Het lot van de twee asielwetten blijft onzeker, nu de PVV in Eerste Kamer dreigt met tegenstemmen. Net nu minister Bart van den Brink zijn eigen CDA lijkt te hebben overtuigd.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over justitie.
Het is kwart voor twee dinsdagmiddag in de plenaire zaal van de Eerste Kamer als de woorden ‘hardnekkige terugkeerfrustreerders’ vallen. Ze komen uit de mond van CDA-minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie).
Het zijn deze mensen die volgens de bewindsman onder de voorgenomen strafbaarstelling van onrechtmatig verblijf vallen. Verder niemand. Absoluut niet alle ongedocumenteerden die in Nederland verblijven en die de afgelopen maanden, via de organisaties die hen hulp bieden, van zich hebben laten horen. Enkele tientallen scanderen dinsdagochtend voor aanvang van het debat buiten voor het gebouw van de Eerste Kamer de leuze ‘CDA, stop die wetten!’
Van den Brink verdedigt de twee asielwetten van Marjolein Faber (PVV), die onder het kabinet-Schoof tot stand kwamen. De Asielnoodmaatregelenwet en de Wet invoering tweestatusstelsel moeten het aantal asielzoekers dat naar Nederland komt drastisch terugbrengen. Dat vond niet alleen het vorige kabinet, dat vindt ook het nieuwe kabinet van premier Rob Jetten (D66). Van den Brink wijst bij herhaling op ‘de spankracht van de samenleving’, die te zeer op de proef wordt gesteld.
Aan de asielwet werd vorige zomer op het laatste moment een PVV-amendement toegevoegd, dat onrechtmatig verblijf van een vreemdeling tot een misdrijf maakte met ten hoogste een half jaar gevangenisstraf tot gevolg. Het amendement werd zonder debat aangenomen, reden voor de huidige coalitiepartijen D66 en CDA om tegen de asielwet te stemmen. De derde huidige coalitiepartij VVD, toen in een coalitie met de PVV, stemde wel voor.
Om steun in de Eerste Kamer te krijgen, stelde Fabers opvolger David van Weel (VVD) daarna een wetswijziging (novelle) op. Illegaal verblijf bleef strafbaar, hulp aan de pleger – het bekende kommetje soep – was dat niet langer. Met die aanpassing kon het CDA leven, D66 nog steeds niet.
En daar staat nu dinsdagochtend Van Weels opvolger, nadat hij maandag in eerste termijn alle vragen van twintig fracties heeft aangehoord. In zijn korte periode als minister is hij eerder in de senaat geweest, maar: ‘Dit debat voelt als mijn debuut hier, omdat er veel op het spel staat.’ Hij wil dat de wetten worden aangenomen.
In zijn inleiding legt hij uit waarom dat nodig is. Waar senatoren als Farah Karimi (GroenLinks-PvdA), Tineke Huizinga (ChristenUnie) en Gaby Perin (Volt) de problematiek relativeren door te zeggen dat Nederland binnen de EU relatief gezien zeker niet het hoogste aantal asielzoekers opvangt, is Van den Brink een andere mening toegedaan. Vandaar het woord ‘spankracht’.
‘We hebben tachtigduizend opvangplekken en dat is nog lang niet genoeg’, zegt Van den Brink, die onlangs een smeekbrief stuurde aan alle burgemeesters om meer bedden te regelen. ‘In de azc’s wachten 19 duizend statushouders op een woning. En bij immigratiedienst IND liggen 53 duizend verzoeken van nareizigers te wachten op een beslissing.’ Dit terwijl wekelijks zo’n 800 nieuwe asielverzoeken (ook herhaalde) worden ingediend.
De voorliggende wetten, vindt Van den Brink, brengen Nederland meer in lijn met het asielbeleid van andere landen. Hier was het inwilligingspercentage lang heel hoog (nu nog 34 procent, in 2024 54 procent en daarvoor nog hoger), zijn de regels voor nareis ruimer en duren verblijfsvergunningen langer (vijf jaar, terwijl drie jaar de Europese norm is). ‘We hebben een selectiever beleid nodig’, zegt Van den Brink, ‘met efficiëntere procedures. De asielketen snakt naar rust en orde.’ Hij denkt dat de wetten, samen met het Europese asiel- en migratiepact, daarbij gaan helpen.
In het regeerakkoord is afgesproken dat, als zij worden aangenomen, de wetten ‘onverkort’ worden uitgevoerd. Op voorhand staat vast dat dat zal gebeuren zonder steun van de D66-senaatsfractie. Om wel het CDA (6 zetels) mee te krijgen, moet Van den Brink vooral veel uitleg geven over de strafbaarstelling. Want, zo zei CDA-senator Madeleine van Toorenburg maandag, die is ‘een graat in onze keel’.
En zo valt het woord ‘terugkeerfrustreerders’. Alleen voor hen is onrechtmatig verblijf strafbaar. Of, zoals het in de memorie van toelichting bij de novelle staat: ‘De reikwijdte van de strafbaarstelling is rechtens beperkt tot de groep vreemdelingen die wel kunnen, maar niet willen meewerken aan vertrek en dat effectief frustreren.’
Maar leest iedereen die? En doet een rechter dat straks ook? Was een andere novelle, of reparatiewetgeving, niet beter geweest, vraagt Karimi. ‘Daarom geef ik voor de wetsgeschiedenis deze uitleg’, zegt Van den Brink, ‘om alle onrust, die ik ook waarneem, weg te nemen: kwetsbare vreemdelingen worden niet geraakt door deze strafbaarstelling. Ze is geen voorbode van een repressiever beleid. We hebben het over honderd tot driehonderd mensen per jaar.’
Die handreiking heeft even later een niet ingecalculeerd gevolg. PVV-senator Alexander van Hattem komt naar voren en zegt: ‘U moet de strafbaarstelling onverkort handhaven, anders gaat de PVV zich beraden op steun aan de wetten.’ In de tweede termijn, nadat Van den Brink heeft bevestigd dat hij inderdaad ‘een cesuur’ aanbrengt in vergelijking tot het oorspronkelijke amendement, dient Van Hattem een ‘zwaarwegende’ motie in die een veel harder ‘illegalenbeleid’ wil. Van Toorenburg eindigt juist ‘tamelijk positief’. De stemming (waarin CDA en PVV de doorslag geven) is volgende week.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant