Fotografie Voor 2030 moest ten zuiden van de Saharawoestijn een achtduizend kilometer lange bosstrook verrijzen. Fotograaf Tommy Trenchard en journalist Julie Bourdin reisden door Senegal, Tsjaad en Djibouti en troffen telkens hetzelfde aan: verdord land met de resten van wat even een goed idee had geleken.
Jongens aan de rand van de stad Mao in Tsjaad, waar de verwoestijning snel toeneemt. De temperatuur in de Sahel stijgt anderhalf keer sneller dan gemiddeld wereldwijd.
Noem het het meest ambitieuze project op aarde: de aanleg van The Great Green Wall. Voor 2030 moest ten zuiden van de Sahara een achtduizend kilometer lange bosstrook verrijzen, van de Senegalese hoofdstad Dakar in het westen tot Djibouti in het oosten. De muur zou niet alleen de oprukkende woestijn in de kwetsbare Sahel-regio stoppen, aldus de Afrikaanse Unie die het initiatief bedacht, maar ook miljoenen hectaren aan beschadigd land herstellen, onderwijl werk verschaffend aan de lokale bevolking.
Bijna twintig jaar na de lancering en vele miljarden dollars aan internationaal donorgeld verder, is The Great Green Wall verre van het „wereldwonder” dat werd beoogd, zagen fotograaf Tommy Trenchard en journalist Julie Bourdin. Ze reisden door Senegal, Tsjaad en Djibouti en bezochten zo’n twintig projecten. Op enkele uitzonderingen na troffen ze telkens hetzelfde aan, vertelt Trenchard telefonisch vanuit Kaapstad: verdord land met de resten van wat even een goed idee had geleken – tot het geld op was.
Herdersfamilie van de Peul bij het dorp Widou Thiengoly in Senegal. Naast hun tent is een acaciaplantage die is betaald met geld van de Great Green Wall, maar van die plantage is volgens hen niets te zien.
Boer Said Mohamed bij een bron met een pomp die werkt op zonne-energie, onderdeel van een Great Green Wall-initiatief in Shekhaiti, Djibouti. Volgens boeren wordt het water uit de bron weggeleid door een lokale beambte.
Awol Ismael verzorgt zijn gewassen in een kas in Shekhaiti, Djibouti. De boerderij werd ondersteund door de Great Green Wall, maar volgens boeren eigende een lokale beambte zich het water toe dat voor de boerderij bestemd was.
Neem de boerderij in het noorden van Senegal die met veel steun uit het Great Green Wall-project was opgezet om woestijnland om te zetten in velden waar de lokale gemeenschap groenten kon verbouwen. „Enige tijd werkte dat ook. Tot de financiering stopte en het project op allerlei problemen stuitte, waaronder een ruzie tussen de boeren”, vertelt Trenchard. „Toen wij daar kwamen, zagen we alleen nog zand, leegstaande waterputten en delen van een kapot irrigatiesysteem.”
Het oorspronkelijke plan – het planten van een achtduizend kilometer lange bosmuur – is allang losgelaten. „Dat bleek helemaal niet werkbaar”, zegt Trenchard. Miljoenen bomen die werden geplant, gingen weer dood. Daarvoor in de plaats kwam een lappendeken aan ‘herstelprojecten’, zoals in Senegal, afgestemd op de behoeften van lokale boeren. Een utopie, volgens Trenchard. „Alle kritiek die je hoort over Big Aid zie je terugkomen langs de muur. Projecten zijn slecht gepland, slecht beheerd en volledig donorafhankelijk.”
Mahamat Ali was supervisor van een project ter bescherming van oases in Tsjaad. Er is nu geen geld meer voor.
Boer met tamme antilope bij een boerderij die wordt ondersteund door de Great Green Wall in Shekhaiti, Djibouti.
Boeren leggen barricades aan tegen zandduinen die hun oases bedreigen buiten het dorp Kaou in Tsjaad.
Jonge mannen eten watermeloen bij een stalletje in het dorp Karnak in Tsjaad. Het dorp ligt in het hart van de Great Green Wall.
Afval langs de weg in de stad Dikhil, Djibouti, aan het oostelijke uiteinde van de Great Green Wall.
Sergeant Ahmadou Badji, hoofd van de Great Green Wall-inspanningen in de regio van Widou Thiengoly in Senegal, bij zaailingen op een boerderij die wordt ondersteund door de Great Green Wall.
Het duo zag ook lichtpuntjes. Zoals boeren die met projecthulp in de Tsjadische woestijn acaciabomen plantten voor de productie van Arabische gom. „Dat had voor hen een tastbaar effect”, zegt Trenchard. De bomen staan er nog, zij het niet allemaal in even goede staat, en leveren een direct inkomen op. Maar of het de Sahel echt groener maakt? „De plekken waar zij werkten waren nauwelijks meer bebost dan de omgeving.” Dat gold voor veel plantages die zij bezochten. Toch blijft voor veel regeringen en bedrijven met Corporate Responsibility-doelen de Groene Muur een aantrekkelijk idee, ziet de fotograaf.
„Een onderzoeker met wie ik sprak, verwoordde het goed. De Great Green Wall is enorm effectief in het ophalen van financiering, maar veel meer dan dat doet het niet.”
Boeren leggen barricades aan tegen zandduinen die hun oases bedreigen buiten het dorp Kaou in Tsjaad. Bescherming van oases vormt ook een onderdeel van de Great Green Wall.
Jonge boer op de rand van een watertank van een boerderij ondersteund door de Great Green Wall bij Widou Thiengoly, Senegal.
Kamelen drinken van water dat eerder werd gebruikt voor de irrigatie van een gemeenschapsboerderij in Kourtemale, Djibouti. Maar een pomp die werd geïnstalleerd in het kader van de Great Green Wall ging kapot en werd niet gerepareerd.
Het dorp Kao in Tsjaad is sterk afhankelijk van een nabijgelegen oase, waar boeren voedsel kunnen verbouwen.
Het fotoproject van Trenchard en Bourdin is tot stand gekomen met steun van JournalismFund Europe.
De mooiste fotografie en de beste tips geselecteerd door de fotoredactie