Hallo en welkom in dit liveblog. Hier houden we je op de hoogte van de Artemis II-maanmissie, de eerste bemande maanmissie in decennia.
Het lijkt erop dat NASA alle nieuwe foto's heeft geüpload. Alle foto's zijn in dit artikel nogmaals te bekijken!
Op deze close-up zijn de ringen van het Orientale-bekken goed te zien. Dat is een van de jongste en best bewaarde grote inslagkraters op de maan. De ringen geven wetenschappers een "zeldzaam inzicht" in hoe enorme inslagen oppervlakken kunnen vormgeven.
Ook hier zijn de twee nieuwe kraters, die de bemanning Integrity en Carroll heeft genoemd, goed zichtbaar. "Deze kenmerken laten zien hoe observaties van de bemanning direct kunnen bijdragen aan de identificatie van oppervlaktekenmerken en wetenschappelijk onderzoek", schrijft NASA.
Piloot Victor Glover en missiespecialist Christina Koch verzamelen beelden en waarnemingen van het maanoppervlak. Op het dichtstbijzijnde punt kwamen ze tot 6.500 kilometer van het maanoppervlak, vermeldt NASA bij de foto.
Op deze foto wordt goed zichtbaar hoe de bemanning hun foto's maakt. De blauwe cameramantel bedekt het raam zodat er geen licht vanuit de cabine in kan reflecteren.
De totale zonsverduistering leverde meer spectaculaire beelden op, zoals deze.
Nog een selfie van de bemanning. Ze maakten deze foto gedurende hun maanobservatieperiode.
Niet alleen de maan werd gefotografeerd. Af en toe draaide de bemanning de camera ook even om. Ze droegen hier speciale eclipsbrillen om hun ogen te beschermen op bepaalde momenten tijdens de zonsverduistering. Het was de eerste keer dat de eclipsbrillen werden gebruikt om een zonsverduistering veilig te kunnen bekijken vanaf de maan.
Een close-up tijdens de passage langs de achterkant van de maan toont een totale zonsverduistering. De zon is alleen als een "zachte lichtkrans" zichtbaar rond de rand van de maan. Vanuit dit oogpunt leek de maan groot genoeg om een totale verduistering van bijna 54 minuten te verdragen, wat veel langer is dan een zonsverduistering die vanaf de aarde te zien is.
NASA deelt nu ook een foto van de aardopkomst, waarbij de aarde weer opkomt vanachter de horizon van de maan. "De zachtblauwe tint van de planeet en de verspreide witte wolkensystemen steken af tegen de duisternis van de ruimte, terwijl het onderste deel in de nacht verdwijnt", schrijft NASA.
Van links naar rechts: piloot Victor Glover, commandant Reid Wiseman en missiespecialist Jeremy Hansen. Ze bereiden zich hier voor op hun reis rond de achterkant van de maan door hun camera-apparatuur in te stellen.
De Artemis II-commandant Reid Wiseman kijkt uit het raam van de Orion terwijl zijn eerste maanobservatieperiode van de dag begint.
Een kijkje achter de schermen van de spectaculaire maanfoto's. Astronaut en missiespecialist Jeremy Hansen neemt een foto door het raam van het ruimteschip Orion. Hansen en de andere bemanningsleden hebben ongeveer zeven uur lang om de beurt bij de ramen van de Orion gezeten om wetenschappelijke gegevens te verzamelen en te delen met hun team op aarde.
Terwijl de Artemis II-bemanning steeds dichter bij de verre zijde van de maan en een verwacht communicatieverlies kwam, is deze foto gemaakt.
Ook dit beeld heeft de Artemis II-bemanning 36 minuten voor de aardondergang genomen. De rand van het maanoppervlak wordt de maanrand genoemd. Van veraf lijkt dit op een cirkelboog.
Dit beeld is iets eerder genomen, op zo'n 36 minuten voor de aardondergang. De aarde is in de verte te zien. Op het maanoppervlak rechts onderin zijn twee nieuwe kraters goed zichtbaar. De Artemis II-bemanning heeft daarvoor de namen Integrity en Carroll bedacht.
Ook op deze foto is de zogenoemde aardondergang goed te zien.
Deze foto is ongeveer zes minuten voor de zogeheten aardondergang gemaakt. Daarbij lijkt de aarde te dalen tot onder de maanhorizon, wat goed te zien was vanuit het ruimteschip. De aarde bevindt zich in een sikkelvormige fase, waarbij zonlicht van rechts komt. Aan de dagzijde van de aarde zijn wervelende wolken te zien boven Australië en Oceanië.
Een close-up van de Valivovkrater, gelegen aan de rand van het Hertzsprung-bekken. Deze foto is gemaakt met een handcamera terwijl de bemanning rond de verre zijde van de maan vloog.
Op deze foto is het terrein met veel kraters vastgelegd aan de oostelijke rand van het Zuidpool-Aitkenbekken. Dat is het grootste en oudste bekken op de maan. Het biedt volgens NASA een "inkijkje in een oeroude geologische geschiedenis die zich over miljarden jaren heeft opgebouwd".
De bemanning van Artemis II wist ook dit beeld vast te leggen van de zogeheten terminator. Dat is de grens tussen dag en nacht op de maan. De laagstaande zon zorgt voor schaduwen op het maanoppervlak. "Dit strijklicht accentueert de ruige topografie van de maan en onthult kraters, richels en bekkenstructuren in opvallend detail", schrijft NASA bij de foto.
Op deze net gedeelde foto is te zien hoe de aarde achter de maan verdwijnt. Op het donkere deel van de aarde is het nacht. Op het lichte deel van de aarde zijn wolken zichtbaar boven Australië en Oceanië.
NASA onthult nieuwe foto's
NASA heeft nieuwe foto's gedeeld van de verre zijde van de maan. Vanuit de zogeheten 'flyby', de ronde om de verre zijde van de maan, is te zien hoe de maan de zon verduistert.
Dit staat op het menu in de ruimte
Voor wie dacht dat astronauten alleen zakjes voedsel mochten eten in de ruimte: niets is minder waar. Naast chocoladepasta staat er veel meer op het menu. Zo zijn er meer dan tien soorten drankjes, waaronder koffie, groene thee en een mangoperziksmoothie.
Verder zijn er tortilla's, groentequiche, verschillende soorten noten, worst, couscous, salades en zelfs beef brisket. De astronauten hebben ook keuze uit vijf verschillende soorten hot sauce.
Een opvallend moment tijdens de livestream gisteravond: er zweefde een pot Nutella door de cabine. Gratis reclame, wordt er online gegrapt. Het gebeurde namelijk slechts vier minuten voordat de bemanning een recordafstand vanaf de aarde bereikte, een moment waarvoor iedereen klaar zat achter z'n scherm.
"Vereerd dat we verder zijn gereisd dan ooit", reageert Nutella zelf op X.
Dit zagen de astronauten aan de achterkant van de maan
De Artemis II-bemanning zag volgens Nicola Fox, hoofd wetenschap bij NASA, verschillende "nieuwe, kleine kraters" tijdens het observeren van de achterkant van de maan.
Fox vertelt in het programma Today van BBC Radio 4 dat de kraters eruitzagen als "heldere vlekken" en met het blote oog van de bemanning zichtbaar waren als een reeks kleuren, waaronder tinten bruin en blauw.
De astronauten beschreven de lijn die de zonverlichte en de donkere kant van de maan scheidt als een "grillige rand" vanwege de kraters op het hemellichaam.
Lezersvraag: Waarom verliest het ruimteschip contact met de aarde als het achter de maan is?
De Artemis II-astronauten verloren ongeveer 40 minuten het contact met de aarde. De communicatiestoring was verwacht, omdat de maan radio- en lasersignalen blokkeert die normaal gesproken communicatie tussen het ruimtevaartuig en NASA mogelijk maken.
Astronauten duiken bed in na recordbrekende dag
De bemanning heeft zojuist de aarde welterusten gewenst na een dag waarop ze een ruimtevaartrecord hebben gevestigd. De vluchtleiding is vol bewondering. "We hebben een voorproefje gekregen van jullie beelden. Ze zijn echt verbluffend, we zijn allemaal vol ontzag voor het werk dat jullie vandaag hebben verricht."
"Hartelijk dank dat jullie ons op deze reis hebben meegenomen. We hopen dat jullie heerlijk dromen over de maan." De bemanning antwoordt: "We zijn blij dat ze gewaardeerd worden. Wij hierboven waarderen het zeker."
We hebben nog geen foto's gezien.
Deze foto van gisteravond is de laatste die NASA heeft gedeeld. Foto's van het historische moment achter de maan zijn nog niet openbaar gemaakt, als de ruimtevaartorganisatie die al binnen heeft.
Wat er verder vandaag zal gebeuren
De astronauten van Artemis II hebben een historische dag beleefd. Naar verwachting krijgen we ergens vandaag een aantal van de beelden te zien die ze hebben gemaakt. Zodra die beschikbaar zijn, zullen we die natuurlijk delen.
De Orion-capsule zal vandaag de maaninvloedssfeer verlaten, het gebied waar de zwaartekracht van de maan sterker is dan die van de aarde. Daarna keren de astronauten terug naar de aarde, waar ze in de nacht van vrijdag op zaterdag (Nederlandse tijd) zullen aankomen.
De bemanning zal vandaag ook een speciaal telefoongesprek voeren met de astronauten die zich momenteel aan boord van het internationale ruimtestation bevinden.
Astronauten vierden verloren contact met koekjes
De astronauten van Artemis II wisten dat ze een mijlpaal hadden bereikt toen het Orion-ruimtevaartuig achter de maan vloog, wat een korte maar verwachte communicatiestoring met NASA's vluchtleiding veroorzaakte.
Ze vierden het "surreële moment" met koekjes met ahornsiroop en roomvulling, meegenomen door de Canadese astronaut Jeremy Hansen.
Trump sloot het gesprek af door de vier astronauten uit te nodigen in het Witte Huis. Hij zei dat hij zelden om handtekeningen vraagt, maar dat hij die van hen nu wel graag wil hebben.
Trump: 'Jullie hebben geschiedenis geschreven'
De Amerikaanse president Donald Trump heeft rechtstreeks tot de bemanning gesproken. "Vandaag hebben jullie geschiedenis geschreven en heel de VS ontzettend trots gemaakt", zei hij.
"We hebben de laatste tijd veel om trots op te zijn, maar dit... Wat jullie doen is uniek: voor het eerst in meer dan een halve eeuw rond de maan cirkelen en het absolute record breken voor de grootste afstand tot de aarde. De mensheid heeft nog nooit zoiets gezien als wat jullie doen. Het is echt bijzonder."
Ronde om de maan is voltooid
Na zeven uur liep de flyby van Artemis II ten einde. Commandant Reid Wiseman bedankte het NASA-wetenschapsteam voor het samenstellen van zo'n boeiend observatieprogramma en voor "een aantal geweldige, echt menselijke ervaringen hier".
"We waren goed voorbereid en we waarderen jullie allemaal enorm. Dit is waar we het beste in zijn: samenwerken als een team", zei Wiseman. "Jullie hebben het fantastisch gedaan. Bedankt dat jullie ons deze kans hebben gegeven."
Het team zal foto's van wat ze hebben gezien richting NASA sturen.
'Niet genoeg bijvoeglijke naamwoorden om dit te omschrijven'
Artemis II-piloot Glover vertelde de bemanning op de grond dat wat de vier astronauten zien tijdens de verduistering "echt moeilijk te beschrijven" is.
Commandant Reid Wiseman mengde zich in de discussie. "Het is gewoon onbeschrijfelijk. Hoe lang we er ook naar kijken, onze hersenen kunnen dit beeld voor ons niet verwerken. Het is absoluut spectaculair, surrealistisch... Er zijn geen bijvoeglijke naamwoorden voor. Ik zal nieuwe moeten verzinnen."
De bemanningsleden grapten dat ze twintig nieuwe superlatieven aan het missieverslag wilden toevoegen.
Zie je dat kleine stipje? Dat was vannacht te zien op de livestream van NASA. Volgens het wetenschapsteam van de ruimtevaartorganisatie is dat Venus, de tweede planeet vanaf de zon en de op zes na grootste planeet in ons zonnestelsel.
Bemanning over zonsverduistering: 'Sciencefiction'
Astronaut Victor Glover heeft een kort overzicht gegeven van wat de Artemis-bemanning tijdens de verduistering heeft gezien. "Het is sciencefiction. Het ziet er gewoon onwerkelijk uit."
"De zon is achter de maan verdwenen en de corona is nog steeds zichtbaar. Die is helder en vormt een halo die bijna de hele maan omringt."
De bemanning van de maanmissie heeft vannacht een zonsverduistering gezien. Op deze wat wazige beelden zien we daar wat van. Mogelijk komt NASA nog met betere beelden van de verduistering.
Goedemorgen, daar zijn we weer. We zullen je even bijpraten over de gebeurtenissen van afgelopen nacht.
En met het goede nieuws dat het contact met Artemis II weer is hersteld, sluiten we dit liveblog. Er staat de astronauten nog een spectaculaire zonsverduistering te wachten, over ongeveer een uur.
Wij starten dit liveblog straks om 5.00 uur weer op. Dan zullen we je bijpraten over alle gebeurtenissen van deze nacht, inclusief spectaculaire foto's en beelden.
Voor wie Artemis II de komende uren blijft volgen: heel veel plezier! Voor de rest: slaap lekker en hopelijk tot morgen!
"Het is geweldig om weer van de aarde te horen", zegt Christina Koch. De astronaut begroet Azië, Afrika en Oceanië, de delen van de aarde waar het viertal nu zicht op heeft.
Koch zegt dat de mensheid altijd zal blijven ontdekken, reizen, uitvinden en inspireren. "Maar uiteindelijk zullen we altijd voor de aarde kiezen."
De bemanningsleden zijn in orde en zien de aarde in de verte weer verschijnen nadat hun thuisplaneet was verscholen achter de maan.
Dat betekent overigens ook dat Artemis II officieel is begonnen aan de terugreis. Zojuist bereikte de capsule een afstand van 406.773 kilometer ten opzichte van de aarde, de grootste afstand die mensen ooit van onze planeet verwijderd zijn geweest.
Het beeld begint weer te haperen en... contact! Het signaal van Artemis II is weer opgepikt, en dat betekent dat de capsule weer kan communiceren met het missiecentrum.
De astronauten zullen zich straks melden op de lijn.
Artemis II is zojuist het dichtst bij het oppervlak van de maan gekomen, bevestigt het missiecentrum in Houston. De bemanning begaf zich op een kleine 6.500 kilometer, dat is ongeveer de afstand tussen Amsterdam en Chicago. Dichterbij de maan zullen de astronauten niet komen.
Het signaal met Artemis II is nu echt weggevallen. De capsule is verscholen achter de maan. De komende veertig minuten zullen de vier astronauten aan boord - Victor Glover, Christina Koch, Reis Wiseman en Jeremy Hansen - in volledige stilte doorbrengen.
Het is voor het eerst in meer dan vijftig jaar dat mensen in de ruimte volledig onbereikbaar zijn. De bemanning zal de komende veertig minuten doorgaan met het observeren en fotograferen van de verre zijde van de maan.
Vanuit Artemis II klinken de laatste woorden voordat het signaal met de aarde zal wegvallen. Astronaut Victor Glover refereert op deze Tweede Paasdag aan de lessen van Jezus Christus, die de mensen opriep om hun naasten lief te hebben als zichzelf. Die oproep doet Glover ook aan zijn medemens op aarde.
"Wij houden van jullie, vanaf de maan", zegt Glover. "See you on the other side."
Over een minuut zal het signaal met de aarde wegvallen.
Een heel bijzonder moment: op het beeld van de camera van Artemis II duikt achter de maan de aarde op. "Wij allemaal zijn nu op het beeld van Artemis te zien", is te horen op de livestream.
Dat betekent dat de capsule zich langzaam achter de maan begeeft. Dat is precies de reden dat het contact met de aarde zo veertig minuten zal wegvallen.
Zodra we hier beeld van hebben, delen we dat in dit liveblog.
De laatste woorden tussen de capsule en het missiecentrum worden op dit moment gewisseld. "De cabine is vol spanning", laat het team aan boord weten.
Het duurt niet lang meer voordat de astronauten van Artemis II contact verliezen met het missiecentrum in Houston. Ze zullen dan veertig minuten lang verscholen zitten achter de maan waardoor er geen contact met aarde mogelijk is.
Gedurende die veertig minuten komen de bemanningsleden ook het dichtst bij het oppervlak van de maan, op een afstand van iets minder van 6.500 kilometer. Ook zullen ze in die periode het verst van de aarde verwijderd zijn, op een afstand van 406.773 kilometer.
Astronaut Koch: 'Overweldigd door naar de maan te kijken'
Christina Koch noemt het bestuderen van de maan op zo'n kleine afstand een "ongelofelijke ervaring". "Op een gegeven moment kreeg ik een overweldigend gevoel door alleen naar de maan te kijken", vertelt de astronaut.
Dat gevoel duurde een paar seconden toen ze besefte dat ze echt de maan van zo dichtbij ziet.
Wat gaat er de komende uren gebeuren?
Een blik uit het raam
Astronaut Reid Wiseman kijkt door het raam van de Orion-capsule naar de maan.
1.000 kilometer brede krater voor het eerst door mensenogen bekeken
Beeld vanuit de Orion-capsule dat nu ook op de livestream te zien is, zij het gekanteld. De grote donkere stip iets onder het midden is Mare Orientale (of Orientale Basin), een krater van circa 1.000 kilometer doorsnede die voor het eerst zo goed door mensenogen kan worden bekeken. (Voor de fotoliefhebbers: genomen met een Nikon D5 80.0-400.0 mm f/4.5-5.6)
Veel bekende namen op de kaart
Wie meeluistert met de astronauten en op de kaart kijkt ziet en hoort veel bekende namen voorbij komen naar wie bijvoorbeeld een krater of een gebergte is vernoemd. Oppenheimer is te zien, net als Röntgen, Curie, Leibnitz en uiteraard Einstein als bekende wetenschappers. Maar ook Nederland is goed vertegenwoordig, met bijvoorbeeld Nobelprijswinnaars Hendrik Lorentz en Johannes Diderik van der Waals. Er is ook een krater genaamd Buffon. Nee, niet naar de Italiaanse keeper, maar naar de Franse wetenschapper Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon.
Kaart van de achterkant van de maan
Er zijn gedetailleerde kaarten van de achterkant van de maan beschikbaar, om te volgen waar de astronauten in de livestream over praten. Bijvoorbeeld deze Mercator-projectie uit 1976. Die is hier op zeer groot formaat te downloaden. Een kleinere versie is hier te vinden. De donkere stip die nu goed op de livestream te zien is, is Orientale Basin, of Mare Orientale, rechtsonder op de kaart.
Flyby is in volle gang
De ronde die Artemis II maakt langs de achterkant van de maan is in volle gang. De astronauten melden zich met enige regelmaat op de radio om hun observaties over het maanoppervlak door te geven aan het team in het missiecentrum op aarde, dat vervolgvragen stelt of de astronauten voor hun informatie bedankt.
De astronauten zien delen van de maan die nog geen ander mens met eigen ogen heeft kunnen zien. Ze geven hun ogen goed de kost en maken op verzoek van het missiecentrum foto's.
De bemanning van Artemis II is ruim een week van huis, genoeg tijd om een flinke baard te groeien. Astronaut Jeremy Hansen begon zijn dag vanochtend met een korte scheerbeurt.
"De maan komt nog steeds met de seconde dichterbij, terwijl we kijken", zegt astronaut Christina Koch op de radio. Artemis II staat op het punt om te beginnen aan de ronde om de maan.
Crew vernoemt 'nieuwe' krater op de maan naar overleden vrouw bemanningslid
De bemanning van Artemis II heeft zojuist tegen het missiecentrum gezegd dat het een aantal 'nieuwe' kraters een naam zou willen geven.
Een van die kraters - die voor de astronauten met het blote oog zichtbaar zijn - wil de crew 'Carroll' noemen, vernoemd naar de overleden vrouw van een van de bemanningsleden. Carroll overleed in 2020 aan kanker.
Tijdens die flyby zal de bemanning foto's maken en observaties doen, ook van de verre zijde van de maan die vanaf de aarde nooit zichtbaar is. Vanuit het missiecentrum in Houston kregen de astronauten net nog de laatste instructies van hoe ze die foto's het beste kunnen maken.
En daarmee komt de maanmissie steeds dichterbij het absolute hoogtepunt: de ronde om de maan. Op de site van de NASA is nu te zien dat de flyby om 20.45 uur begint, over iets minder dan drie kwartier dus.
Op de beelden is nu te zien hoe de astronauten elkaar in de armen vallen. Hun reis naar de maan gaat hoe dan ook de boeken in.
Een historisch moment, zeggen ook de astronauten aan boord. Zij hopen dat het record niet lang standhoudt en dat de mensheid de komende jaren nog dieper de ruimte in zal trekken.
En daar is het record! Artemis II is officieel meer dan 400.171 kilometer van de aarde verwijderd. Dat was de afstand die Apollo 13 in 1970 van onze planeet verwijderd was, het verste punt in de ruimte dat de mensheid ooit bereikt had.
Tot vandaag, want Artemis II raast op volle kracht door in de richting van de maan, waar het straks zal beginnen aan een ronde langs de achterkant van het hemellichaam.
De laatste instructies zijn doorgenomen. Het missiecentrum herinnerde de bemanning er onder meer aan om niet te vergeten een beschermende bril op te zetten tijdens de zonsverduistering later vannacht.
Wanneer Artemis II zich aan de achterkant van de maan bevindt, blokkeert dat hemellichaam het zonlicht, wat resulteert in een zonsverduistering vanuit het perspectief van de bemanning.
Bemanning heeft laatste overleg voor begin 'flyby'
De bemanning is begonnen aan de laatste voorbereidingen voor de flyby, de ronde om de maan waaraan Artemis II over ongeveer een uur zal beginnen. De astronauten hebben nu hun laatste overleg met het missiecentrum op aarde voordat de flyby begint.
Artemis II verbreekt naar verwachting over iets meer dan een half uur afstandsrecord
De verwachting is dat Artemis II om 19.56 uur (Nederlandse tijd) het afstandsrecord van Apollo 13 verbreekt. Dat blijft natuurlijk een schatting. Kort daarna zullen de astronauten zelf te horen zijn met een reactie op hun historische mijlpaal.
Het team in Houston wenst de bemanning goedemorgen. "Het bruist hier van maanvreugde", klinkt het vanuit het missiecentrum. "Daar gaan we."
Over minder dan een uur verbreekt Artemis II het afstandsrecord van Apollo 13, waarmee de astronauten aan boord zich officieel op het verste punt in de ruimte begeven.
Astronaut over 40 minuten zonder contact: 'Bid voor ons'
Zoals aangegeven zal de bemanning van Artemis II vannacht in totaal veertig minuten zonder contact met de aarde doorbrengen. De maan blokkeert dan de radiosignalen en lasers die gebruikt worden voor de communicatie tussen de capsule en de vluchtleiding in Houston.
Astronaut Victor Glover zei voorafgaand aan de missie tegen BBC News dat die veertig minuten een mooi moment vormen om als mensen op aarde dichter bij elkaar te komen. "Als we achter de maan zijn, zonder contact, laten we dat als kans zien", zei hij. "Laten we bidden en hopen dat we weer in contact met de aarde mogen komen."
Bemanning zit aan het ontbijt
De bemanning van Artemis II is zojuist begonnen aan een lekker ontbijtje, vlak voordat het grote moment van de maanmissie aanbreekt. Op het menu staan onder meer ontbijtworstjes, couscous met noten, een muffin met siroop, havermout met appels en kaneel, scrambled eggs, aardbeien en een salade met mango. Eet smakelijk!
De bemanning vraagt naar de status van het toilet. Volgens de vluchtleiding is de wc weer te gebruiken, tot tevredenheid van de astronauten. Ook de boodschap van Lovell wordt gewaardeerd: "Very cool".
De wekker gaat aan boord van de capsule. Heel toepasselijk worden de astronauten gewekt met het nummer Good Morning van zangeres Mandisa, zoals is te horen op de livestream van NASA. De bemanning krijgt ook een opgenomen boodschap van Jim Lovell, de commandant van de Apollo 13-maanmissie. Lovell overleed afgelopen augustus, maar heet de bemanning welkom "in mijn oude buurt".
In een update vertelt NASA dat de astronauten aan boord van de capsule over ongeveer elf minuten wakker zullen worden. Vanaf dat moment begint vluchtdag zes en zullen ze niet meer slapen totdat ze om de maan heen zijn.
Artemis II gaat afstandsrecord Apollo 13 breken
Ze hebben nog even te gaan, maar de bemanning van Artemis II ligt op koers om de verste ruimtereis van mensen ooit te maken. In de komende uren zullen ze het record uit 1970 breken. Toen bevond Apollo 13 zich volgens de gegevens van NASA op maximaal 400.171 kilometer afstand van de aarde voordat de terugreis werd ingezet. Artemis II gaat, als alles volgens plan verloopt, dat record ongeveer 6.500 kilometer scherper stellen voordat de capsule zal terugkeren naar de aarde.
Apollo 13 werd in 1995 vereeuwigd in de gelijknamige film met Tom Hanks in de hoofdrol. Uit deze film komt de iconische zin "Houston, we have a problem", wat overigens een onjuist citaat is. Commandant Jim Lovell (in de film gespeeld door Hanks) zei in werkelijkheid "Ah Houston, we've had a problem".
NASA heeft een weergave gemaakt van wat de astronauten aan boord van de capsule zullen zien als ze straks om de maan heen vliegen. Het filmpje duurt maar een halve minuut, maar in werkelijkheid zal deze slinger om de maan heen zo'n zeven uur in beslag nemen. De felle stip in de verte aan het eind van het filmpje is, je raadt het al, de zon.
Aan boord van de capsule zijn gelukkig instrumenten om ook in het donker beelden en metingen van de maan te maken.
De astronauten zijn op dit moment nog in hun slaapfase, maar zullen over enkele uren wakker worden wanneer de maan echt dichtbij komt.
NASA geeft een nieuwe, kleine update. Volgens de vluchtleiding is de Orion-capsule nog 37.000 kilometer van de maan verwijderd.
NASA heeft de tijdlijn enigszins aangepast. De ruimtevaartorganisatie benadrukt dat de tijden nog kunnen veranderen, afhankelijk van hoe de missie verloopt. Dit zijn onder voorbehoud de momenten waar we vanavond op moeten letten (Nederlandse tijd):
19.30 uur
Bemanning maakt zich klaar voor de flyby
19.46 uur
Artemis II verbreekt afstandsrecord van Apollo 13, mensen verder van aarde dan ooit
20.45 uur
Artemis II vliegt langs de maan (flyby), observatie van de maan begint
0.44 uur
Naar verwachting wordt het contact met de capsule zo'n veertig minuten verloren terwijl die (vanaf de aarde gezien) achter de maan langs vliegt
1.02 uur
Capsule nadert de maan tot op het dichtste punt (een kleine 6.500 kilometer van het maanoppervlak)
1.07 uur
Bemanning bereikt de grootste afstand tot de aarde van deze missie. Dat wordt het nieuwe record
1.25 uur
Capsule komt weer achter de maan langs, communicatie met vluchtleiding wordt hersteld
2.35 uur tot 3.32 uur
Bemanning aan boord van de capsule maakt een zonsverduistering mee wanneer de zon vanuit hun standpunt achter de maan langs gaat
3.20 uur
Flyby voorbij, observatie van de maan afgerond, capsule zet koers terug naar de aarde
Lezersvraag: wat is de 'dark side' van de maan?
Net als de aarde draait de maan om zijn as. Vanaf de aarde zien we steeds dezelfde kant van de maan. De andere kant zien we vanaf de aarde niet en wordt daarom ook wel de 'duistere' kant van de maan genoemd. Het is niet letterlijk duister, omdat ook de verre zijde van de maan zonlicht krijgt, maar dat zien wij dus niet vanaf de aarde. Daarvoor moeten we er met ruimtevaartuigen naartoe, zoals de Artemis II-missie dus doet.
Dat de maan steeds dezelfde kant richting de aarde heeft, komt door iets wat synchrone rotatie heet. Daarbij draait een object even snel om een ander object als om zijn eigen as. De maan draait in iets meer dan 27 dagen om zijn as én een rondje om de aarde. Daarom zien we vanaf de aarde altijd dezelfde kant van de maan.
De synchrone rotatie tussen de aarde en de maan geldt niet de andere kant op. Als dat wel het geval zou zijn, zou je vanaf de maan steeds hetzelfde deel van de aarde zien. Als de aarde synchrone rotatie met de zon zou hebben, zou het op de helft van de aarde altijd dag zijn en op de andere helft altijd nacht.
Wat gaan de astronauten doen bij de maan?
De Artemis II-missie is niet bedoeld om op het maanoppervlak te landen. De missie moet informatie opleveren om een daadwerkelijke maanlanding over een paar jaar mogelijk te maken. De astronauten zullen dit keer om de maan heen slingeren. Gedurende die tijd zullen ze foto's maken en observaties doen, ook van de verre zijde van de maan die vanaf de aarde nooit zichtbaar is.
De camera's vanuit dit standpunt zijn niet zo scherp als de camera's die de foto's nemen, maar het is goed te zien hoe de capsule de maan nadert.
Af en toe wordt de capsule een beetje bijgestuurd, zodat hij op koers blijft voor de maan. Dat gebeurde zojuist, meldt NASA op de livestream. De stuwraket brandde enkele seconden en dat was genoeg. In de ruimte is er namelijk geen luchtweerstand, en dus zijn kleine duwtjes genoeg om de baan aan te passen. De capsule heeft inmiddels nog zo'n 56.000 kilometer tot de maan te gaan.
Astronauten vannacht 40 minuten lang volledig afgesneden van de aarde
Het worden een spannende veertig minuten vannacht tussen 0.36 uur en 1.16 uur. Dan valt de communicatie tussen de bemanning en de aarde even weg. De capsule gaat vanaf de aarde gezien achter de maan langs. De maan blokkeert dan de radiosignalen en lasers die gebruikt worden voor de communicatie tussen de capsule en de vluchtleiding in Houston, Texas.
Volledige radiostilte dus, maar de astronauten hebben er vertrouwen in. "Wanneer we achter de maan zijn, zonder contact met wie dan ook, krijgen we een unieke kans", zei piloot Victor Glover eerder vandaag tegen BBC News. "We bidden en hopen dat we weer contact krijgen en hopen op de steun van iedereen op aarde."
Lezersvraag: heeft de maan ook een naam, zoals Mars?
Een heel leuke lezersvraag, en de maan heeft zeker een naam! De wetenschappelijke naam van de maan is Luna, zoals de Romeinen het hemellichaam noemden. Dat woord zie je vaker terug dan je denkt. Zo hebben Engelstaligen het over een 'lunar mission', en is maandag in talen die van het Latijn afstammen bekend als lundi (Frans), lunes (Spaans) en lunedi (Italiaans).
Ook de aarde en de zon hebben Latijnse namen in de wetenschap. De aarde heet Terra en de zon wordt Sol genoemd.
De andere planeten in ons zonnestelsel (Mercurius, Venus, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus) zijn vernoemd naar Romeinse goden.
Deze foto werd eerder vandaag door een van de astronauten genomen door het raam van de capsule. Die kleine sikkel in het duister is de aarde, gezien vanaf een slordige 380.000 kilometer afstand.
Tijdlijn de komende uren (Nederlandse tijd, onder voorbehoud):
16.39 uur
Astronauten worden wakker
17.45 uur
Artemis II verbreekt afstandsrecord Apollo 13, mensen komen verder in de ruimte dan ooit
20.34 uur
Capsule begint aan de flyby en passeert de maan. Er zullen foto's van het oppervlak genomen worden
00.36 uur
NASA laat met deze visualisatie zien hoe het er op dit moment uit zou zien als er een camera achter de capsule zou hangen. De maan komt steeds beter in beeld, al heeft de capsule nog zo'n 40.000 kilometer te gaan.
De astronauten aan boord slapen op dit moment. Rond 16.30 uur (Nederlandse tijd) worden ze weer wakker en maken ze zich klaar voor de zogenoemde fly-by langs de maan.
Het verloop van de Artemis-II vlucht zie je hierboven.
Nieuwe maanrace gaande
Met Artemis II gaan de astronauten verder de ruimte in dan ooit. Verder nog dan de astronauten aan boord van Apollo 13, de missie uit 1970 waar op weg naar de maan een probleem ontstond. Daardoor kon de maanlanding niet doorgaan, maar moest het schip een ruime slinger om de maan maken om terug te keren naar de aarde.
Over een paar jaar moet de mens daadwerkelijk weer voet op de maan gaan zetten. Daarvoor is door ruimtevaartorganisatie NASA het Artemis-programma opgetuigd, de langverwachte opvolger van het Apollo-programma uit de vorige eeuw. De Amerikanen hebben wederom haast om de maan te bezoeken, want China is óók van plan om er in 2030 met mensen te landen. Er is dus een heuse nieuwe maanrace gaande.
Met deze bemanning heeft de ruimtevaartorganisatie een drievoudige primeur: voor het eerst nemen een vrouw, iemand van kleur en een niet-Amerikaan deel aan een maanmissie.
NASA deelde afgelopen weekend deze afbeelding van de maan. Helemaal links zie je een deel van het Orientale-bekken, wat volgens NASA een primeur is voor het menselijk oog. Tot nu toe was dit maangebied alleen door robots volledig waargenomen.
Artemis II-missie bereikt invloedssfeer van de maan
De Artemis II-missie is weer een stap dichter bij het voltooien van haar ronde om de maan. Het Orion-ruimtevaartuig is tegen 6.45 uur Nederlandse tijd aangekomen bij de zogenoemde invloedssfeer van de maan, waar de zwaartekracht van het hemellichaam zwaarder trekt aan de ruimtecapsule dan de aarde.
De volgende stap is het maken van de ronde om de maan. Het duurt nog uren voordat de astronauten de volgende belangrijke mijlpaal van hun missie behalen: de kortste afstand tot de maan. Als de ruimtecapsule eenmaal de verre zijde van de maan bereikt, zullen de inzittenden de communicatie met 'ground control' zo'n veertig minuten verliezen, schrijft de BBC.
NASA heeft vrijdag foto's van de aarde vrijgegeven die zijn gemaakt door astronauten aan boord van de Artemis II Orion-capsule. "Hallo, wereld", schreef de ruimteorganisatie. Slechts een paar keer eerder is vanuit de ruimte de volledige aarde door een mens gefotografeerd.
Source: Nu.nl Tech