Begroting De Raad van State plaatst kritische kanttekeningen bij de voorjaarsbegroting van het kabinet. In de dinsdag gepubliceerde voorjaarsrapportage worden de kabinetsplannen als „nog te vaag” beoordeeld.
Een eerder debat over de begroting van het Ministerie van Sociale Zaken.
Voor het kabinet blijkt de financiële opgave, na het advies van de Raad van State, nóg complexer. Al eerder bleek het twijfelachtig of het minderheidskabinet (D66, VVD en CDA), na kritiek in de Tweede en Eerste Kamer, voldoende steun krijgt voor miljardenbezuinigingen op de zorg en sociale zekerheid. En nu plaatst de Raad dinsdagmiddag kritische kanttekeningen bij de voorgenomen besparing van (op termijn) 1 miljard euro op het ambtenarenapparaat.
Deze bezuiniging komt boven op een besparingsplan van het kabinet-Schoof, dat ook 1 miljard euro moest opleveren. De Raad noemt het „begrijpelijk” dat wordt bezuinigd op ambtenaren, aangezien de uitgaven aan het apparaat afgelopen jaren sterk stegen. Tegelijkertijd worden de plannen in het advies als nog te vaag bestempeld. „Maak een duidelijk inhoudelijk plan”, aldus staatsraad Richard van Zwol bij de toelichting in Paleis Kneuterdijk in Den Haag.
Zolang het kabinet deze bezuiniging niet concretiseert, is het zeer de vraag of het beoogde bedrag wordt gehaald. In combinatie met de voornoemde aanhoudende kritiek in de Tweede Kamer op andere bezuinigingen, dreigt een gat van miljarden te ontstaan op de begroting van minister van Financiën Eelco Heinen (VVD).
Het advies van de Raad van State verschijnt op de dag dat rijksambtenaren staken vanwege de bezuinigingsplannen. Daardoor vergadert de Tweede Kamer deze dinsdag niet en wordt gedemonstreerd in onder meer Amsterdam, Groningen en Maastricht. De ambtenaren uiten hun ontevreden over de ‘nullijn’ van het kabinet: geen salarisverhoging, geen inflatiecorrectie. Ook dat is een bezuinigingsmaatregel van het kabinet-Schoof.
De Raad ziet dat het kabinet keuzes maakt om problemen op de lange termijn, zoals de stikstofproblematiek, op te lossen. Ook probeert het de oplopende kosten van de vergrijzing te beheersen met bezuinigingsplannen op zorg en sociale zekerheid.
Maar het adviesorgaan suggereert dat op langere termijn mogelijk extra maatregelen moeten worden getroffen om de overheidsuitgaven te beheersen. Hoewel Nederland momenteel een relatief lage staatsschuld heeft en het begrotingstekort onder de Brusselse norm van 3 procent blijft, ziet de Raad geen structurele financiële ruimte. Want door de vergrijzing zullen de kosten voor zorg en sociale zekerheid verder oplopen. Ook groeit de economie naar verwachting komende jaren minder hard.
De Raad kijkt naar de langere termijn, omdat sinds vorig jaar nieuwe Europese begrotingsregels gelden. Landen met een tekort boven de 3 procent of een staatsschuld boven de 60 procent, moeten deze terugdringen, maar krijgen daarbij meer flexibiliteit. Tegelijk kijkt de Europese Commissie nu nadrukkelijker naar de ontwikkeling van overheidsuitgaven op middellange termijn. Volgens de Raad stijgen die uitgaven in Nederland te snel.
Op papier lijkt het kabinet binnen de afgesproken grenzen te blijven, maar volgens de Raad gebeurt dat doordat het selectief gebruikmaakt van de gunstigste cijfers van zowel het Centraal Planbureau als de Europese Commissie. Dat is volgens het adviesorgaan in strijd met de afspraak om uitsluitend CPB-cijfers te gebruiken.
Tussen de regels door doet de Raad ook suggesties voor alternatieve inkomstenbronnen. Zo heeft het kritiek op de verdeling van lastenverzwaringen. Belastingverhogingen, zoals de hogere inkomstenbelasting om extra uitgaven aan de krijgsmacht te financieren, drukken vooral op arbeid, terwijl vermogen grotendeels wordt ontzien.
Dat kan volgens de Raad leiden tot verstoringen in de economie en het draagvlak voor belastingen ondermijnen. De adviseurs wijzen erop dat dit bovendien tegen eerdere adviezen inging, waarin juist staat dat de lasten evenwichtig moeten worden verdeeld over werk, vermogen en consumptie.
Daarnaast wijst de Raad op belastingregelingen die na evaluatie negatief werden beoordeeld en kunnen worden afgeschaft, zoals de hypotheekrenteaftrek. Eerdere rapporten toonden aan dat dit miljarden kan besparen, maar het kabinet onderneemt hier vooralsnog weinig actie op, vindt de Raad. De impliciete boodschap is duidelijk: kijk hier opnieuw serieus naar.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen