is televisierecensent voor de Volkskrant.
Presentator Nicolaas Veul lijkt zich met de seconde ongemakkelijker te voelen. Hij zit tegenover István Kiss, directeur van de lievelingsdenktank van de Hongaarse premier Viktor Orbán. Kiss oreert dat mensen homoseksueel worden door seksuele trauma’s, transseksualiteit een afwijking is en het legaliseren van homohuwelijken ervoor zorgt dat mensen met bomen willen trouwen. ‘U gaat echt heel snel’, sputtert Veul – zelf homoseksueel – tegen.
Het is een van de vele scènes in het sterke Hotline Hongarije (VPRO) die de strategie van de populistische Orbán blootlegt: vijanden creëren. Of dat nou lhbti’ers, Oekraïeners, de Europese Unie of migranten zijn. Zo richt hij de aandacht van zijn volk op het bouwen van hekken: fysieke aan de grens, symbolische in de wet. Intussen brokkelt het land dat die hekken moeten beschermen steeds verder af.
Het driedelige Hotline Hongarije – donderdagavond op NPO 3, sinds woensdag op NPO Start – toont vlak voor de Hongaarse verkiezingen wat zestien jaar Orbán heeft opgeleverd. Voor de serie opende Veul een ‘hotline’, waar Hongaren anoniem konden vertellen over de staat van hun land.
Een goed idee, dat honderden reacties opleverde. Sommige noodkreten in Veuls inbox, over het gebrek aan persvrijheid en lhbti-rechten, bereiken Nederland vaker. Andere problemen zijn minder bekend, zoals de armoede en de belabberde gezondheidszorg: in Hongarije worden mensen gemiddeld vijf à zes jaar minder oud dan in de rest van Europa.
Daarover spreekt Veul enkele Hongaren die contact met hem hebben opgenomen. Niet zonder risico: een dappere arts riskeert bijvoorbeeld zijn baan door met hem te praten. Toch neemt hij Veul mee naar een ziekenhuis. Naar binnen mogen ze niet, maar de buitenkant zegt genoeg: gescheurde muren, een verroest toegangsbord.
Orbáns prioriteiten liggen elders: bij zijn enorme paleis, bijvoorbeeld. Tijdens een zogeheten ‘corruptie-safari’ kijkt Veul op een ladder over het hek van het kolossale complex en ziet een paar zebra’s door de tuin rennen.
Hoe het kan dat zoveel Hongaren dit al jarenlang accepteren, laat Veul zich in de eerste aflevering uitleggen door schrijver Zoltán Felföldi, in wiens kelder een buste van Orbán staat. Voor Felföldi is de premier een groot staatsman, die knokt tegen vermeende vijanden om de Hongaarse cultuur te behouden, zoals het land ooit vocht tegen Ottomanen en Oostenrijkers. En die eeuwige strijd moet tegen elke prijs worden voortgezet.
Het raakt Veul dat hij vanwege zijn geaardheid tot die bedreigingen behoort. ‘Het is zo makkelijk om minderheden en kwetsbare mensen tot zondebok te maken’, zegt hij later, zichtbaar aangedaan.
Maar hoe doorzichtig die strategie ook lijkt – ze werkt. ‘Over twee jaar zal heel Europa patriottisch, nationalistisch en conservatief kleuren, precies zoals we hebben gepland’, zegt Orbán in een toespraak aan het eind van Hotline Hongarije – dat op indrukwekkende wijze laat zien wat die toekomstvisie inhoudt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant