De Iran-oorlog heeft plotseling een Chinese kwetsbaarheid aan het licht gebracht: helium. Door een wereldwijd heliumtekort zouden Chinese chipfabrikanten binnen weken zonder het onmisbare koelgas kunnen komen te zitten.
is correspondent China voor de Volkskrant. Ze woont in Beijing.
Tot nu toe leek China weinig last te hebben van de Iran-oorlog. Het land beschikt over grote strategische olievoorraden waar het nog zeker drie maanden op kan teren, en Iran bleef ook de afgelopen weken ruwe olie leveren. Maar nu dreigen de chipambities van China, dat in een AI-race verwikkeld is met de Verenigde Staten, averij op te lopen door een tekort aan helium.
Helium is bekend van ballonnen, maar het is ook essentieel voor het functioneren van medische apparatuur en voor de productie van halfgeleiders, waar het wordt gebruikt om chips en chipmachines te koelen. China haalt meer dan 85 procent van de benodigde helium uit import, waarvan ruim de helft uit Qatar. Dat land, een van de grootste gasproducenten ter wereld, produceert meer dan een derde van al het helium wereldwijd.
Iran bombardeerde in maart Qatars gasverwerkingscomplex, waar helium uit aardgas wordt gewonnen. Ook liggen schepen volgeladen met Qatarese helium vast in de Straat van Hormuz, die Iran wekenlang afgesloten hield. Zo is er door de Iran-oorlog 10 tot 15 procent te weinig helium beschikbaar om aan de wereldwijde vraag te voldoen, zei heliumconsultant Phil Kornbluth tegen de Britse zakenkrant Financial Times.
Nadat de Verenigde Staten en Iran dinsdagnacht tot een staakt-het-vuren kwamen, zal de Straat van Hormuz in ieder geval tijdelijk worden heropend. Maar het kan veel langer duren voor de heliumproductie in Qatar weer is hersteld. Qatar schat dat het drie tot vijf jaar zal duren voordat het gasverwerkingscomplex volledig is gerepareerd.
Europa heeft minder last van de heliumtekorten dan China, zegt analist Carl Jackson van SSoT Consulting, gespecialiseerd in de gastoeleveringsketens voor de chipindustrie. Europa haalt helium immers niet alleen uit Qatar, maar ook uit de Verenigde Staten, Algerije en Polen.
Chinese chipfabrikanten zitten met een groot probleem, zegt analist Cory Combs van Trivium, een adviesbureau gespecialiseerd in China. In tegenstelling tot producenten in Taiwan of Zuid-Korea hebben Chinese fabrieken nauwelijks heliumvoorraden paraat. ‘Ze zijn ernstig in het nadeel’, aldus Combs, die voorspelt dat veel kleinere fabrikanten in de problemen zullen komen als de heliumtoevoer nog langer dan enkele weken stokt.
China heeft nooit grote strategische heliumreserves aangelegd, zoals de Verenigde Staten die lang kenden. Opvallend, want Beijing streeft er al jaren naar om zo zelfvoorzienend mogelijk te zijn. ‘China gaat ervan uit dat de wereld chaotisch is, en dat het daarmee moet leren leven’, zegt geopolitiek expert Frans-Paul van der Putten van het Clingendael Instituut. Dankzij een decennialang beleid domineert China daardoor wereldwijd de verwerking van zeldzame aardmetalen die cruciaal zijn voor onder meer chipproductie.
Maar dat China dat voor helium niet deed, is ‘geen beleidsfout, maar geologie’, zegt analist Jackson. De VS konden heliumreserves opbouwen omdat Texas zowel heliumrijke gasvelden had, als ondergrondse leegtes waarin je het extreem lichte helium – ‘de ultieme ontsnappingskunstenaar’ – veilig kan opslaan. Jackson: ‘China heeft geen van beide gehad, vooralsnog.’
Jackson verwacht wel dat China zijn kwetsbaarheid de komende jaren zal verkleinen. Hij wijst erop dat China’s capaciteit om zelf helium te produceren dankzij nieuwe technologieën de komende jaren rap groeit, en dat China warme banden heeft met Rusland. Ook Van der Putten denkt dat China in Rusland een prima heliumleverancier zal vinden. Rusland is een goed bereikbaar buurland, het is de grootste heliumproducent na de VS en Qatar, en het kan door westerse sancties aan weinige andere landen verkopen. Nu al haalt China er bijna 40 procent van zijn helium.
Toch kan Russisch helium niet zomaar het Qatarese vervangen, zegt Combs. Daarvoor is de vraag uit China te groot. Bovendien blijft er een logistiek probleem bestaan: helium moet worden afgekoeld tot -270 graden Celsius, vlak bij het absolute nulpunt, om vloeibaar en vervoerbaar te zijn. De speciale containers die daarvoor nodig zijn, liggen grotendeels vast in de Perzische Golf. ‘Die moeten daar eerst weg, vervolgens naar nieuwe bronnen varen en kunnen dan pas naar China’, zegt de analist.
Dat China zo afhankelijker wordt van Rusland is voor Europa geen goed nieuws, zegt Van der Putten. De EU probeert Beijing sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 juist ertoe te bewegen om afstand te nemen van Moskou. Zonder succes. Van der Putten: ‘Dit maakt het nog minder waarschijnlijk dat China ten opzichte van de Oekraïne-oorlog de rol zal spelen die Europa graag zou willen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant