Geen wachtlijst en een persoonlijke en intensieve zorg voor verslaafden. Bij verslavingskliniek The Youturn kloppen, ongehinderd door zorgregels, ‘high performers’ met een groot probleem aan. Elitair? ‘Je kunt ook betogen dat het goed is dat onze cliënten geen aanspraak maken op publiek geld.’
is chef van het Volkskrant Magazine. Hij schrijft het liefst een mengeling van beschouwing en reportage.
Sorry voor de chaos, zegt Tjeerd de Jong, terwijl hij zijn hand uitsteekt. ‘Het is een zooitje hier, we gaan van crisis naar crisis. Net komt er weer een noodgeval binnen. Een medisch specialist. Een man die 8 gram coke per dag snuift en twee flessen wodka per dag drinkt. Je verbaast je dat zo iemand nog in leven is. Het is dan alle hens aan dek hier. Want je moet hem voor de poorten van de hel wegslepen.’
Hij pakt zijn telefoon. ‘Ik kan zo gebeld worden, sorry. Ik ben dag en nacht bereikbaar. Ik probeer voor die man een detoxplek te vinden, hij moet eerst fysiek afkicken voordat wij hem kunnen behandelen. Maar dan krijg je het al: regeltjes in de zorg. Ik word daar kwaad over. We hebben het wel over een levensbedreigende situatie, dus je moet door. Dat doe ik gewoon. Desnoods vlieg ik met hem mee naar Thailand om hem daar in een afkickkliniek af te leveren. Heb je al koffie?’
De koffie is vlak daarvoor gebracht door zijn zoon en compagnon Titus, verantwoordelijk voor de activiteiten van twintig behandelaren en de enige die hier naast zijn vader de telefoon opneemt. We zitten in een kantoor van de wit gepleisterde villa Prins Hendriksoord, gelegen op het landgoed Ewijckshoeve vlak bij Paleis Soestdijk. Het pand uit 1883 was ooit in het bezit van koning Willem III. Door het raam zie je de uitgestrekte bossen, een grote weelderige vijver, een koetshuis en een manege. Aan de muur hangen ingelijste posters met motiverende Engelse leuzen: ‘You have to surrender to win.’
Dit is het domein van Tjeerd de Jong, een 67-jarige oud-reclamemaker, herstellend verslaafde en oprichter van een private, luxueuze kliniek voor verslavingszorg, The Youturn. Zijn cliënten omschrijft hij als ‘high performers’: ondernemers, advocaten, artsen, CEO’s, handelaren en bankiers die op zoek zijn naar ‘discrete’ zorg in een comfortabele omgeving, geen geduld hebben voor de wachtlijsten in de reguliere zorg, ‘niet een basispsycholoog van 28 die net klaar is met de studie’ voor zich willen hebben en, cruciaal, bereid zijn om tienduizenden euro’s te betalen voor een behandeling die niet wordt vergoed door de zorgverzekering.
‘Ik ken deze mensen, ik weet wat ze willen’, zegt De Jong, een jeugdig ogende zestiger met een licht-provocatieve blik, een gebruind gelaat en een golvende haardos. Gekleed in een khaki chino en een wollen blauwe v-hals-trui gaat hij op een designbank zitten in zijn kantoor. ‘Ik was zelf ook zo. Het zijn mensen die het moeilijk vinden om hulp te vragen, want ze zijn gewend alles zelf op te lossen en zich nooit kwetsbaar op te stellen.’
Dit lijkt misschien een marginale doelgroep, maar de maatschappelijke omstandigheden zijn dusdanig dat er in potentie veel vraag is naar dit soort exclusieve klinieken. Er zijn in Nederland meer miljonairs dan ooit (452 duizend miljonairshuishoudens, 5,5 procent van het totale aantal huishoudens) en er worden meer drugs gebruikt dan ooit. Vooral cocaïne en xtc zijn in hoge mate genormaliseerd en al jaren bezig aan een opmars, met name onder twintigers en dertigers. Daarnaast lopen de wachttijden in de reguliere zorg op, zeker ook in de verslavingszorg. Op een intakegesprek bij Jellinek moet je in Amsterdam 7 tot 9 weken wachten, en daarna nog eens 13 tot 17 weken op het begin van de behandeling.
‘Wie de middelen heeft, werkt om het systeem heen’, zegt Matthijs Blankers, hoogleraar verslavingsinterventies van de Tilburg University. ‘Dat probleem zie je ook elders in de zorg. Het is jammer dat deze ontwikkeling bijdraagt aan ongelijkheid. Je kunt het moreel beschouwen als voordringen, maar ik snap dat mensen niet willen wachten als ze verslaafd zijn. Een verslaving is een desastreus probleem, dat vriendschappen, relaties en banen kan kosten.’
Om zijn doelgroep te bereiken, zendt De Jong onder meer radiospotjes op zakenzender BNR uit, waarbij een snuivend geluid klinkt. ‘Hoor je nu iemand een flinke snuif coke nemen?’, zegt een vrouwenstem. ‘Nee hoor, dit is gewoon een koe in een weiland. Misschien tijd om eens contact op te nemen met The Youturn, de meest exclusieve rehab van Nederland.’
‘Ik blijf een marketeer, hè.’ De Jong lacht. ‘Heb je gezien wat voor auto’s hier voor de deur staan? Bentleys, Porsches, Maserati’s. Auto’s van een half miljoen, weet je wel. Het interesseert mij geen bal, hoor. Ik rij in een stokoude Mercedes. Maar het geeft een beeld van de mensen hier. Soms staan ze in de kantine van Rolex te ruilen.’
En die mensen, die high performers, zijn volgens De Jong bovengemiddeld vatbaar voor verslaving. Uit cijfers van Jellinek, de grootste instellingen voor verslavingszorg in Nederland, blijkt dat er opgeteld ruim 1,8 miljoen verslaafden in Nederland zijn, waarvan de grootste groepen verslaafd zijn aan medicijnen, tabak, alcohol, gokken, cannabis en cocaïne – in die volgorde van groot naar klein. Kortom, 10 procent van de bevolking is verslaafd. De Jong wijst op veelal Amerikaans onderzoek waaruit blijkt dat er in bepaalde beroepsgroepen, zoals chirurgen, ondernemers en advocaten een hogere prevalentie is, soms zelfs drie tot vier keer zo hoog.
‘Amerikaans onderzoek is niet direct toepasbaar op de Nederlandse situatie’, zegt hoogleraar Blankers. ‘Er komen zeker onder mannen meer verslavingsproblemen voor dan onder vrouwen. Het zou ook kunnen dat er in die beroepen meer mannen werken, en dat dat de hogere prevalentie verklaart.’
‘Die term high performers vind ik wel erg elitair’, zegt Jacqueline Krouwel, manager bij Jellinek Preventie. ‘Wat maakt een advocaat nou meer high performance dan een stukadoor die op pep 80 uur per week aan het werk is? Het lijkt mij vooral een marketingterm.’
Wat wel bekend is over deze groep, zegt Blankers: ‘Bevoorrechte mensen die in een hogere sociaal-economische positie zitten, zijn beter in staat problemen op te vangen. Wat ertoe kan leiden dat ze langere tijd weten te maskeren dat ze verslaafd zijn.’
‘Zo eentje was ik ook, een high-functioning addict’, zegt De Jong. ‘Ik kon goed verbloemen dat er iets mis was. Ik hoef je niet te vertellen dat de reclamewereld in de jaren negentig seks, drugs en rock-’n-roll was, toch? Vreselijk leuke tijd, maar dat liep helemaal uit de klauwen.’
De Jong ging na zijn studie erg jong werken, maakte snel carrière en had op zijn 27ste al een eigen reclamebureau met twintig man in dienst. ‘Ik had een soort popsterrensyndroom. Je valt omhoog, iedereen vindt je geweldig en daar ga je na een tijdje in geloven.’
Met cliënten ging hij vaak lunchen in Amsterdam Oud-Zuid, ‘in restaurants waar Freddy Heineken en Jan des Bouvrie dan ook zaten’. ‘Aan de champagne, want dan kon je daarna lekker soepel presenteren, ’s avonds nog op stap met ze, naar Yab Yum. Dat was in die tijd een clubhuis. Er werd flink gezopen. En op een gegeven moment kwam er een lijntje coke tevoorschijn. Als ik eenmaal begon, kon ik niet stoppen. Dus ik ging echt drie dagen door. Ik eindigde geregeld in het ziekenhuis.’
De Jong is bepaald niet de enige oud-reclamemaker die als ervaringsdeskundige het vak van de verslavingszorg is ingerold. Je zou het een geëffend pad kunnen noemen. Don Schothorst, bekend van de slogan ‘het Zwitserlevengevoel’ en zijn werk voor het Zuivelbureau, was tot zijn overlijden in 2024 de ‘verslavingsgoeroe van de Quote 500’. Hij richtte in 2005 Solutions op, de oudste particuliere verslavingszorginstelling en de organisatie die begonnen is met het sturen van mensen naar partnerklinieken in Zuid-Afrika, al jaren hét land bij uitstek waar bekende en onbekende welgestelden in alle rust en anonimiteit konden afkicken.
‘Don en ik legden vroeger de lijnen coke op de bakplaat bij het Okura’, zegt De Jong. ‘Het interesseerde ons allemaal geen fluit. We waren zo gek als een deur. Maar dat is voor ons beiden niet zo goed afgelopen. Met Solutions heeft hij een soort luchtbrug naar Zuid-Afrika gemaakt. Daardoor is het zo populair geworden om daar af te kicken. Het is er relatief goedkoop, er is geen tijdsverschil. Maar ik ben al die klinieken daar afgegaan, en ze voldoen niet aan de kwaliteit die wij willen. Daarom sturen wij onze cliënten liever naar Thailand.’
Wat zijn zaak van andere klinieken onderscheidt, is dat die volstrekt privaat is (in tegenstelling tot veel particuliere klinieken waar een deel van de behandeling wordt vergoed). En verder: de zeer persoonlijke begeleiding. ‘Ik heb het juridisch zo geregeld dat we precies de zorg kunnen bieden die we willen. Alles binnen de geldende wet- en regelgeving. Een deel van onze behandeling valt onder advies, in plaats van zorg. Officieel zou ik als eigenaar, wegens de privacy, geen gevoelige informatie mogen weten over onze cliënten, maar dat is juist niet hoe het werkt bij ons. Ik vang die medisch specialist vanochtend zelf op en geef hem direct steun. Daarna hebben we een heel team van behandelaren klaar staan.’
Zijn telefoon gaat. ‘Eén moment. Hoi Sonja (niet haar echte naam, red.).’
…
‘Je moet twee maanden wachten voor je terecht kan?’
…
‘Nee, bij ons zijn er geen wachttijden. Dat komt omdat wij privaat werken.’
…
‘Nou, dat betekent dat onze cliënten zelf de rekening betalen.’
…
‘O, daar ging je al van uit. Dan kunnen we verder praten. Wanneer kun je hier langskomen?’
Na een intakegesprek volgt een behandelplan, in blokken van dertien weken. ‘Sommige mensen komen hier vijf, zes keer per week.’ Voor drie maanden betalen ze daar minstens 23 duizend euro voor, exclusief btw. Gemiddeld worden honderd cliënten per jaar bij The Youturn behandeld, meestal zitten er zo’n dertig tegelijk in een traject.
In de kliniek gaan een-op-een psychotherapie en groepssessies samen met yogatherapie en lichaamsgerichte therapie. Van de Amerikaanse psychiater Alok Kanojia, een voormalige gameverslaafde die bekendstaat als Dr. K., leende De Jong het idee om eerst een half uur hard te lopen, alvorens een therapiesessie begint. ‘Dan krijg je een heel ander gesprek.’
Veel cliënten, het zijn overwegend mannen, komen ongemotiveerd binnen, nog niet doordrongen van de noodzaak en gestuurd door een vrouw of vriend. ‘Ze zeggen iets als: ik wil eigenlijk alleen in het weekend drinken. Of alleen op vakantie, dat soort dingen. Ze zijn de controle kwijt, maar dat willen ze nog niet toegeven.’
Ze zijn gewend om altijd maar door te vechten, zegt De Jong. ‘Daarom zeg ik eerst tegen ze: stop maar met vechten, want je gaat elke dag de boksring in met Mike Tyson. Je gaat nooit winnen van die verslaving. Accepteer dat. Geef je over. Echt, overgave is de way out.’
Eenmaal in behandeling komt er bij de cliënten ‘bijna altijd’ onderliggende psychische problematiek naar boven. ‘Het gaat om mensen die emotioneel verwaarloosd zijn in hun jeugd of niet gezien werden. Die hebben vaak een, hoe moet ik dat netjes zeggen, beperkt gevoel voor eigenwaarde. Dat maakt ze heel erg gedreven. Die pijn creëert hun succes. Ze willen gezien worden. Ze raken verslaafd aan succes, aan deals, aan bevestiging, ze zoeken dat ook in snelle kicks, extreem gedrag, drank en drugs zijn daar perfect voor. Voor even dan.’
*
Johan (64) was ook zo’n man die een leven lang succes had. Hij zat in de raad van bestuur van een beursgenoteerd bedrijf dat iedereen in Nederland kent. Ruim tien jaar geleden ging hij al met pensioen, een comfortabel bestaan. Ja, hij dronk veel, maar deed niet bijna iedereen dat?
‘Kom binnen’, zegt hij. Hij gaat voor in een loft in de Amsterdamse Rivierenbuurt, waar hij in zijn eentje woont sinds de scheiding met zijn vrouw bijna twee jaar geleden. Een kleine vleugel staat in de woonkamer, een ridgeback-pup zit opgesloten in een bench. ‘Een enorme aandachttrekker, maar een ontzettende lieverd. Ik nam haar in huis nadat ik gestopt was met drinken.’
Negen maanden geleden meldde Johan – niet zijn echte naam – zich bij The Youturn, vrij snel na een mislukte poging in een kliniek in Portugal, waar hij zich niet thuis voelde tussen de andere verslaafden. Zoals wel meer nieuwe cliënten was hij er aanvankelijk niet van overtuigd dat hij alcoholist was. ‘Ik kwam vooral voor een herstart, ik leefde nog deels in ontkenning.’
In zijn ogen was een alcoholist iemand ‘die ’s morgens een waterglas met wodka inschenkt en dan drinkend de dag doorkomt’. ‘Dat was bij mij absoluut niet het geval. Mijn borreltijd begon wel steeds vroeger. Ik begon met een paar biertjes, daarna een paar glazen witte wijn en dan trok ik nog een fles rode wijn open. Daarna soms nog een beetje whisky. Uiteindelijk werden de avonden steeds langer.’
Een van de eerste sessies die hij bezocht was tot zijn verbazing een groepsbijeenkomst. ‘Ik dacht dat ik naar een presentatie ging, maar het bleek een praatgroep voor lotgenoten. Godverdomme, dacht ik, dit gaan we toch niet doen? Ja hoor, zo’n AA-setting, in een kring, iedereen ging zijn verhaal vertellen. Daar zijn mij de schellen van de ogen gevallen. Bij bepaalde verhalen dacht ik: maar dat is míjn verhaal!’
Zo was er een man die ‘goudeerlijk’ vertelde dat hij ‘eigenlijk altijd gelegenheden zocht om te gaan drinken’. ‘Hij noemde allerlei voorbeelden. Hoe alles een excuus werd voor alcohol. En elk voorbeeld herkende ik. Toen dacht ik: dus dat is al problematisch? In die sessie besefte ik: ik ben toch echt alcoholist.’
Gedurende de behandeling kwam hij erachter dat hij nog een heel onverwerkt verleden had uit zijn jeugd, hij wil het woord trauma niet gebruiken. Het komt erop neer dat hij, toen hij 9 jaar oud was, zijn vader voor zijn ogen dood heeft zien neervallen – meer wil hij er niet over zeggen. ‘De wijze waarop daarmee werd omgegaan in het gezin was funest voor mij, het werd nooit besproken, het werd weggestopt. Daardoor dacht ik: mijn ervaringen doen er niet toe. Ik kon eigenlijk mijn verhaal nooit kwijt.’
Met terugwerkende kracht kon hij opeens begrijpen waarom hij altijd de drang voelde om zichzelf te bewijzen. ‘Ik wilde ertoe doen. En ik kan ook echt zeggen: in mijn carrière deed ik ertoe. Ik ben trots op wat ik heb bereikt. Een fout is geweest dat ik te vroeg ben gestopt met werken. Ik ben als het ware uit de maatschappij gestapt. En ik ben die verbinding met anderen verloren. Ik deed er niet meer toe. Uiteindelijk is dat een neerwaartse spiraal geworden.’
Langzaam kwam hij tot een aantal belangrijke inzichten. ‘Alcoholisme is een progressieve ziekte, die dus alleen maar erger wordt. Je vervreemdt jezelf van alles en iedereen en uiteindelijk blijf je alleen over. Voor een alcoholist kan het op drie manieren aflopen: je eindigt in de goot, in het ziekenhuis of in de dood. En vaak ook in die volgorde. Ik heb voor mezelf duidelijk besloten dat ik nooit meer kan drinken.’
In de kliniek ging hij zich ook voor het eerst in zijn leven verdiepen in mindfulness en yoga. ‘Ik ben met chakra’s en ademhaling bezig gegaan. Een therapeut die de energiebanen in je lijf langsgaat. Ik ben absoluut geen zwever, maar het werkt, vraag me niet hoe. Ik heb zo’n armbandje dat al je lichaamsfuncties meet. Als ik bij deze therapeut ben, blijk ik meer ontspannen dan in mijn diepste slaap. En ik ben er toch bij. Het is ongelooflijk. Ik merk echt dat ik de afgelopen maanden een milder mens ben geworden, ik kijk door haar anders naar mezelf en mijn omgeving. Met meer compassie.’
*
‘Die mannen zeggen vaak tegen mij: ik ga echt geen yoga doen hoor, dat is niets voor mij’, zegt Carien van Houte, een paar dagen later in haar kantoor in de kliniek. ‘Nou, een tijdje later zijn ze razend enthousiast.’
Van Houte (60) is degene die het behandelconcept van The Youturn heeft ontwikkeld. ‘Ik houd van een complementaire, integratieve aanpak, dus zowel lichaam als geest. Mensen zitten vaak helemaal in hun hoofd, ze zijn zo cognitief als maar zijn kan. Ze voelen eigenlijk niet zoveel meer in hun lichaam. Voor velen is het bijna gescheiden. Dus ik dacht: mensen moeten weer leren voelen met hun lichaam.’
Ze werkte dertig jaar als klinisch psycholoog, psychotherapeut en manager in de ggz, en heeft de zorg in die tijd zien veranderen. ‘Vroeger hadden we langdurige psychoanalytische therapie, dat kon eindeloos duren. Toen de zorgverzekeraars gingen bezuinigen is de cognitieve gedragstherapie omarmd. Twaalf sessies om een depressie te behandelen. Tja, daarna zijn de suïcidale klachten wel weggezakt, maar de onderliggende problematiek natuurlijk niet.’
Bij The Youturn hoefde ze zich geen zorgen te maken over dat soort beperkingen. ‘Verslaafden hebben, waar ze ook behandeld worden, een flinke kans op een terugval. Maar als je minstens 26 weken ambulant wordt behandeld, zijn de kansen op herstel het best. Mensen die een paar weken naar het buitenland gaan om te detoxen, vallen al snel terug in oude patronen, omdat ze thuis weer dezelfde triggers en verleidingen hebben, waar ze nog niet mee kunnen omgaan.’
Ze realiseert zich terdege dat ze bevoorrecht is om op deze manier te kunnen werken. ‘Ik krijg weleens berichtjes van chagrijnige huisartsen. Dan zeg ik: ik vind het spijtig dat de zorg niet meer toegankelijk is voor iedereen. Dat meen ik oprecht. De zorg is vastgelopen, de kosten lopen de klauwen uit, overal hebben zorginstellingen moeite om aan goed personeel te komen. Wij niet. Maar ik denk niet dat deze kliniek de scheiding tussen rijk en arm vergroot. Nee, die is al een feit. Je zou ook kunnen betogen dat het goed is dat onze cliënten geen aanspraak maken op publiek geld en geen plek in de wachtrij elders bezet houden.’
*
Een paar dagen later gaat de telefoon: Tjeerd de Jong. Eén ding wil hij nog wel graag even rechtzetten, zegt hij. ‘Kijk, het is natuurlijk niet netjes dat de zorg die wij bieden alleen voor rijke mensen is. Het liefst zou ik iets bedenken zodat we ook behandelingen toegankelijk kunnen maken voor de groep die het niet zelf kan betalen. Daar broeden we nog op. Het is nooit onze keuze geweest om alleen rijken te bedienen. Het is alleen zo dat de zorg die wij het beste vinden, het hele holistische pakket met de persoonlijke begeleiding, dat kunnen we alleen privaat aanbieden, want als de zorgverzekeraar het vergoedt, worden we beperkt door regeltjes.’
En hoe gaat het met de medisch specialist? ‘Ik ben dus toch met hem naar Thailand gegaan. In een paar dagen heen en weer. Op een vrijdag kwam hij hier binnen. Zondag zat hij in de kliniek. Het was zo’n lieve man, helemaal radeloos, niet meer in staat zelf te vliegen. Ik heb nu veel contact met hem. Het gaat hartstikke goed. Daar krijg ik nog steeds rillingen van.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant