Wapenstilstand VS-Iran Trump zou de oorlog in Iran zijn begonnen om de aandacht af te leiden van de ‘Epstein-files’. Nu lijkt het andersom: de publiciteit over de wapenstilstand is zó dramatisch, dat het Witte Huis het nog liever heeft over connecties met de veroordeelde zedendelinquent.
In de dagen nadat de VS en Iran een staakt-het-vuren overeenkwamen liet de Amerikaanse president zich niet in het openbaar zien.
De anders altijd naar aandacht verlangende Amerikaanse president heeft zich sinds zijn dreigement om de volledige Iraanse beschaving te vernietigen en het dezelfde dag afkondigde staakt-het-vuren, nog niet in het openbaar vertoond. Hij liet zijn woordvoerder en zijn minister van Defensie woensdag vertellen wat voor „victorie met een hoofdletter V” de bombardementen op Iran waren geweest. Zelfs na een urenlange tirade over Europese bondgenoten tegen NAVO-chef Mark Rutte, liet Donald Trump zich niet zien. Hij nam maar voor een enkele journalist de telefoon op.
Op zijn platform Truth Social ging hij donderdag tekeer tegen media, migranten en voormalige rechtse medestanders. Over Iran drukte hij zich slechts licht ontevreden uit. Trump wil, zo lijkt het, zijn zelfgekozen oorlog het liefst zo snel mogelijk vergeten — en hoopt dat Amerikaanse kiezers dat ook doen.
Ondertussen doodde Israël na de aankondiging van de wapenstilstand honderden Libanezen, meldde Koeweit Iraanse beschietingen, bleef de Straat van Hormuz dicht voor commerciële scheepvaart en daalde de prijs van benzine in de VS geen cent. Trump heeft, met hulp van bemiddelaar Pakistan, Iran ‘gered’ van zijn eigen apocalyps. Maar hij toont weinig interesse in de details van een eventuele vrede. Noch in de internationale reputatie van de Verenigde Staten.
Voor de gesprekken die zaterdag in Islamabad zouden beginnen, heeft Trump zijn isolationistische vicepresident JD Vance naar voren geschoven. Vance moet, met schoonzoon Jared Kushner en vastgoedvriend Steve Witkoff aan zijn zijde, een deal sluiten met het geharnaste Iraanse regime. In een uitgelekte video kondigde Trump vooraf al aan: „Als het mislukt, geef ik JD Vance de schuld. Als het slaagt, strijk ik met alle eer.”
Van Vance kan Trump in ieder geval één les leren: hoe je als politicus die voortdurend online is, kan duiken voor een conflict waar je niets mee te maken wil hebben. Vance is in Trumps kernkabinet de voornaamste tegenstander van buitenlandse interventies. Voordat de president zich door de Israëlische premier Benjamin Netanyahu liet overtuigen om Iran aan te vallen, was Vance daar als enige in de Situation Room uitgesproken tegen, reconstrueerde The New York Times. Hij hield zich de afgelopen weken gedeisd over de bombardementen en de woede daarover, die ook van Republikeinen kwam.
Wie donderdag opeens wél de publiciteit zocht, was Melania Trump. De doorgaans mediaschuwe first lady las toegesnelde journalisten in het Witte Huis een verklaring van vijf minuten voor over hoe zij niets te maken heeft met de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein. De financier is na zijn dood een fors probleem geworden voor zijn prominente vrienden, onder wie Donald Trump.
Er circuleren foto’s van Donald en Melania Trump met Epstein en in ieder geval één email in de enorme Epstein-files komt van haar. Volgens Melania verkeerden zij alleen „in overlappende sociale kringen in New York en Palm Beach”. Ze is, zegt ze, „geen Epstein-slachtoffer” en „wist nooit van Epsteins misbruik van zijn slachtoffers”: jonge vrouwen die hij misbruikte en meisjes die hij verkrachtte.
De doorgaans mediaschuwe first lady Melania Trump las in het Witte Huis een verklaring van vijf minuten voor over Jeffrey Epstein.
Melania’s toespraakje kan moeilijk anders uitgelegd worden dan een vlucht naar voren. Vermoedelijk zijn journalisten bezig met een publicatie waarin haar relatie met Epstein als veel inniger geschetst wordt. Ze sprak over „valse aantijgingen aan mijn adres van kwaadaardige en politiek gemotiveerde individuen”.
De samenloop is op zijn minst bizar. Op het moment dat president Trump probeert een uitweg te vinden uit de oorlog die hij volgens velen (mede) begon om de aandacht af te leiden van de Epstein-files, vestigt zijn vrouw met een persmoment in het Witte Huis weer alle aandacht op de innige relaties met de zedendelinquent. Ze riep het Congres zelfs op Epsteins slachtoffers aan het woord te laten en zijn relaties met „prominente mannelijke leiders” te openbaren. De regering-Trump werkt daar nauwelijks aan mee.
Ondertussen wordt volop gespeculeerd over hoe het rammelende staakt-het-vuren dinsdag tot stand kwam. De Amerikaanse regering doet het voorkomen alsof zijn extreme dreigement om de Iraanse beschaving te vernietigen, het onthoofde ayatollah-regime „smekend” aan tafel dwong en de Straat van Hormuz open wrikte. Maar reconstructies duiden erop dat Trump vooral zelf een uitweg zocht.
De Amerikaanse regering had zelf Pakistan ingeschakeld om een akkoord met Iran te bewerkstelligen, schrijft de Financial Times. De tweet waarmee de Pakistaanse premier Shehbaz Sharif dinsdag een diplomatieke oplossing bepleitte, zou vooraf afgestemd zijn met het Witte Huis, meldt The New York Times.
De opluchting die dinsdag overheerste na het afwenden van beschavingsvernietiging, maakte snel plaats voor onvrede over hoe weinig het offensief concreet bereikt heeft. Zelfs als het staakt-het-vuren daadwerkelijk in werking treedt, en van kracht blijft terwijl serieuze onderhandelingen plaatsvinden, is een Amerikaanse victorie niet te verkopen — aan zowel voor- als tegenstanders van de interventie.
Amerikaanse en Israëlische bombardementen hebben Irans conventionele wapenarsenaal en nucleaire programma weliswaar zwaar beschadigd, maar het is Trumps Republikeinse partij die met de politieke scherven zit. In november zijn er verkiezingen waarbij de Republikeinen hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat kunnen verliezen. De van het begin af aan impopulaire oorlog heeft brandstofprijzen en inflatie zo opgedreven dat die nog maanden te voelen zijn.
Sommige analisten spreken van „het Amerikaanse Suez-moment”. De mislukte Brits-Frans-Israëlische inname van het Egyptische kanaal in 1956 luidde het einde in van de Britse wereldmacht. Zoals de VS die rol toen overnamen, zou nu China klaarstaan om de wereldhegemonie van de VS over te nemen.
De overwinningsclaim van Trumps entourage is op zijn best prematuur en waarschijnlijk onwaar. Het islamitische regime in Iran zit er nog. Het land houdt de Straat van Hormuz dicht en wil er tol gaan eisen. Het gedecimeerde militaire apparaat kan nog steeds aanvallen uitvoeren op buurlanden en Amerikaanse doelen in de regio. En zonder al het verrijkte uranium uit het land te verwijderen, kan Trump moeilijk verkopen dat de wereld beter af is dan veertig dagen geleden. Dat Iran nooit een kernwapen mag krijgen is een van de weinige doelen die de president concreet geformuleerd heeft.
„De VS hadden jarenlang een grote stok om mee te zwaaien: hun militaire dreiging. Die hebben ze nu gebruikt. Het verschrikkelijke is al geschied. En Iran beseft dat het die klap kan incasseren”, zei Iran-expert Alan Eyre woensdag bij CNN. „Bovendien heeft Iran een eigen grote stok gevonden, die het tot nu toe niet heeft geschroomd te gebruiken: de controle over de Straat van Hormuz. Dus, wat voor deal de VS hier nu ook uit weten te slepen, die zal veel slechter zijn dan de deal die we op 27 februari hadden kunnen krijgen.”
Het „minst slechte scenario”, zei Eyre, die deel uitmaakte van de diplomatieke delegatie die onder Barack Obama tot een nucleaire overeenkomst met Iran kwam, is dat dit „met plakband geknutselde staakt-het-vuren” standhoudt en „het Witte Huis zich uit dit moeras kan trekken”. Dat moet gebeuren door de hoogmoed die ontstond na de ontvoering van de Venezolaanse autocraat Nicolás Maduro te laten varen en over Iran verder te zwijgen.
Angstaanjagender scenario’s zijn daarmee niet van de baan. Zowel Iran als de VS zijn onberekenbaar in de onderhandelingen — om nog maar te zwijgen over de rol van Israël in de oorlog. Iran staat ondanks de materiële schade en de vele doden strategisch sterker dan in gesprekken die voor de aanvallen al gaande waren.
Trump gaat zelf niet meer op voor herverkiezing, maar hij maakt zich wel druk over zijn presidentiële nalatenschap. Daarbij wordt hij, zei hij al eerder, door niets anders gebonden dan zijn „eigen moraliteit”.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet