Internationale relaties Tijdens een reis door de VS toont de koning zich in klein gezelschap het minst ongemakkelijk. Voor Rob Jetten was het een uitgelezen kans om zich in Washington te profileren. „We moeten merken wat ervan komt.”
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima worden samen met minister-president Rob Jetten welkom geheten door de Amerikaanse president Donald Trump. Het koningspaar verbleef op uitnodiging van Trump in het Witte Huis voor een diner en een overnachting tijdens een driedaags werkbezoek aan Philadelphia, Washington D.C. en Miami in de Verenigde Staten.
Wanneer koning Willem-Alexander en koningin Máxima maandag om 9 uur ’s ochtends aankomen bij Independence Hall in Philadelphia, heeft president Donald Trump er al een paar sociale mediaposts opzitten. Over de Amerikaanse dubbelblokkade van de Straat van Hormuz, het opstappen van een van seksueel geweld beschuldigde Democratische politicus, zijn eigen impeachment in 2019 en zijn balzaal. Geen gewelddadige dreigementen, dit keer, maar vooral het doorgeven van berichten op Trumpvriendelijke media.
Het is een betrekkelijk rustige ochtend voor de president, die een week geleden nog Allah prees en vervolgens met genocide dreigde. Behalve dat hij maandag onder vuur ligt binnen zijn eigen achterban. Religieus-rechtse influencers zijn woedend dat de president een AI-gegenereerd beeld van zichzelf als Jezusfiguur op zijn Truth Social heeft gezet. Nadat hij al dagen onvriendelijke woorden wisselt met de Amerikaanse paus Leo XIV.
Het koninklijk bezoek aan de Verenigde Staten – een staatsbezoek mag het niet heten – heeft in Nederland bovengemiddeld veel aandacht gekregen vanwege de overnachting in het Witte Huis, na een diner op maandagavond. De koning en koningin en premier Rob Jetten, voor het eerst in die rol in de VS, zullen er een rondleiding krijgen en „mooie soep vooraf, vis en een heerlijk toetje met wat chocolade” eten, vertelt Jetten later.
Het was een niet af te wijzen uitnodiging die Trump deed nadat hij bij de NAVO-top in Den Haag bij de koning en koningin op Paleis Huis ten Bosch had mogen slapen.
Daaromheen is een ramvol programma met recepties met zakenlui, bezoek aan scholen en rondleidingen gepland in Philadelphia en Miami. De VS bestaan deze zomer 250 jaar, dat staat centraal bij de eerste stop, in het gebouw waar de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring en Grondwet vorm kregen. Daar treft Willem-Alexander eerst een andere raspoliticus.
Gouverneur Josh Shapiro, van wie verwacht wordt dat hij in de presidentiële voorverkiezingen van 2028 een gooi naar de Democratische nominatie zal doen, is duidelijk gewend om in de schijnwerper om kiezersgunst te vragen. Voor het historische pand spreekt hij soepel richting de verzamelde pers met een boodschap over historische panden en gedeelde waarden. Hij is niet iemand die telkens de confrontatie met Trump zoekt en ook vandaag is het zoeken naar speldenprikjes. Zijn bestuur, belooft hij, „werkt samen aan het opstellen van handelsregels” en „zal altijd eerlijk en voorspelbaar zijn”.
Willem-Alexander likt zijn lippen en wiebelt van de ene voet op de andere. Als Shapiro klaar is klapt hij zo hard in de microfoon dat hij er zelf om moet lachen. Dan leest hij zijn eigen toespraak voor van papier. Als hij opkijkt, is het naar rechts, richting Shapiro. Hij pauzeert niet als de klok tien uur slaat en zijn zinnen onverstaanbaar maakt.
Wel toont hij zich ook subtiel kritisch. Nederland „gelooft in relaties waarbij vrijhandel het uitgangspunt is”, „oplossingen waarbij het gezamenlijke belang voorop staat” en „in een onvoorspelbare wereld is het verstandig te bouwen op loyale, sterke en betrouwbare partners”.
Het is onwaarschijnlijk dat dit in het Witte Huis gehoord is, want bij het tien slaan van de klok is de blokkade van de Straat van Hormuz met Amerikaanse marineschepen begonnen en staat hij daar journalisten over te woord.
De koning en koningin racen door naar een netwerkreceptie met Nederlandse en Amerikaanse bedrijven. Kleine groepjes vooraf geselecteerde mensen mogen hem even spreken, over watermanagement en over voetbal. Maar het derde tafeltje waar hij aan zou schuiven – de tafelschikking is uitgetekend op een blaadje, onderwerpen afgestemd – bereikt hij nooit. Te veel haast om door te gaan naar weer een volgende afspraak.
Ondertussen verwijdert Trump, toch geschrokken van de reacties, zijn Jezus-afbeelding. Hij dacht, liegt hij, dat hij erin werd afgebeeld als een dokter. En hij laat eten bezorgen op het Witte Huis: van McDonald’s. „Dit ziet er niet in scène gezet uit, toch?”, grijnst de president tegen camera’s die naar de deur gehaald zijn. Zelfs het bezoek van de koning oogt minder gescript. De scène is bedoeld om het niet te hebben over Iran, de paus en benzineprijzen, maar om reclame te maken dat een Republikeins belastingplan ervoor zorgt dat de bezorger, die hij 100 dollar fooi geeft, daar geen belasting meer over hoeft te betalen.
Zijn partijgenoten willen graag dat hij het vooral over dat belastingplan heeft, waarvanAmerikanen dit voorjaar voor het eerst de gevolgen merken. Maar hij kan er zijn aandacht niet lang bijhouden en begint over de „onaardige” journalisten en over Iran.
Het koninklijk paar is dan alweer een dansoptreden op een school in een arme wijk en een architectuurproject verder. De koning is duidelijk meer op zijn gemak in kleine gezelschappen. Na een stop in het American football stadion waar Curaçao tijdens het WK de eerste wedstrijd zal spelen, vliegen ze naar Washington. Daar houdt de koning zijn derde toespraak: weer over internationale samenwerking en betrouwbaarheid. „Life, Liberty and the pursuit of Happiness zijn niet gebaat bij een wereld van gebalde vuisten, maar bij een wereld van uitgestoken handen.”
Grote zwarte SUVs, vergezeld van loeiende sirenes, brengen hem, Maxima en Jetten vervolgens naar het Witte Huis, waar ze met uitgestoken handen worden ontvangen door president Donald en Melania Trump. Hoewel Trump de pracht en praal van Europese koningshuizen graag op zich af laat stralen, wil hij hier geen groot persmoment van maken. Na de begroetingen, small talk en poseren, vertrekken de vijf naar binnen voor een rondleiding en een diner die samen bijna drie uur duurt.
De ontmoeting is in Nederland beladen, maar Amerikaanse media besteden er niet of nauwelijks aandacht aan. Alleen Jetten komt er achteraf verslag van uitbrengen, aan de Nederlandse pers. Het was, herhaalt hij voor verschillende camera’s, „een open, constructief en nuttig bezoek”, waarin vooral hij en Trump „elkaar stevig” zouden hebben aangesproken. Onenigheid genoeg: over de oorlog in Iran, Oekraïne en de samenwerking in de NAVO.
„Ik denk wel dat we het in elkaar kunnen waarderen dat we open en eerlijk zijn” zegt Jetten, heel Hollands. Hij heeft een pleidooi gehouden voor het belang van diplomatieke oplossingen. Niet alleen maar elkaar bombarderen.” Het gesprek was goed om van gedachten te wisselen, maar „te kort om elkaar te overtuigen”. Wat betreft zowel Oekraïne, Iran en de NAVO moet de premier nog zien wat de uren in „een knusse kamer” met Trump „uiteindelijk ook echt heeft opgeleverd”.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet