Fotografie Fotograaf Verena Blok kreeg een kind en werkte kort daarna in een abortuskliniek. Haar expositie Love Shit in fotografiemuseum Foam, over zwangerschap en reproductieve rechten, roept soms twijfel en ongemak op – emoties die, naast blijdschap, net zo goed met zwangerschap verbonden kunnen zijn.
Nikki & Sallie, 2023, Den Haag
In een zaal in fotografiemuseum Foam hangen foto’s van zwangere vrouwen, spelende kinderen en abstracte beelden van wat lijkt op weefsel. Een foto van een zwangere vrouw en een peuter op een blauwe bank hangt naast een foto van wat lijkt op bloedklonters in een wc. Een kindermond likt aan een ijsje. Een close-up van een pil, een abortuspil om precies te zijn.
Ik moet denken aan de morning-afterpil die ik een paar dagen geleden nam. En waardoor ik nu nog een beetje misselijk ben, terwijl ik tussen de blote bolle buiken, lekkende borsten en geaborteerde vruchten in het museum sta.
Persoonlijke informatie, zou je misschien zeggen. Niet volgens fotograaf Verena Blok. In de expositie Love Shit is zwangerschap, of juist niet zwanger wíllen zijn, geen privézaak, maar iets wat iedereen aangaat? De beelden roepen soms twijfel of ongemak op – emoties die, naast blijdschap, net zo goed met zwangerschap verbonden kunnen zijn. Een geschminkt kindergezicht zo ingezoomd dat je er even van terugdeinst bijvoorbeeld. Of een foto met een rood kleurenfilter van een kind dat een handstand achterover maakt. De kleur van liefde? Of van bloed?
Zosia Doing A Bridge #2, 2024, Warschau
„In een tijd waarin vrouwenrechten wereldwijd onder druk staan, vraagt deze tentoonstelling aandacht voor reproductieve rechten”, staat op de muur geschreven. Blok fotografeerde zwangere vrouwen uit Polen, Frankrijk, Duitsland en Nederland: landen waar, in verschillende mate, abortusrestricties gelden. Abortus is in Polen alleen legaal als de zwangerschap het gevolg is van een verkrachting. In Nederland is een abortus tot de 24ste week van de zwangerschap toegestaan.
Op de expositie zijn ook dagboekfragmenten te zien die Blok schreef toen ze in een Nederlandse abortuskliniek werkte, kort nadat ze zelf moeder was geworden. De fragmenten liggen in een tafelvitrine, ogenschijnlijk lukraak door elkaar heen. Ze zijn soms blij, soms verdrietig. Blok schrijft hoe ze haar zoon wel kan opeten van liefde, maar ook hoe hij als een monster voelde in haar buik en hoe zijzelf zich na de zwangerschap, door uitputting, als een monster kon gedragen. Ze schrijft over hoe hij op haar ligt. Hoe hij haar doet denken aan mannen die ooit op haar hebben gelegen en haar hebben verlaten – zoals ook haar zoon haar ooit verlaten zal.
Andere fragmenten gaan over de abortuskliniek. Blok herinnert zich een cocaïneverslaafde vrouw die zonder schoenen binnenkwam, een vrouw die zwanger was van iemand anders dan haar partner, iemand die na acht jaar ivf eindelijk zwanger was maar toch koos voor een abortus, een kussend stel in de wachtruimte en een vrouw die afspraak na afspraak afzegt, maar dan toch „haar leven terug wil”.
Maar wat betekent dat, kiezen voor ‘leven’? Voor de een betekent dat een kind op de wereld zetten, voor de ander juist het afbreken van een zwangerschap. Waarom zijn we überhaupt zo geobsedeerd door het leven, terwijl het ontstaan ervan zo toevallig is, vraagt Blok zich af in haar dagboek, nadat ze voor het eerst het weefsel van een geaborteerde vrucht ziet.
Love Shit geeft geen antwoorden en velt geen oordeel. Gewenste en ongewenste zwangerschap, leven en dood, het mooie en het lelijke, het bestaat hier allemaal naast elkaar. Zoals ook de woorden Love en Shit naast elkaar staan, zonder voeg- of werkwoord. Je zou er Love IS Shit, Love AND Shit of Love VERSUS Shit van willen maken. Maar dat staat er niet.
Wat opvalt: geen van de zwangere vrouwen op de foto’s lacht. Maar waarom zou een zwangere vrouw per se gelukkig moeten zijn? „Mensen willen een simpel verhaal, liefst rechtlijnig en vol geluk, maar zo is het leven natuurlijk nooit”, zei Verena Blok in een interview in Het Parool. „Anticonceptie die niet werkt. Relaties die kapotgaan. Onvervulde kinderwensen. Twijfels en bezwaren. Het gaat nooit zoals je het plant of hoopt dat het gaat.”
Lola and Nicolas, 2025, Parijs
Ook twijfels over je lijf en identiteit kunnen horen bij zwangerschap. In haar dagboek beschrijft Blok een nachtmerrie: ze kijkt in de spiegel, ziet dat een tand loszit en trekt hem eruit, maar dan blijkt het een tand van haar zoon te zijn. De losse tand, het bloed, het ‘monster’ in haar buik; het is wat filosoof Julia Kristeva ‘abjecten’ noemt in haar boek Powers of Horror (1980). Abjecten – zoals bloed, plas of slijm – zijn eerst lichaamseigen, totdat ze worden uitgescheiden. Ze horen dan niet langer bij je. Daarom roepen ze, volgens Kristeva, angst of walging op: ze vervagen de grens tussen het ‘ik’ en het ‘niet-ik’.
Zwangerschap is volgens Kristeva een vorm van abjectie: er groeit iets in je buik dat tegelijk van jou is en niet van jou. En ook na de bevalling kan deze grens verwarrend blijven. „Ik keek naar hem, dit onbekende wezen, diep in slaap, ademend op eigen kracht, gescheiden van mij,” schrijft Blok over haar zoon. Waar eindigt zijzelf en begint de ander?
Zwangerschap is „geen simpel en rechtlijnig verhaal”, maar iets waarin alles naast elkaar bestaat. De ik en de ander, het mooie en de shit, het persoonlijke en het publieke. Voor de keus tegen een zwangerschap geldt hetzelfde. Misschien dat het daarom, als ik weer buiten in de frisse lucht sta, voelt alsof ik even bij deze vrouwen hoor. Zwanger of niet.
De mooiste fotografie en de beste tips geselecteerd door de fotoredactie