Hongaarse verkiezingen Voor Europa zou het een unieke kans zijn als Péter Magyar zondag de verkiezingen in Hongarije wint, stelt Marietta van der Tol. Met onze hulp kunnen de Hongaren zich ontworstelen aan Orbán en Poetin.
Een poster waarop Péter Magyar, de grote rivaal van premier Viktor Orbán, staat afgebeeld als man met twee gezichten.
In 2022 zag ik Viktor Orbán bij een toespraak in Roemenië als vanzelfsprekend de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis voorspellen. Hij zei ook dat Hongarije in een veranderende wereld nieuwe afspraken moet maken over samenwerking met Europa, de VS, Rusland en China. Zijn kritiek op „rassenvermenging” in Europa was een briljante bliksemafleider – iedereen schreef daarover, en niet over de strategische risico’s van dat aangekondigde buitenlandbeleid.
Marietta van der Tol is onderzoeker aan de Universiteit van Cambridge.
Vier jaar later gaan de Hongaren bijna naar de stembus. Orbáns Fidesz-partij loopt in de peilingen ver achter op de Tisza-partij van zijn uitdager Péter Magyar. Zondag zal blijken of aan Orbáns tijd als premier na zestien jaar een einde komt.
Een paar dagen voor de verkiezingen kwam de Amerikaanse vice-president JD Vance op bezoek bij Orbán. Ik zag de Amerikaanse vlaggen die voor de gelegenheid waren gehesen op de Erzsébet-brug in Boedapest. Tegelijkertijd kwam het nieuws naar buiten dat Orbán eind vorig jaar persoonlijk zijn hulp aan Vladimir Poetin heeft toegezegd. Bovendien bleek dat de Hongaarse buitenlandminister Péter Szijjártó inlichtingen deelt met zijn Russische evenknie Sergej Lavrov.
Toch leidde die ogenschijnlijke tegenstelling bepaald niet tot ongemak rondom het bezoek van Vance. Sterker nog, Vance benadrukte dat Orbán één van de weinige echte staatsmannen van Europa is, en dat hij graag met hem blijft samenwerken.
Vanuit Fidesz-perspectief is de loyaliteit aan zowel de VS als Rusland helemaal niet paradoxaal. Fidesz belooft Hongaren de goedkoopste energie van Europa, maar is daarvoor afhankelijk van Rusland. Voor vrede in Oekraïne moet dat land volgens Orbán zelf maar offers brengen, en Fidesz vindt dat Europa moet worden verzwakt – punten die in zowel Moskou als Washington op instemming kunnen rekenen.
Voor Amerika is Hongarije ook de spin in het web van de rechtsradicale netwerken in Europa. Netwerken die het, zo impliceert de vorig jaar gepresenteerde nationale veiligheidsstrategie, wil versterken.
Een grote rol in het organiseren van zulke netwerken is weggelegd voor instituties zoals het Matthias Corvinus Collegium, een Hongaarse denktank annex privé-universiteit die samen met de Amerikaanse Heritage Foundation werkt aan plannen voor een radicale hervorming van de EU. Het zijn ideeën die de macht van Brussel drastisch zouden inperken. Het is dan ook geen verrassing dat Vance tijdens zijn bezoek speciaal het MCC aandeed.
Vanuit Poetins gezichtspunt is het nog makkelijker. Hongarije is de belangrijkste dwarsligger in Europa en heeft de laatste jaren veel belangrijke besluiten over Rusland en Oekraïne tegengehouden. Samen met Servië is Hongarije voor Rusland belangrijk als politieke poort naar zowel Europa als de Balkan. Serviërs vertellen over hun president Aleksandar Vucic de grap dat hij vaker belt met Orbán dan met zijn eigen ministers. Ook Vucic is enorm afhankelijk van Russische energievoorziening, wat te zien is aan de enorme Gazprom-billboards in Belgrado.
Terug naar Boedapest. We moeten heel duidelijk voor ogen hebben dat Hongarije een sleutelrol speelt in de Europa-strategie van zowel Amerika als Rusland. Dat is een substantieel risico waarvan we ons nog onvoldoende bewust zijn.
Tegelijk legt Orbáns precaire positie in de peilingen ook een zwakte bloot bij de VS en Rusland. Wat Europa betreft, leunen ze allebei wel erg sterk op Hongarije. Het is echt paniek in de tent, en niet alleen bij Fidesz. Dat bewijst het bezoek van Vance, maar ook een akkefietje aan de Hongaars-Servische grens – zondag zouden bij een gaspijpleiding in het Servische dorp Kanjiza explosieven zijn gevonden. Volgens Fidesz-minister Szijjártó zat Oekraïne erachter, maar deskundigen noemen de vondst een valsevlagoperatie, bedoeld om Orbán aan stemmen te helpen.
Daar bleef het niet bij. Orbáns partij probeert Magyar en diens partij in diskrediet te brengen. Zo zei Magyar onlangs dat Fidesz van plan was een sekstape van hem te verspreiden. Fidesz koopt daarnaast op grote schaal stemmen op het Hongaarse platteland, blijkt uit een eind maart verschenen documentaire. En wie weet wat er de komende dagen nog bij komt.
Voor Europa zou een verkiezingsoverwinning van Magyar een unieke kans zijn. Niet alleen om de eigen besluitvorming vlotter te laten verlopen en Oekraïne beter te helpen, maar ook om betere banden te krijgen met de Hongaarse regering, en om aan de Hongaren te laten zien dat Europa er wél voor hen is.
Dat laatste is misschien wel het belangrijkst. Orbán heeft de Hongaren zestien jaar verteld dat Europa de vijand is en haalde de banden aan met Vladimir Poetin en Donald Trump. Europa moet nu bewijzen dat het niet alleen de Oekraïners bijstaat, maar ook de Hongaren helpt om uit de politieke fuik van Poetin te komen.
Als Orbán de macht verliest, is de Hongaarse democratie overigens nog niet gered. Zelfs als de verkiezingen normaal verlopen, de uitslag niet wordt betwist en extreem-rechtse groepen zich koest houden. Een Fidesz-president kan besluiten van premier Magyar dwarsbomen met een veto. Zonder een twee derde meerderheid in het parlement kan aan veel bestaande wetgeving niet getornd worden. Zittende ambtenaren en Fidesz-loyalisten kunnen bovendien processen vertragen, besluiten niet uitvoeren of eindeloos procederen.
En bij de volgende verkiezingen kan Fidesz weer gewoon terugkomen, misschien wel net zo goed voorbereid als Trump was in 2024. Wie nu de moed had te breken met Fidesz, krijgt dan lelijk het deksel op de neus. Hét strategische belang is voor Europa is dus dat Hongarije, mocht Magyar zondag winnen, bij de volgende verkiezingen niet terugdrijft in de armen van Poetin of (een opvolger van) Trump.
‘We’ moeten er 200 procent zijn voor de Hongaren: met juridische expertise, met investeringen, met media-aandacht. Daarmee dienen we fundamenteel ons eigen strategische belang. Eén voor allen, allen voor één.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU