De VS en Iran zijn dinsdagnacht akkoord gegaan met een een staakt-het-vuren. Op het laatste moment, onder bemiddeling van Pakistan, besloten zij de wapens twee weken neer te leggen. Een einde van de oorlog is dit nog niet.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Er waren nog 90 minuten te gaan. Met ingehouden adem wachtte de wereld af of Donald Trump zijn ongekende dreigementen richting Iran dinsdagavond zou uitvoeren. ‘Een hele beschaving sterft vanavond’, aldus de Amerikaanse president, die al dagenlang dreigt met grootschalige aanvallen op Iraanse burgerdoelen – een mogelijke oorlogsmisdaad.
Trumps deadline stond op 20.00 uur zijn tijd. Als Iran daarvóór de oliedoorvaart Straat van Hormuz niet heropende, zouden de VS het land ‘terug naar de steentijd’ bombarderen. Maar om 18.30 uur trekt Trump plots aan de noodrem.
‘Ik ga akkoord met een beëindiging van de bombardementen en aanvallen op Iran voor een periode van twee weken’, meldt de president op sociale media. Op het laatste moment blijken de VS en Iran, onder bemiddeling van Pakistan, tot een akkoord gekomen over een tijdelijk staakt-het-vuren.
De wereld kan, voor even, weer op adem komen. Maar een einde van de oorlog betekent dit nog niet.
Iran gaat dinsdag akkoord met een tijdelijke heropening van de Straat van Hormuz. Zolang verdere Amerikaanse aanvallen uitblijven, verklaart minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, mogen schepen de waterweg voor het eerst in weken weer ongehinderd passeren.
Maar Iran behoudt de controle, waarschuwt het regime. Elk schip moet de doorvaart vooraf afstemmen met het Iraanse leger.
Trump belooft zijn aanvallen in de tussentijd te staken. Ook Israël en Libanon zeggen zich naar dit akkoord te voegen. De VS zullen de komende twee weken gebruiken, aldus Trump, om een vredesovereenkomst ‘te finaliseren en consumeren’. Volgens de president heeft Iran hem een ‘10-puntenplan’ gestuurd, dat kan dienen als ‘werkbare basis voor onderhandelingen’.
De wereldwijde olieprijs daalde bij het vooruitzicht al onmiddellijk. Aandelenbeurzen in Azië, zwaar getroffen door de economische onrust, stegen woensdagochtend bij opening.
Trump tracht dit moment te verkopen als doorslaand succes. Zijn extreme dreigementen jegens het Iraanse volk – volgens sommige experts op zichzelf al een schending van het oorlogsrecht – hebben volgens de president hun vruchten afgeworpen. Dit zou de trumpiaanse onderhandelkunst zijn. ‘Het is een eer om dit lange-termijnprobleem nabij een oplossing te hebben gebracht’, aldus de president.
Maar Iran beweert precies hetzelfde. ‘Wij feliciteren het Iraanse volk met deze overwinning’, aldus een verklaring van de Iraanse Nationale Veiligheidsraad. ‘Onze vingers liggen op de trekker en als onze vijand ook maar een beetje wankelt, dan zullen we met kracht reageren.’
Beide partijen winnen iets op de korte termijn. Trump kan zijn landgenoten geruststellen dat hij toewerkt naar een einde aan zijn impopulaire oorlog. Van gevaarlijke verdere escalatie kan hij voorlopig afzien. En de heropende vaarroute door het Midden-Oosten zal de Amerikaanse brandstofprijzen, na weken van onstuitbare stijging, mogelijk weer drukken.
Iran krijgt de kans om bij te komen van de duizenden bombardementen door de VS en Israël. Tegelijk is dit staakt-het-vuren een vorm van erkenning van het huidige regime door de VS, op zijn minst als legitieme onderhandelpartner. En hoewel Iran de Straat heropent, en daarmee haar belangrijkste troefkaart tijdelijk neerlegt, gebeurt dat wel op hún voorwaarden. Het land zegt schepen tol te laten betalen, die het regime vervolgens kan besteden aan de wederopbouw.
Het is zeer de vraag hoe duurzaam deze situatie blijkt. Geen van de onderliggende kwesties is ermee opgelost. Trump behaalt onder de huidige voorwaarden zijn doelstellingen niet. Het Iraanse regime, zij het vol nieuwe gezichten, staat nog overeind. Zij beschikken nog altijd over verrijkt nucleair materiaal. En hun greep over ’s werelds belangrijkste oliedoorvaart is zelfs verder versterkt.
Daarnaast beginnen Trumps dreigementen, na de zoveelste keer afstel, toch aan kracht in te boeten. Dat versterkt zijn positie bij de komende onderhandelingen niet. En die zullen pittig worden.
Iran stelt momenteel eisen voor vrede die nog veel verder gaan dan de huidige, tijdelijke overeenkomst. Het land eist onder meer herstelbetalingen voor gedane aanvallen, het opheffen van economische sancties en een verdere terugtrekking van Amerikaanse troepen uit de brede regio. Iran wil er sterker uitkomen – voor de Amerikanen een onverteerbaar vooruitzicht.
Komende tijd zullen de twee partijen daarover in het Pakistaanse Islamabad moeten onderhandelen. Maar twee weken is geen lange tijd om zo’n afstand te overbruggen, helemaal voor twee wispelturige regimes.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant