Het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran lijkt een adempauze te bieden, maar volgens Iranexpert Rouzbeh Parsi zegt het weinig over een duurzame vrede of een echte doorbraak in de onderhandelingen.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
De betekenis van het staakt-het-vuren tussen de Verenigde Staten en Iran? In principe is het uiteraard goed nieuws, zegt Rouzbeh Parsi, Iranexpert aan de universiteit van het Zweedse Lund. Het betekent immers minder doden en minder vernielingen.
‘Maar of het op de lange termijn ook echt iets oplevert, die kansen schat ik niet groot in. En natuurlijk, als ze gaan onderhandelen, komen beide partijen met belachelijke eisen. Dus Trumps vijftien punten blijven onrealistisch, net als in 2018, toen hij het nucleair akkoord opzegde. En het is duidelijk dat niet aan alle eisen van Iran zal worden voldaan.
‘Iran heeft de oorlog tot nu overleefd, maar niet met een overwinning die de VS kan dwingen om met alle Iraanse eisen in te stemmen. Maar goed, dat is nu eenmaal zo. De kern van de zaak is of er een onderhandelingsproces komt waarin ze kunnen proberen te verzoenen wat verzoenbaar is en de onhaalbare eisen kunnen laten vallen. Het echte werk moet dus nog worden gedaan aan de onderhandelingstafel.’
Teheran claimt al de overwinning. En de Israëlische oppositieleider Yair Lapid sprak van ‘de grootste politieke ramp uit de geschiedenis van Israël’. Heeft Iran een punt?
‘Wel, Iran is succesvoller dan wie dan ook had gedacht. In ieder geval succesvoller dan de Amerikanen zich ooit hadden kunnen voorstellen. Dat komt deels doordat de Israëliërs, zoals The New York Times dinsdag meldde, hun een sprookje hadden voorgespiegeld, namelijk dat als ze opperste leider Ali Khamenei zouden vermoorden, alles ineen zou storten. Ze verkochten Trump het verhaal dat het heel makkelijk zou zijn.
‘Je kunt dus zeggen dat de Iraniërs veel meer hebben gezegevierd dan de Amerikanen zich konden voorstellen. De VS hebben Iran natuurlijk schade toegebracht, net als de Israëliërs, maar niet in de mate die ze voor ogen hadden. Maar voorlopig kan iedereen een beetje de overwinning claimen, dat is prima. Het belangrijkste is of ze sámen kunnen zegevieren.
‘Bij Trump weet je niet wat hij wil, omdat hij constant van gedachten verandert. Maar de oorlogsdoelen van Israël waren van het begin af aan veel duidelijker, ze waren serieus over wat ze wilden. Ze wilden de Iraanse staat kapotmaken, en dat is ze voor een deel gelukt. Maar als deze oorlog eindigt met een daadwerkelijke vrede, dan hebben ze niet bereikt wat ze wilden bereiken.’
Want Iran zal de eerste dag van die vrede al beginnen met de wederopbouw, van hun infrastructuur zowel als hun raketprogramma.
‘Ja. Hoeveel ze kunnen herbouwen, hangt natuurlijk af van de vredesvoorwaarden. Daarom zijn van alle maximalistische eisen van de Iraniërs er twee absoluut cruciaal. Ten eerste: permanente vrede, zodat ze niet elk moment weer kunnen worden aangevallen. Nummer twee is het opheffen van de sancties.
‘Hoewel dat een lastige opgave is, denk ik dat het een haalbaarder doel is dan dat de wereld op de een of andere manier de controle over de Straat van Hormuz zou overdragen aan Iran, zodat ze elk schip 2 miljoen dollar kunnen laten betalen. Dat is een minder realistisch doel. Je zult eerder het Amerikaanse Congres zover krijgen dat ze de sancties tegen Iran opheffen, als Trump dat voorstelt.’
Toch heeft Iran vooralsnog een flinke greep op de Straat van Hormuz.
‘Natuurlijk, maar dat is op dit moment. De controle behouden zal moeilijk zijn. Het opheffen van sancties is voor Iran bovendien een soepeler manier om een nieuwe positie op het wereldtoneel te verwerven, omdat het normale economische betrekkingen mogelijk maakt.’
Wat betekent dit alles voor de binnenlandse situatie in Iran? De mogelijkheid van nieuwe protestgolven blijft bestaan.
‘Absoluut. Daarom is het opheffen van de sancties, of welke vorm van economische opleving dan ook, cruciaal voor de toekomst van de Iraanse samenleving. Stel dat de repressie nog geruime tijd zo blijft, wat betekent verbetering van de economische situatie dan voor de samenleving?
‘Zonder economische groei krijg je een situatie zoals in de jaren negentig in Irak, dat ook was getroffen door zware internationale sancties: geen politieke vrijheid en geen economische groei, een verarmde bevolking zonder democratische rechten. Maar met economische groei krijg je een situatie die waarschijnlijk iets liberaler is, in die zin dat bijvoorbeeld vrouwen in de praktijk geen hijab meer hoeven te dragen, zoals nu feitelijk al het geval is. Bovendien krijgen mensen dan hoop op een baan en een zekere mate van welvaart.
‘Het is geen vervanging voor politieke vrijheid, maar Irak in de jaren negentig was echt een ramp. Als je ten minste meer welvaart kunt bereiken, kan dat op de langere termijn een opstap zijn naar meer politieke rechten.’
In China is dat de afgelopen veertig jaar niet gebeurd.
‘Nee, voor China is de situatie anders, omdat China economisch onafhankelijk is. Het is groot genoeg om op eigen benen te staan. Iran niet. Iran zal de wereld nodig hebben. Dus het zal geen Noord-Korea worden.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant