiepartij een lastigere positie. Soms lijkt het alsof Bontenbal als enig coalitiekopstuk echt vastbesloten is om van het minderheidskabinet een succes te maken, zo valt nu al in zijn omgeving te horen. Tijdens de formatie heeft de CDA-leider zichzelf ervan overtuigd dat een minderheidsconstructie hét model kan worden om Nederland bestuurbaar te houden in een tijd van almaar toenemende versplintering.
Een minderheidskabinet zal iedereen dwingen om meer en beter met elkaar samen te werken, zo hoopte Bontenbal. Uiteindelijk moet dat leiden tot een andere politieke cultuur, meer gericht op coöperatie en minder op confrontatie. Het is nog vroeg dag, maar de eerste voortekenen zijn dat Bontenbal nog wel wat hulp van zijn coalitiepartners kan gebruiken om dat grote doel dichterbij te brengen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant