Wegwerkzaamheden Rijkswaterstaat renoveert de komende weken de IJsselbrug in de A12. Dat is een cruciale route voor alle verkeer rond Arnhem. Slim reizen – met de e-bike, met korting in het ov, en met de gratis veerpont – moet de verkeersoverlast beperken. „Het zou mooi zijn als mensen nu vaker de fiets nemen in plaats van de auto.”
Dronefoto van de renovatie van de betonnen IJsselbrug in de A12 bij Arnhem.
Op de autowegen en de fietspaden in het Gelderse dorp Westervoort is het veel drukker dan anders, bleek donderdag tijdens de ochtendspits. In het Arnhemse ziekenhuis Rijnstate gingen de werkroosters en patiëntenplanning overhoop. En bij transportbedrijf Visser in Duiven klaagt de directeur over tienduizenden euro’s extra kosten per week.
Overal rond Arnhem zetten weggebruikers zich schrap voor een verkeersinfarct dat Rijkswaterstaat „de grootste hinder in twintig jaar in Oost-Nederland” noemt. Al maanden bereidt de regio zich voor op werkzaamheden die tot een apocalyptische chaos op de weg zouden kunnen leiden.
Rijkswaterstaat renoveert de betonnen IJsselbrug, een belangrijke schakel in de A12 bij Arnhem. Van 7 april tot en met 14 mei wordt onder meer het beton hersteld, het asfalt vervangen, het fietspad vernieuwd en worden de vangrails verbeterd. De A12 gaat niet helemaal dicht; de capaciteit gaat van twee keer vier rijbanen naar twee keer twee, de maximumsnelheid wordt zeventig kilometer per uur. Van 2022 tot en met 2025 werden al de twee naastgelegen stalen bruggen gerepareerd.
De drie IJsselbruggen – samen acht rijstroken, vier richting Arnhem en Utrecht, vier naar Duitsland – vormen samen een van de belangrijkste verbindingen in de regio. Per dag gaan bijna 127.000 voertuigen over de weg, aldus Rijkswaterstaat, waarvan 12.000 middelzware en 9.000 zware trucks. Tijdens de werkzaamheden kan de brug nog maar circa 60.000 voertuigen per etmaal verwerken – minder dan de helft. Volgens de ANWB stonden de IJsselbruggen vorig jaar in de ‘ochtendspits-top-10’ op plek 6 van drukste knooppunten van Nederland.
Onderhoud van de betonnen brug kan niet langer worden uitgesteld, stelt Rijkswaterstaat. En dat geldt voor meer infrastructuur in Nederland. Veel wegen, bruggen, tunnels en viaducten zijn aangelegd in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw en aan het einde van hun technische levensduur. Het verkeer is bovendien sneller, zwaarder en intensiever geworden en dat zet meer druk op de infrastructuur.
Zo staat Rijkswaterstaat de komende jaren voor een enorme onderhoudsopgave. Dat is in de eerste plaats een financieel probleem: om alle noodzakelijke werkzaamheden aan autowegen, plus de vaarwegen en de waterkeringen, uit te voeren heeft de dienst een tekort van 34,5 miljard euro. Maar er is ook een tekort aan vakmensen, materieel, en aan tijd en ruimte om de werkzaamheden zonder hinder te kunnen uitvoeren. Weggebruikers moeten vaker rekening houden met verstoringen vanwege het noodzakelijke onderhoud, waarschuwt de overheid al langer.
Rijkswaterstaat probeert de hinder op drie manieren te beperken: slim plannen, slim bouwen en slim reizen. Liever korte volledige afsluitingen dan langdurige gedeeltelijke beperkingen bijvoorbeeld. En thuiswerken en alternatieve vormen van reizen worden gestimuleerd.
Werkzaamheden voor de renovatie van de betonnen IJsselbrug in de A12 bij Arnhem op vrijdag.
In de regio Arnhem krijgen reizigers onder meer korting op de trein en de bus en kunnen ze gratis e-bikes en speedpedelecs uitproberen (alle 202 beschikbare rijwielen zijn inmiddels gereserveerd). Ook hoeven ze niet te betalen voor de veerpont tussen Rheden en Lathum. Vanaf maandag rijden er extra treinen van Arriva. Voor internationaal verkeer van en naar Duitsland zijn adviesroutes ingesteld via onder meer de A73. Rijkswaterstaat betaalt een deel van de hinderbeperkende maatregelen (zoals de gratis veerpont voor scholieren, studenten en forensen en de korting op het ov), de overheden de rest.
Hoe dit allemaal uitpakt blijkt in Westervoort, Arnhem en Duiven.
Op het kruispunt van de Dorpstraat en de Brugweg in Westervoort staan donderdagochtend half 9 Laura Kaper en Klaas-Jan Gräfe. Zij is wethouder mobiliteit, hij programmamanager van Slim & Schoon Onderweg. Daarin werken zeventien gemeenten in de regio Arnhem-Nijmegen samen met de provincie Gelderland, Rijkswaterstaat, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, bedrijfsleven en vervoerders.
Kaper en Gräfe delen ontbijtkoek en informatiekaartjes uit aan de fietsers die stoppen voor het verkeerslicht. „We stonden eerst op de Westervoortsebrug”, zegt Gräfe. „Maar daar racen de fietsers met grote snelheid voorbij.” Lang leve de fiets, is het motto, zeker nu de Westervoortsebrug de enige in de omgeving is om (per auto en per fiets) de IJssel over te steken.
Werkzaamheden voor de renovatie van de betonnen IJsselbrug in de A12 bij Arnhem.
„Al langer is de weg door ons dorp, over de Westervoortsebrug, een favoriete sluiproute om de files op de A12 te omzeilen”, zegt wethouder Kaper. „Dat gaat ten koste van onze leefomgeving. Het zou mooi zijn als de werkzaamheden aan de IJsselbrug mensen ertoe aanzetten vaker de fiets te kiezen.” Gräfe hoopt ook op zo’n gedragsverandering. „We zeggen altijd op kantoor: het moet eerst een beetje pijn doen voordat mensen hun gedrag aanpassen.”
Het stoplicht springt op rood. Chantal Hendriks knijpt in de remmen van haar fiets. Achter haar vormt zich direct een lange rij. Een enkele bakfiets, veel e-bikes, hippe sportfietsen. „Ik wilde vanmorgen met de auto gaan”, zegt Hendriks uit Duiven, een dorp even verderop. „Ik moet naar een medische afspraak in Arnhem. Voor m’n vertrek controleerde ik mijn reistijd. Zo lang? Dan pak ik wel de fiets.”
Marcel Robben, ambtenaar bij de gemeente Arnhem, hoeft geen aansporing om de fiets te nemen naar zijn werk op het stadhuis. „Ik ga altijd al op de fiets. Maar dat geldt ook steeds meer voor mijn collega’s.” Al een paar weken, zegt Robben, wijst de gemeente de ambtenaren op de aankomende verkeershinder. „En sinds het najaar kunnen we een mobiliteitskaart krijgen waarmee we deels gratis kunnen reizen, met het ov bijvoorbeeld. Zevenhonderd mensen hebben dat inmiddels gedaan. En dat begrijp ik wel: het openbaar vervoer is best duur als je het zelf moet betalen.”
In de lokale pers verschenen de afgelopen weken verhalen dat het ziekenhuis Rijnstate zich grote zorgen zou maken over de beperkte bereikbaarheid. Dat valt wel mee, zegt Galiëne Pott van de communicatieafdeling. „Het geruis aan de buitenkant – in de pers – is vooralsnog groter dan de overlast.”
Sinds half januari, vertelt Pott, is het Rijnstate al bezig de roosters van het personeel aan te passen en de planning van de patiëntenzorg af te stemmen op de verkeersbeperkingen. „Zo draaien collega’s uit Zevenaar en omstreken meer diensten in onze polikliniek daar, en proberen we meer mensen te helpen op die locatie. Zorg die kan worden uitgesteld, hebben we verplaatst. En waar mogelijk videobellen we met patiënten.” Rijnstate heeft ook gekeken naar inzet van e-bikes voor personeel en pendelbussen, maar dat is nog niet aan de orde.
Visser Duiven, dat per vrachtwagen pallets en pakketten binnen 24 uur door heel Nederland bezorgt, rijdt elke dag over of langs de brug. Het familiebedrijf (sinds 1919, 130 medewerkers) zit pal aan de A12, op pakweg twee kilometer van de IJsselbrug.
„De A12 is voor ons een levensader”, zegt directeur Marcel Visser. Donderdag, op de tweede volledige dag van de werkzaamheden, stond het verkeer van Duiven naar Arnhem al vanaf vroeg in de ochtend vast – pas om half twaalf nam de vertraging af, om begin van de middag opnieuw te ontstaan. Auto’s vanuit het westen over de A12 hadden ’s ochtends nauwelijks last, maar ’s middags 30 tot 45 minuten vertraging. „We plannen de ritten strak in, maar door de extra vertragingen zijn de chauffeurs langer onderweg.”
Dronefoto van files door de renovatie van de betonnen IJsselbrug in de A12 bij Arnhem.
Bij Visser Duiven leidt dat tot een gemiddelde vertraging van minimaal een uur per rit. Bij zeventig ritten per dag is dat voor Visser een kostenpost van circa 6.500 euro per dag – ruim 32.000 euro per week. Die rekent Visser niet door aan zijn klanten. „Omleidingsroutes zijn lang niet altijd een werkbaar alternatief. Die zijn langer en ook drukker, want iedereen wijkt tegelijk uit. Je lost het ene probleem op en creëert het andere.” Een deel van de ritten kan vroeger beginnen, maar dat lost de middagfiles niet op. Zijn planners maken ook extra uren, zegt Visser. „We bekijken per dag per rit of de route moeten worden aangepast.”
Visser verbaasde zich aanvankelijk over de alarmerende toon van Rijkswaterstaat in de communicatie over de werkzaamheden. „In het begin vond ik het wat overdreven. Maar nu zie ik in dat je de gevolgen van zo’n ingrijpende operatie beter te zwaar kan neerzetten dan te licht. Alleen dan komen mensen in beweging.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen