Ngogo-chimpansees in Oeganda, bekend van de Netflix-documentaire "Chimp Empire", zijn na decennialang vreedzaam samenleven definitief uit elkaar gevallen in twee vijandige groepen. Onderzoekers melden in het tijdschrift Science dat dit de eerste keer is dat zo’n permanente breuk binnen de grootste bekende chimpanseegemeenschap ter wereld is vastgelegd, iets wat volgens genetisch onderzoek gemiddeld maar eens in de vijfhonderd jaar voorkomt.
De chimpansees bij Ngogo werden meer dan dertig jaar gevolgd door wetenschappers van de Universiteit van Texas in Austin en andere instituten. In de eerste twintig jaar bleef de gemeenschap hecht: dieren trokken soms in kleinere groepjes weg om efficiënter voedsel te zoeken, maar keerden daarna altijd terug naar de hoofdgroep. Dit patroon paste in het bekende sociale gedrag van chimpansees, waarin sterke banden binnen één gemeenschap centraal staan.
Rond 2015 zagen de onderzoekers echter een plotselinge verandering. De grote gemeenschap begon zich langzaam maar zeker op te delen in een westelijke en een centrale groep, die elkaar opvallend veel meden. In 2018 konden de wetenschappers vaststellen dat deze splitsing blijvend was. Zij koppelen de breuk aan een verschuiving in de mannelijke hiërarchie, nadat enkele dominante mannetjes waren overleden die vermoedelijk een verbindende rol speelden in de groep.
Na de opsplitsing namen de spanningen snel toe en ontstonden gewelddadige confrontaties tussen de twee kampen. De onderzoekers registreerden zeven aanvallen op volwassen mannetjes en zeventien op jonge dieren. "Het is zeer opvallend dat chimpansees hun voormalige groepsgenoten vermoorden", zegt onderzoeksleider en antropoloog Aaron Sandel. Volgens hem zijn de nieuwe groepsidentiteiten zwaarder gaan wegen dan de langdurige samenwerkingsrelaties binnen de oorspronkelijke gemeenschap.
Dergelijke permanente scheuringen zijn extreem zeldzaam bij chimpansees. De laatste keer dat zo’n breuk werd gerapporteerd, was in 1970 in Tanzania in een studie van primatoloog Jane Goodall, maar dat onderzoek ligt onder vuur omdat de dieren destijds werden bijgevoerd. De nu beschreven situatie bij Ngogo geldt daarom als het eerste goed gedocumenteerde voorbeeld in een natuurlijke leefomgeving.
Voor Sandel en zijn collega’s zegt het geweld tussen de twee chimpanseegroepen ook iets over menselijke conflicten. Zij stellen dat deze observaties het idee kunnen ondermijnen dat oorlog en collectief geweld bij mensen vooral uit cultuur voortkomen, bijvoorbeeld uit etnische of religieuze tegenstellingen. "Als chimpansees in dodelijke conflicten kunnen belanden zonder taal, etniciteit of ideologie, dan kan het zijn dat deze culturele oorzaken onderdoen voor iets fundamentelers", aldus Sandel. Omdat mensen en chimpansees 98 tot 99 procent van hun DNA delen en allebei complexe sociale structuren kennen, denken de onderzoekers dat kleine, dagelijkse gebaren van verzoening tussen individuen mogelijk een grotere rol spelen in het voorkomen van escalaties dan vaak wordt aangenomen.
Screenshot uit Chimp Empire (Netflix)
Source: Fok frontpage