De Iraanse aanvallen op Qatars gasfaciliteiten dreigen een onverwacht slachtoffer te eisen: de Chinese chipindustrie. Door een wereldwijd heliumtekort zouden Chinese chipfabrikanten binnen weken zonder het onmisbare koelgas kunnen komen te zitten.
is correspondent China voor de Volkskrant. Ze woont in Beijing.
Tot nu toe leek China weinig gevolgen te ervaren van de Iran-oorlog. Het land beschikt over grote strategische olievoorraden waar het nog zeker drie maanden op kan teren, en Iran blijft ruwe olie leveren. Maar nu dreigen de chipambities van China, dat in een AI-race is verwikkeld met de Verenigde Staten, stuk te lopen op een tekort aan helium.
Dit gas is essentieel bij de productie van halfgeleiders, waar het wordt gebruikt om chips en chipmachines te koelen. China importeert meer dan 85 procent van de benodigde hoeveelheid, waarvan ruim de helft uit Qatar komt. Dit land, met ’s werelds grootste gasveld, produceert meer dan een derde van al het helium wereldwijd.
Iran bombardeerde in maart Qatars grootste gasverwerkingscomplex, waar helium uit aardgas wordt gewonnen. Ook liggen schepen volgeladen met Qatarees helium vast in de Straat van Hormuz, die Iran heeft afgesloten. Zo is er door de Iran-oorlog 10 tot 15 procent te weinig helium beschikbaar om te voldoen aan de wereldwijde vraag, stelt heliumconsultant Phil Kornbluth in de Financial Times.
De schade voor Europa valt mee, zegt analist Carl Jackson van SSoT Consulting, gespecialiseerd in de gastoeleveringsketens voor de chipindustrie. Europa haalt helium niet alleen uit Qatar, maar ook uit de Verenigde Staten, Algerije en Polen. Geen van die leveranciers wordt getroffen door de Iran-oorlog.
Chinese chipfabrikanten zitten nu wel met een groot probleem, zegt analist Cory Combs van Trivium, een adviesbureau gespecialiseerd in China. In tegenstelling tot producenten in Taiwan of Zuid-Korea hebben Chinese fabrieken nauwelijks heliumvoorraden paraat. ‘Ze zijn ernstig in het nadeel’, aldus Combs, die voorspelt dat veel kleinere fabrikanten al binnen enkele weken in de problemen zullen komen.
China heeft nooit grote heliumreserves aangelegd, zoals de Verenigde Staten die lang kenden. Opvallend, want Beijing streeft er al jaren naar om zo zelfvoorzienend mogelijk te zijn. ‘China gaat ervan uit dat de wereld chaotisch is en dat het daarmee moet leren leven’, zegt geopolitiek expert Frans-Paul van der Putten van Instituut Clingendael. Dankzij een decennialang beleid domineert China wereldwijd de verwerking van zeldzame aardmetalen die cruciaal zijn voor onder meer chipproductie.
Maar dat China dat voor helium niet deed, is ‘geen beleidsfout maar geologie’, zegt analist Jackson. De VS konden heliumreserves opbouwen omdat Texas zowel heliumrijke gasvelden had als ondergrondse leegtes waarin je helium – ‘de ultieme ontsnappingskunstenaar’ – veilig kunt opslaan. Jackson: ‘China heeft geen van beide gehad, vooralsnog.’
Jackson wijst erop dat China ‘minder kwetsbaar is dan mensen denken’. China’s capaciteit om zelf helium te produceren zal dankzij nieuwe technologieën de komende jaren rap groeien, en het land heeft warme banden met Rusland. Ook Van der Putten denkt dat China in Rusland een prima heliumleverancier zal vinden. Rusland is een goed bereikbaar buurland, het is de grootste heliumproducent na de VS en Qatar, en het kan door westerse sancties aan weinig andere landen verkopen. Nu al haalt China er bijna 40 procent van zijn helium.
Toch kan Russisch helium niet zomaar het Qatarese vervangen, zegt analist Combs. Daarvoor is de vraag uit China te groot. Bovendien blijft er een logistiek probleem bestaan: helium moet worden afgekoeld tot -270 graden Celsius, vlak bij het absolute nulpunt, om vloeibaar en vervoerbaar te zijn. De speciale containers die daarvoor nodig zijn, liggen grotendeels vast op schepen in de Perzische Golf. ‘Die moeten daar eerst weg, vervolgens naar nieuwe bronnen varen en kunnen dan pas naar China’, zegt de analist.
Dat China zo afhankelijker wordt van Rusland is voor Europa geen goed nieuws, zegt Van der Putten. De EU probeert Beijing sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 er juist toe te bewegen afstand te nemen van Moskou. Zonder succes. Van der Putten: ‘Dit maakt het nog minder waarschijnlijk dat China ten opzichte van de Oekraïne-oorlog de rol zal spelen die Europa graag zou willen.’
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant