Een groep hoogleraren kinderpsychiatrie pleit voor een ‘nu niet’-benadering voor jongeren tot 25 jaar die euthanasie willen vanwege ondraaglijk psychisch lijden. De psychiaters vinden dat behandelaren moeten inzetten op een ‘strategie van vertragen en verdragen’.
Euthanasie bij ernstig psychisch lijden is wettelijk toegestaan – ook bij jonge mensen – maar de psychiaters betogen dat behandelaren bij jongeren moeten inzetten op een ‘strategie van vertragen en verdragen’.
Dat stellen ze in een artikel in het Tijdschrift voor Psychiatrie dat recent is verschenen. Hoewel de hoogleraren geen ‘vaste leeftijdsgrens’ aan deze ‘nu niet’-benadering verbinden, noemen ze die ‘meestal passend tot op zijn minst de jongvolwassenheid (ongeveer 25 jaar)’.
De doodswens moet tijdens deze ‘nu niet’-fase wel expliciet bespreekbaar blijven, vinden de psychiaters. Ze wijzen euthanasie bovendien niet ‘categorisch’ af bij jongeren.
Hun pleidooi kan grote impact hebben op de toenemende groep jonge mensen die euthanasie willen vanwege ondraaglijk psychisch lijden. Het Expertisecentrum Euthanasie zag het aantal verzoeken tot euthanasie bij psychisch lijden door jongeren onder 24 jaar stijgen van 10 in 2012 naar 74 in 2020. Vermoedelijk zijn het er in de praktijk meer omdat niet alle jongeren die euthanasie willen een aanvraag doen bij het expertisecentrum.
In het essay schrijven de hoogleraren kinderpsychiatrie dat de ‘nu niet’-benadering het uitgangspunt moet zijn, omdat de hersenen van jongeren onder de 25 nog volop in ontwikkeling zijn. Dat kan effect hebben op de wilsbekwaamheid bij medische beslissingen, zoals euthanasie. Hun toestand ligt minder ‘vast’ dan bij oudere volwassenen, stellen ze. Ook zijn jongeren gevoelig voor beïnvloeding door leeftijdgenoten en sociale media, en kunnen behandelingen die nu niet werken, dat later wel doen.
‘Voor patiënten en naasten is deze attitude van de beroepsgroep een ramp’, reageert psychiater Kit Vanmechelen, die zelf meermaals euthanasie bij jongeren uitvoerde. ‘Veel psychiaters zullen zich achter dit advies verschuilen om niets te hoeven doen. Het betekent weer een grote, vertragende hobbel extra in een nu al moeizame procedure met lange wachttijden. Ik verwacht dat de suïcidecijfers verder gaan stijgen in de leeftijdsgroep tot 25 jaar.’
Marcel Mennen, voorzitter van Stichting KEA die steun biedt aan mensen met een euthanasieverzoek vanwege psychisch lijden, noemt de nieuwe benadering paternalistisch. ‘Dit is volledig geredeneerd vanuit de beroepsgroep van psychiaters en niet vanuit patiënten en hun naasten.’
Mennen verloor zelf zijn destijds 31-jarige dochter aan suïcide. ‘Ik kan me voorstellen dat je voorzichtiger bent bij jongeren, maar dat staat nu ook al in de richtlijn van psychiaters. De vraag is of je iemand zo lang moet laten wachten. Zelfs als iemand nog maar 22 is, heeft die persoon misschien al tien jaar lang zwaar psychisch geleden.’
In Nederland is euthanasie vanwege psychisch lijden bij jongeren onder de 25 jaar zeldzaam. In 2023 ging het om acht jongeren onder de 25; in 2024 dertien en in 2025 zeven. Ter vergelijking: jaarlijks krijgen ruim 10 duizend mensen euthanasie; bij de overgrote meerderheid gebeurt dit vanwege fysieke redenen, zoals kanker.
De psychische problemen bij jongvolwassenen nemen in Nederland al jaren toe. Ook het aantal zelfdodingen onder jongeren en jongvolwassenen in Nederland steeg de afgelopen vijftien jaar. Al was in 2025 sprake van een lichte daling: toen overleden er 290 jongeren onder de 30 jaar door zelfdoding.
Met het artikel in het Tijdschrift voor Psychiatrie nemen de zes hoogleraren, ondersteund door andere deskundigen, stelling in een sterk gepolariseerd debat. Psychiaters maken sinds een paar jaar openlijk ruzie over hoe om te gaan met de groeiende groep jonge mensen die euthanasie wil.
De strijd laaide op nadat hoogleraren Jim van Os (Universiteit Utrecht) en Damiaan Denys (Amsterdam UMC) in 2024 een omstreden brandbrief ondertekenden aan het Openbaar Ministerie. Daarin ging het onder meer over de euthanasie van een 17-jarig meisje, Milou.
Hoewel Milous euthanasie als zorgvuldig werd beoordeeld door een officiële toetsingscommissie, vroegen de psychiaters justitie om een verkennend strafrechtelijk onderzoek naar haar ouders en twee psychiaters. Artsenorganisatie KNMG noemde de brief later ‘onbetamelijk en onaanvaardbaar’.
De timing van het deze week verschenen stuk is opvallend. De hoogleraren kinderpsychiatrie lopen hiermee namelijk vooruit op de werkgroep van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP), die momenteel nog bezig is haar euthanasierichtlijn te herzien. Vier leden van die werkgroep, onder wie voorzitter en psychiater Sisco van Veen (GGZ InGeest), schreven ook mee aan het stuk.
‘Het lijkt erop dat de groep schrijvers het proces van de werkgroep richtlijnherziening wil beïnvloeden’, zegt Vanmechelen in een reactie. ‘Dat vind ik onkies.’
Van Veen heeft geen tijd om te reageren op de vraag waarom hij het oordeel van zijn eigen werkgroep niet afwachtte. Wel laat hij weten dat dit stuk een van de ‘kennisbronnen’ is waarop de werkgroep zich zal baseren.
Dat de psychiaters hun eigen richtlijnen willen herzien, verandert niets aan de wet. Daarin blijft euthanasie bij ondraaglijk en uitzichtloos lijden mogelijk vanaf 12 jaar.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant