Het verbaast me hoe lankmoedig er nog steeds wordt aangekeken tegen ChatGPT als schrijfhulp. Nou ja lankmoedig, noem het maar onderdanig. Met de pet in de hand wordt het verdedigd als ‘de toekomst’. Ook al dreigen scholieren en studenten zich te ontwikkelen tot saaie harken die het niet opbrengen om zelf iets uit te zoeken en op te schrijven. Ook al ging er hier een voormalig hoofdredacteur op onderuit en wees The New York Times een gewaardeerd literair criticus de deur. De ene werd betrapt op door ChatGPT bij elkaar gefantaseerde citaten en de ander op het opdissen van door ChatGPT aangeleverde passages uit een andere krant. Deze twee verkopen hun gedrag als een vergissing. Wat nou vergissing, dit was roof. Ze liepen tegen de lamp, maar had niemand ze doorgehad dan hadden ze het geuren met andermans werk voortgezet. Want ze verzonnen niet zelf, ze schreven over van ChatGPT. Dat is een taalmodel, het plagieert per definitie. En wie van ChatGPT kopieert, plagieert dus dubbel.
Waarom doe je zoiets? Uit luiheid, wordt er gezegd, maar dat hoeft niet. Ook de ervaren auteur kan, op jacht naar resultaat, verleid worden tot plagiaat. Klein dingetje. Niemand merkt het. En het blijft niet bij één keer. Al snel wordt het gewoon.
Plagiaat beperkt zich niet tot het geschreven woord. Ik zag hoe het werkt op het toneel dankzij The Actor, een indrukwekkende solo van Florian Myjer. Het stuk gaat over een #MeToo-situatie, met een talentvolle jonge acteur in de ban van een imposante regisseur. Die laatste is geen seksueel roofdier à la Harvey Weinstein, hem gaat het om die ene acteur. Zijn absolute overgave heeft hij nodig, beweert hij, maar hij steelt in feite zijn intimiteit en plagieert die. De acteur mag van hem zijn rol niet spelen, hij moet hem zijn. Hij raakt zichzelf kwijt, hij kan geen kant op. De regisseur reageert woest op zijn ontreddering. Hoezo exploitatie? Topkunst vraagt overgave en ze willen toch allebei het beste van het beste maken? Nou dan!
Florian Myjer in ‘The Actor’.
Zijn smoesje is goed, zijn praatje deugt niet. Wil hij het beste van het beste bereiken? Dan moet hij zijn werk doen. Niet door de acteur mentaal te plunderen, maar door het beste te regisseren.
Kunstenaars die claimen dat ze werken met ‘echt’ kun je niet genoeg wantrouwen. De goede kunstenaar bereikt wat hij zoekt door het vak te beheersen. Die plagieert niet. Ook geen gevoelens, zelfs niet die van hemzelf.
Ik zie singer-songwriter Mathilde Santing een loei van een concert geven, het heet Fidelity. Song na song passeren er allerlei gevoelens. Ze zingt verdrietig, woedend, opgetogen, aangebrand-en-niet-gaar. Voelt ze dat allemaal echt? Nou, zo zingt ze het, maar die emoties zijn creaties voor de duur van de song. Zodat ik kan genieten van oprecht grote kunst.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden