Een historische verkiezingsuitslag in Hongarije markeert het einde van zestien jaar Orbán. Met de grootste opkomst ooit boekte oppositieleider Péter Magyar een gigantische overwinning. Hongaren trokken massaal de straat op om te feesten. ‘Dit is een revolutie.’
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Boedapest.
‘Het is voorbij, het is voorbij!’ schreeuwen de Hongaren op de kade van de Donau bij de verkiezingsbijeenkomst van oppositiepartij Tisza. Ze vallen elkaar in de armen. Duizenden trekken drinkend, feestend, kussend langs de rivier. Flessen ontkurken en vuurwerk schiet in de lucht. Jongens klimmen met Hongaarse vlaggen in de bomen en wapperen ze onder luid gejoel heen en weer. Viktor Orbán is verslagen.
‘Ik heb mijn hele leven niet zoveel vrijheid gevoeld als nu’, zegt Csenge Tözsér (20). Orbán is zo lang ze zich kan herinneren aan de macht. ‘Ik ben pas net gestopt met huilen. Nooit was ik gelukkiger dat ik Hongaars ben dan nu.’ Regimewisseling, het woord dat doorgaans is gereserveerd voor de val van het communisme in 1989, ligt mensen in de mond bestorven.
Eerder die avond, voordat eerst de rivierkade tegenover het Hongaarse parlement en daarna de gehele hoofdstad veranderde in een kolkend straatfeest, versloeg oppositieleider Péter Magyar met zijn partij Tisza de regeringspartij Fidesz. Hij kreeg 53 procent van de stemmen, Fidesz 38 procent. Het extreemrechtse Mi Hazánk komt eveneens boven de kiesdrempel met iets minder dan 6 procent.
Hoewel de allerlaatste stemmen komende dagen nog worden geteld, lijkt Tisza met 138 van de 199 zetels een tweederde meerderheid te krijgen. Vrijwel de gehele kieskaart van Hongarije kleurt het blauw van Tisza. De opkomst was met 77,8 procent historisch hoog, wat duidelijk in het voordeel was van de oppositie.
De eerste resultaten druppelden rond acht uur binnen, daarna ging het razendsnel. De vraag of Tisza de verkiezingen zou winnen, veranderde in de vraag of de partij een tweederde meerderheid ging behalen – genoeg om de grondwet aan te passen en het systeem dat Orbán heeft gebouwd te ontmantelen. Onder steeds luider gejuich kwam via grote televisieschermen de zege in zicht. Kort voor half tien claimde Magyar de overwinning, gaf Orbán zijn verlies toe en belde de oppositieleider op om hem te feliciteren.
Nog kort daarvoor, met de helft van de stemmen geteld, durfden sommigen niet uit te spreken dat het zo ver was. ‘De laatste verkiezingen waren traumatisch’, zegt Kinga (31), die haar achternaam niet wil geven. In 2022 bundelden oppositiepartijen hun krachten tegen Fidesz, maar leden een verpletterende nederlaag. Toch is ze hoopvol. ‘Ik zou willen dat ik de persoon die ik twee jaar geleden was, kan vertellen hoe ik me vandaag voel.’
Toen om zeven uur de stembussen sloten, hing een mengeling van zenuwachtigheid en hoop tussen de mensen. Dat is niet vreemd: in zestien jaar zette Orbán het kiesstelsel naar zijn hand, verkreeg totale dominantie in het traditionele medialandschap en creëerde zijn partij een systeem van cliëntelisme en politiek loyaliteit.
Tisza heeft deze obstakels overwonnen na een intense en smerige verkiezingscampagne. Magyar wees op de corruptie en economische stagnatie in het land, op de slechte staat van de publieke voorzieningen, kortom, op de werkelijkheid. Orbán vertelde kiezers dat het land werd bedreigd door buitenlandse krachten als Oekraïne en Brussel, dat oorlog voor de deur stond en hij hen als enige kon beschermen.
Zondag besloot een meerderheid van de Hongaren dat de grootste bedreiging niet van buitenaf komt, maar van hun eigen regering. Ze kozen hoop boven angst.
Mona Rubinstein (53) en Gábor Nagy (60) hebben een fles bubbels geopend. Nagy voelt zich ‘vrij’. ‘De afgelopen zestien jaar waren een hogedrukpan. Nu komt alles er in één keer uit. ‘Net als 1989’, zegt Rubinstein. Aanvankelijk wil ze niet haar achternaam geven. ‘Dat komt door die zestien jaar. Nou ja, kom op, ik doe het toch.’
‘We zijn niet bang’, scandeert de menigte, een van de leuzen van Magyar. Een andere groep zet ‘Russen naar huis’ in, die beroemde revolutionaire kreet uit 1956, toen de Hongaren bij een bloedige revolutie in opstand kwamen tegen de Sovjets. Tegenwoordig verwijst het naar de nauwe banden tussen Orbán en Poetin. Ook dit is een ‘revolutie’, zegt Nagy. Met stembiljetten in plaats van kogels.
De uitslag van deze verkiezingen stuurt een signaal naar de rest van de wereld. In Brussel zal men zich verheugen van dwarsligger Orbán verlost te zijn. Maar het Hongarije dat hij schiep, was ook een model voor andere radicaal-rechtse leiders. Nu blijkt dat een verregaande machtsgreep als die van Orbán bij de stembus valt te stoppen.
‘We hebben hier lang op gewacht’, zegt József Kagdi (67). ‘Ik ben blij dat ik lang genoeg leef om het mee te maken.’ Overigens maakt hij een kanttekening. ‘Veel mensen stemden niet voor Péter Magyar, maar tegen Viktor Orbán.’ Magyar, zelf een conservatief afkomstig uit Fidesz, wist de brede onvrede te kanaliseren en de proteststemmen te verzamelen. Die ‘onderlinge solidariteit’ gaf de doorslag, zegt Kagdi. ‘Ze zouden de gehoefde duivel hebben gekozen om van Fidesz af te komen’, zegt hij met een populair Hongaars spreekwoord.
Magyar zelf presenteerde deze verkiezingen als een referendum. Later die avond betreedt hij het podium en spreekt de mensen toe met het parlement op de achtergrond. Voor hem ontsteken toehoorders fakkels. ‘Jullie hebben een wonder volbracht. Jullie schrijven geschiedenis.’ Gejuich. ‘Morgen zullen we beginnen de ruïnes op te ruimen. Er staat ons een grote taak te wachten.’
Dat is zacht uitgedrukt. Hij wil een diep verdeelde samenleving helen, na zestien jaar haat en polarisatie. In die periode heeft Fidesz ook nagenoeg de hele staat overgenomen. Sleutelposities worden bekleed door partijloyalisten. Magyar verzocht in zijn toespraak de president en andere hoogwaardigheidsbekleders op te stappen. Een tweederde meerderheid zal zijn nieuwe regering evenveel grondwettelijke slagkracht geven als Fidesz afgelopen zestien jaar had.
‘Dit is een nieuw begin’, zegt Zsófia Ritzemann (19). Zij gaat vanavond, net als de vele andere jongeren hier, de bloemetjes buiten zetten. Auto’s trekken toeterend door de straten van de stad, op balkons zwaaien mensen met Hongaarse vlaggen en overal in het centrum trekken juichende mensen over straat. Magyar heeft met de verkiezingen de eerste slag overtuigend gewonnen. Nu begint de strijd om Hongarije te hervormen. Maar dat zijn zorgen voor later. Vannacht is het feest. Want het is voorbij.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant