Regering Nog voor de zomer gaat het kabinet officiële excuses aanbieden aan afstandsmoeders en hun afgestane kinderen. Dat besluit volgt op een jarenlang gevecht voor erkenning en herstel. „Er is sprake geweest van een groot onrecht, met onnodig veel leed tot gevolg.”
Claudia van Bruggen, staatssecretaris van Justitie (D66) tijdens een Tweede Kamerdebat.
Het kabinet gaat nog voor de zomer officiële excuses aanbieden aan afstandsmoeders en hun afgestane kinderen voor de rol die de overheid heeft gespeeld bij binnenlandse afstand en adoptie. Daartoe heeft de ministerraad afgelopen vrijdag unaniem besloten. „Er is sprake geweest van groot onrecht, met onnodig veel leed tot gevolg dat vaak tot op de dag van vandaag voelbaar is”, schrijft Claudia van Bruggen, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (D66) in een reactie. „De gebeurtenissen, zoals opgetekend in het rapport Schade door schande hadden nooit mogen plaatsvinden.”
Het besluit volgt op een jarenlange strijd voor erkenning en herstel door belangenorganisaties en belanghebbenden. Afgelopen tien jaar werden meerdere onderzoeken gedaan naar afstand en adoptie, waarbij excuses en maatregelen uitbleven. In april vorig jaar nam de Tweede Kamer een motie aan waarin erkenning werd uitgesproken voor „het grote verlies, leed en onrecht dat duizenden ongehuwde moeders en kinderen is aangedaan”.
Dat leed werd bevestigd door een onderzoek door Micha de Winter, afgelopen zomer. Uit het rapport bleek hoe „onvoorstelbaar groot” de gevolgen waren voor duizenden meisjes en vrouwen die tussen 1956 en 1984 hun baby’s moesten afstaan. „Het onrecht spatte van iedere pagina”, zei De Winter eerder in NRC. „Er is dwars over belangen en gevoelens van mensen heen gewalst.”
Naar aanleiding van dat rapport lopen al maanden gesprekken tussen betrokkenen en het ministerie over hoe erkenning en herstel vorm moeten krijgen. Boven alles vroegen moeders en de afgestane kinderen om excuses. Vorige week woensdag voerden ze, bijgestaan door Bureau Clara Wichmann, een gesprek op het ministerie met negen ambtenaren en twee bewindslieden, onder wie Van Bruggen en minister Sophie Hermans van Volksgezondheid (VVD). Twee dagen later kwam dit besluit, dat vandaag door Hermans en Van Bruggen persoonlijk aan de betrokkenen werd meegedeeld.
„Ik ben ongelooflijk blij”, reageert Ellen Venhuizen, voorzitter van stichting De Nederlandse Afstandsmoeder geëmotioneerd. „We hebben er erg lang op moeten wachten, maar het voelt als een bevrijding dat het onrecht nu eindelijk erkend is.” Ook Frans Haven van Verleden in Zicht, de stichting die afgestane kinderen vertegenwoordigt, reageert opgetogen. „Van Bruggen belde me vanmiddag om 7 over 1 om me het goede nieuws te vertellen: het is geweldig”, zegt hij. „De excuses zijn voor ons de eerste stap, ze geven een basis voor de andere herstelmaatregelen.”
Van Bruggen streeft ernaar de excuses nog voor de zomer uit te spreken tijdens een bijeenkomst. Uit de beslisnota die het ministerie vandaag openbaar maakte, blijkt dat het kabinet juridische risico’s niet uitsluit – al liepen eerdere aansprakelijkheidsprocedures van afstandsmoeders tegen de staat op niets uit – maar die worden niet als groot inschat.
Ook kondigt Van Bruggen aan de Tweede Kamer voor de zomer te informeren over een pakket aan herstelmaatregelen. De vraag is in hoeverre die aansluiten bij de lijst met tien eisen die moeders en kinderen zelf hebben voorgesteld. Haven: „Excuses waren onze eerste eis, maar de overige liggen nog open, zoals onbelemmerde inzage in onze dossiers, de mogelijkheid je eigen adoptie terug te draaien, en kosteloze psychosociale zorg.” Toch geven de „voortvarendheid” van de bewindslieden Haven vertrouwen. „De andere maatregelen laten vast niet lang op zich wachten.”
Venhuizen benadrukt dat de excuses voor haar meer betekenen dan een formeel gebaar. „Er is nog altijd dat stigma van de moeder die haar kind ‘weggaf’ alsof dat haar eigen beslissing was. Ik hoop dat deze excuses eraan bij zullen dragen dat we dat idee nu kunnen loslaten: het was niet onze schuld.”