President Donald Trump en zijn defensieminister Pete Hegseth probeerden woensdag het staakt-het-vuren in de Iran-oorlog als een succes voor de Verenigde Staten te verkopen. Daar dacht Teheran precies anders over.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Pete Hegseth onderstreept zijn woorden met een triomfantelijk staccato. ‘Een historische en overweldigende overwinning op het strijdveld’, pocht de Amerikaanse defensieminister woensdag, met pathos in zijn stem, tijdens een persconferentie over de gepauzeerde oorlog in Iran. ‘Victorie met een hoofdletter V, naar elke maatstaf.’
Een dag nadat de VS en Iran hun tweeweekse staakt-het-vuren hebben afgekondigd – op het het nippertje vóór Donald Trumps escalatiedeadline – schuwt de Amerikaanse regering geen hyperbool om die te verkopen als triomf. De president, zijn ministers en woordvoerders koketteren met een ‘verpletterend resultaat’ en ‘overtroffen verwachtingen’.
Maar het blijft hard trekken.
Na vijf weken bombarderen heeft Trump nog geen van zijn doelstellingen bereikt. Eerder lijken die verder buiten bereik. Het Iraanse tien-puntenvoorstel voor vrede, volgens Trump een ‘werkbare basis voor onderhandelingen’, stelt eisen die het land alleen maar sterker zouden maken. En zelfs nu al wankelt de houdbaarheid van twee weken zonder strijd.
Uren na afkondiging van het staakt-het-vuren klonken er alweer berichten dat Iran de Straat van Hormuz, de belangrijkste inzet voor vrede, opnieuw zou sluiten na een Israëlische bommenregen op Libanon. Geschonden voorwaarden, aldus Iran. Ook volgens Pakistan, dat het staakt-het-vuren bemiddelde, zou Libanon buiten schot moeten blijven.
De saga benadrukt hoezeer de machtsdynamiek in de regio is omgeslagen. Iran oefent nu volledige controle uit over ’s werelds belangrijkste waterweg voor fossiele brandstof. Eén druk op de knop en die gaat weer op slot.
‘Wij feliciteren het Iraanse volk met deze overwinning’, jubelt een verklaring van de Iraanse Nationale Veiligheidsraad over het staakt-het-vuren. ‘Onze vingers liggen op de trekker en als onze vijand ook maar een beetje wankelt, dan zullen we met kracht reageren.’
Ook na heropening, zegt het regime, moet elke doorvaart met het Iraanse leger worden afgestemd. Passerende schepen betalen voor het eerst tol, die wordt gebruikt voor wederopbouw. Het is, kortom, niet alleen Trump die nu victorie kraait.
‘Niets van dit alles heeft Amerikanen veiliger gemaakt of ons volk vooruitgeholpen’, reageerde senator Jeanne Shaheen, de hoogstgeplaatste Democraat in de parlementaire commissie voor internationale betrekkingen. ‘Ik maak me nog steeds grote zorgen.’
Binnenlandse critici tonen zich weinig overtuigd over Trumps ‘grote dag voor de wereldvrede’. Zowel aan de linkerkant als aan de rechterkant.
Binnen de eigen gelederen ligt Trump nog altijd onder vuur. Rechtse opiniemakers als Candace Owens en oud-Congreslid Marjorie Taylor Greene – lang onvermurwbare loyalisten – riepen afgelopen dagen zelfs op tot een afzettingsprocedure, nadat Trump had gedreigd met oorlogsmisdaden richting Iran. ‘Een hele beschaving sterft vanavond’, zei Trump dinsdag nog.
Sinds het staakt-het-vuren klinkt de kritiek óók uit het pro-oorlogskamp. ‘Het is van groot belang dat we Iran niet belonen voor hun hostiliteit’, stelt de Republikeinse senator Lindsey Graham woensdag. ‘Ik ben ervan overtuigd dat u het juiste gaat doen’, richt Fox News-commentator Mark Levin, volgens Trump ‘briljant’, zich in de camera tot de president.
Trump heeft echter weinig bewegingsruimte meer over. Met zijn ongekende ultimatum zette de president in werkelijkheid vooral zichzelf klem: hij moest kiezen tussen illegale escalatie of afdruipen zonder resultaat. Dit staakt-het-vuren lijkt een welkome tussenoplossing. Maar Trumps dreigementen hebben, na eindeloos uit- en afstel, inmiddels behoorlijk aan kracht ingeboet.
Zijn impopulaire oorlog straks weer hervatten, is voor Trump haast ondoenlijk. Het Amerikaanse enthousiasme voor dit conflict verkeerde al onder het vriespunt. Nu opnieuw de wapens opnemen, na zijn ‘totale en complete overwinning’, zal zelfs voor Trump moeilijk te verkopen zijn.
Dat ziet Iran natuurlijk ook. Het regime ruikt een kans om niet alleen te overleven, maar zelfs sterker uit de strijd te komen.
De voorwaarden die Iran woensdag publiceerde, overtreffen zelfs dit voor Iran gunstige staakt-het-vuren. Iran eist onder meer herstelbetalingen voor eerdere aanvallen, het permanent opheffen van economische sancties en een verdere terugtrekking van Amerikaanse troepen uit de regio – een voor de Amerikanen onverteerbaar vooruitzicht.
Twee weken is geen lange tijd, helemaal voor twee wispelturige spelers, om zo’n afstand te overbruggen. De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif heeft beide partijen uitgenodigd voor onderhandelingen in Islamabad. Gesprekken zouden deze vrijdag al van start kunnen gaan. Maar beiden gaan er met tegengestelde uitgangspunten in.
Neem de kwestie van het Iraanse atoomprogramma. Volgens Trump was dat de hoofdreden om zijn oorlog te beginnen. Woensdag bezweert de president opnieuw dat Iran straks ‘geen verrijkt uranium’ meer zal bezitten. Maar het regime eist in haar voorstel juist dat de VS haar recht op verrijking erkent.
‘We weten precies wat ze hebben’, dreigt defensieminister Pete Hegseth woensdag. ‘Ze gaan het aan ons geven. Of we komen het halen!’
Het is taal die eerder doet denken aan het begin van een conflict dan aan het einde ervan. Gevraagd naar die tegenstelling blijkt Hegseth opeens door zijn hyperbolen heen. ‘Dit is iets wat de president gaat oplossen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant