De Verenigde Staten willen meer exportbeperkingen van ASML’s chipmachines naar China. Dat riekt naar economische oorlogsvoering waar Nederland zelf weinig mee te winnen heeft.
Wie het socialmedia-account van ASML de afgelopen weken volgde, had kunnen voorvoelen dat er wat gaande was. Eerst was daar CEO Christophe Fouquet die langsging bij premier Rob Jetten om de ‘noodzaak van samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven’ te bespreken.
Enkele dagen later was het de beurt aan de Amerikaanse onderminister van Economische Zaken Jacob Helberg. Eerder deed hij al zijn beklag over de EU die Amerikaanse techbedrijven beboet. Nu was Helberg op bezoek in Veldhoven en liet hij zich rondleiden in de fabriek van de chipmaker. Zijn doel: ‘het beschermen van de chip-toeleveringsketen’ voor ‘de veiligheid van de VS en hun bondgenoten’.
Over de auteurs
Diederik Baazil en Cagan Koc zijn journalisten en schreven het boek De belangrijkste machine ter wereld, hoe ASML verwikkeld raakte in een internationale machtsstrijd.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Vorige week gebeurde waar ASML altijd voor vreest en waar wij eerder in een opiniestuk voor waarschuwden: de VS klopten aan voor meer exportbeperkingen van ASML’s chipmachines naar China. Ditmaal kwam de boodschap niet rechtstreeks uit het Witte Huis, maar vanuit het Congres. Zij dienden een wet in die verbiedt dat bepaalde ASML-chipmachines aan Chinese bedrijven verkocht mogen worden. En de machines die al in China staan, mogen ook niet meer onderhouden worden.
Het nieuws haalde sommige kranten, maar de aandacht was beperkt vanwege het geopolitieke geweld in het Midden-Oosten en Oekraïne én vanwege het technische jargon van de mededeling. Toch was het voor Nederland met afstand de belangrijkste geopolitieke ontwikkeling van dit jaar.
Nog even de feiten op een rijtje: ASML produceert chipmachines. Zijn meest geavanceerde machine (de EUV) print de meest geavanceerde chips die worden gebruikt voor AI, smartphones en nieuwe generaties wapens – alleen in Veldhoven kunnen ze die machine maken. EUV heeft China nooit bereikt, een maatregel die Donald Trump afdwong in zijn eerste termijn. Het plaatste China’s chipproductie, tot op de dag van vandaag, op flinke achterstand.
Aan het begin van zijn tweede termijn dreigde Trumps team al met extra maatregelen tijdens een gesprek met vertegenwoordigers van ASML in Washington, vertellen onze bronnen. Dat was in de lente van 2025, waarna Trump afgeleid raakte door tarieven, Groenland, Venezuela en Iran. Nu pakt het Congres, in een initiatief van zowel Republikeinen als Democraten, de handschoen op met een nieuwe wet.
De wet richt zich op de export van ASML’s een-na-meest-geavanceerde chipmachine, immersie DUV. Een vergelijkbaar verbod gold al sinds het presidentschap van Joe Biden, maar dit gaat verder: het verbiedt ook het onderhoud van machines die al in China staan, een cruciale voorwaarde voor goed functionerende machines. Deze wet zal de Chinese chipproductie een flinke klap toebrengen, net als ASML’s winst.
De afgelopen jaren bewoog de Nederlandse regering telkens mee wanneer de VS aandrongen op verdere inperking. Omdat het land bondgenoot Amerika ten dienste wilde zijn, en omdat de Nederlandse aanpak tegenwicht onmogelijk maakte: in plaats van hulp te zoeken bij Europese partners, hield het ASML voor zichzelf als toegangsticket tot het Witte Huis, tot frustratie van Europese functionarissen die wij spraken. De vraag is hoe het nieuwe kabinet-Jetten zal reageren.
De situatie nu is anders dan toen. Omdat verdere inperking van immersie DUV – waar je slechts minder geavanceerde chips mee kunt maken – riekt naar economische oorlogsvoering waar Nederland zelf weinig mee te winnen heeft. Maar vooral omdat Amerika niet meer aan dezelfde kant van het touw trekt als Nederland en Europa.
China en de VS zetten hun macht over knooppunten in de wereldeconomie in om landen hun wil op te leggen. China deed het met kritieke grondstoffen voor chips, batterijen en auto’s, de VS voerde tarieven in en dreigt nu met hogere gasprijzen. In deze verharde wereldorde is ASML Europa’s troef. Leg je de toekomst van dit bedrijf in de handen van een leider die een week tevoren nog dreigde de Navo op te blazen?
De bewegingsvrijheid van ASML is de belangrijkste geopolitieke strijd die Nederland op dit moment te voeren heeft. De VS plegen extraterritoriale inbreuk op Nederlands en Europees grondgebied, maar tot nu toe was de enige reactie van het kabinet: ‘wij reageren niet op wetgeving ingediend door parlementariërs van andere landen.’
Binnenkort krijgt Rob Jetten een herkansing. Volgende week gaat de Nederlandse premier op bezoek bij de president van de Verenigde Staten, samen met de koning en koningin. Een leider die serieus is over een sterk en onafhankelijk Europa kan deze Amerikaanse aanval op ASML niet ongemerkt laten passeren.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant