De missie van Navo-chef Mark Rutte om in Washington de schade te beperken van de meningsverschillen tussen bondgenoten over de Iran-oorlog lijkt te zijn mislukt. Trump uitte na het gesprek opnieuw zijn woede en overweegt volgens Amerikaanse media ‘strafmaatregelen’.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Tot een formele opzegging van het lidmaatschap kwam het woensdag niet in het Witte Huis (daar is ook meer voor nodig dan een presidentiële tweet), maar aan weerszijden van de Atlantische Oceaan beginnen bondgenoten zich af te vragen wat het concrete verschil is tussen een formeel einde van de alliantie en de huidige uitholling ervan door voortdurende Amerikaanse dreigementen.
Na zijn onderhoud met Rutte postte Trump het volgende bericht op zijn medium Truth Social (in hoofdletters): ‘De Navo stond er niet toen we ze nodig hadden, en ze zullen er niet staan als we ze opnieuw nodig hebben. Herinner je Groenland, dat grote slecht bestuurde stuk ijs!’ Vooraf had zijn perswoordvoerder Katherine Leavitt al gezegd dat een vertrek uit de Navo volgens haar besproken zou worden tijdens het gesprek met Rutte.
Trumps aversie tegen de Navo, die hij altijd heeft beschouwd als een club profiteurs, heeft nieuwe hoogten bereikt sinds de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran. Hoewel die actie buiten het geografische en politieke bereik van de Navo valt, en hoewel de regering-Trump vooraf geen steun had gezocht voor de oorlog, wordt de steeds kritischer opstelling van de Europese bondgenoten nu gebruikt door de regering-Trump om het bondgenootschap verder af te schrijven als ‘papieren tijger’.
Secretaris-generaal Rutte zei woensdagavond tegen televisiezender CNN dat het een ‘erg openhartig’ gesprek was geweest en dat Trump ‘duidelijk teleurgesteld’ is over ‘veel’ bondgenoten. De Wall Street Journal berichtte eerder dat Trump overweegt sommige bondgenoten te straffen, bijvoorbeeld door bases of troepen te verplaatsen naar andere bondgenoten.
‘Ik begrijp zijn punt, maar ik heb erop gewezen dat de grote meerderheid van Europese landen behulpzaam is geweest’, aldus Rutte. Hij doelde daarmee op toestemming voor het gebruik van Amerikaanse militaire bases in Europa.
Ook onderstreepte Rutte nogmaals dat een Iraans kernwapen en het Iraanse ballistische raketprogramma ook dreigingen zijn voor Europa, en dat onder Europese leiding gewerkt wordt aan een grote internationale coalitie die – zodra dat veilig is en er een mandaat voor is – moet toezien op heropening van de Straat van Hormuz.
Maar Trump wil boter bij de vis, geen vage intentieverklaringen. Een Navo-woordvoerder bevestigde donderdag tegen de Volkskrant dat de VS ‘concrete toezeggingen en actie verwachten om de vrijheid van navigatie in de Straat van Hormuz te verzekeren’. Hoewel het geen ‘ultimatum’ mag heten, klinkt het opnieuw als een eis waaraan de bondgenoten niet op korte termijn kunnen en willen voldoen – wat tot nieuwe spanningen kan leiden.
Spanje uitgezonderd, dat op geen enkele manier meewerkt aan de oorlog, hebben ook landen die op onderdelen ‘nee’ zeiden tegen Amerikaanse verzoeken, zoals Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Italië, volgens Rutte wél ‘de steun gegeven waaraan ze zich vooraf hadden gecommitteerd in een geval als dit’. Europa ‘als platform voor machtsprojectie voor de VS’ was goed zichtbaar de afgelopen zes weken, zei Rutte.
Daarmee refereerde de Navo-chef aan een besef dat steeds luider weerklinkt in Europese hoofdsteden en onder de Amerikaanse oppositie: dat de Navo óók voor de VS een zeer nuttig arrangement is, zonder welke het doen gelden van Amerikaanse macht in grote delen van de wereld een stuk moeilijker zou worden.
Dat besef – gekoppeld aan de ervaring dat de regering-Trump toch nauwelijks van zijn anti-Europese (en vaak ook anti-Oekraïense en pro-Russische) sentimenten af te praten is – leidt in Europa steeds meer tot berusting over de stand van de trans-Atlantische relaties onder de regering-Trump. En het zoeken naar alternatieven.
Hoe de vlag erbij hangt – ook met betrekking tot de voor de Europeanen cruciale verdediging van Oekraïne – werd deze week gesymboliseerd door het bezoek van de Amerikaanse vicepresident JD Vance aan de Hongaarse premier Viktor Orbán. Die werd door onthullingen over zijn communicatie met Moskou deze week ontmaskerd als Moskous loopjongetje in de Europese Unie.
Dit dieptepunt in bondgenootschappelijke verhoudingen verlokte de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radoslaw Sikorski tot de uitspraak dat zijn land een Amerikaans vertrek uit de Navo serieus moet nemen. Polen, zei hij, ‘heeft twee verzekeringspolissen nodig in plaats van alle kaarten op één optie in te zetten.’
De Franse president Emmanuel Macron zei vorige week al over de houding van de regering-Trump dat ‘als je elke dag twijfel zaait over je betrokkenheid (om elke centimeter van het Navo-grondgebied te verdedigen, red.) je deze van zijn inhoud ontdoet’.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant