De een recyclet zelfs tiewraps, de ander verbrandt zakken vol wegwerpbekers. Festivals verschillen sterk van elkaar op gebied van duurzaamheidsbeleid, blijkt uit onderzoek van de ILT.
Zonnebril op, drankje in de hand, een warm briesje dat de haren doet dansen. Het zweterige nachtleven in clubs krijgt al lange tijd stevige concurrentie van feesten in de open lucht. Jaarlijks valt er te kiezen uit zo’n twaalfhonderd festivals, goed voor bijna 20 miljoen verkochte kaarten.
Maar al dat dansen in de buitenlucht heeft een keerzijde: afval. Waar glazen en bekers in een nachtclub achter de bar een snelle spoelbeurt krijgen, is wegwerp de norm op festivals. Volgens een schatting van onderzoeksbureau CE Delft uit 2021 werden er op betaalde evenementen jaarlijks zo’n 350 miljoen eenmalige kunststof bekers gebruikt.
Om de verspilling van zoveel plastic aan banden te leggen, geldt er sinds 2024 een verbod op het gebruik van plastic wegwerpbekers tijdens betaalde evenementen. Het doel van de Regeling kunststofproducten voor eenmalig gebruik is dat wasbare bekers de norm worden. Wegwerpbekers gebruiken mag alleen nog onder voorwaarden, zoals dat de bekers apart worden ingezameld en gerecycled. Dat laatste, ziet de toezichthouder ILT, gebeurt bij een flink deel van de festivals niet.
De verschillen tussen festivals onderling zijn groot. Waar festival Dekmantel in het Amsterdamse Bos bijvoorbeeld niet alleen de drinkbekers maar ook tiewraps apart inzamelt voor recycling, verandert bij andere al jaren bitter weinig. „Er zijn festivals die kneiterhard hun best doen”, zegt inspecteur Gert van Rootselaar van de ILT, die de regels handhaaft. „Maar ook organisatiebureaus die juist heel hard hun best doen om onze mails en telefoontjes niet te beantwoorden.”
Uit een uitvraag van de ILT onder 75 festivals blijkt dat iets minder dan een kwart van de aangeschreven evenementen kiest voor wasbare bekers. Wegwerp is dus nog steeds de norm. Als festivals toch voor wegwerp kiezen, moeten ze vooraf aan de ILT melden dat ze wegwerpbekers gaan gebruiken. Dat doet slechts zo’n 15 procent van alle festivals.
Een andere voorwaarde voor wegwerp is dat festivals het gros van hun bekers moeten inzamelen en recyclen. Het aandeel bekers waarbij dat moet lukken, loopt op van 75 procent in 2024, naar 90 procent vanaf volgend jaar. Bij 26 evenementen die reageerden op de uitvraag was de recycling van de bekers mislukt, of was het materiaal überhaupt niet apart ingezameld, maar direct afgevoerd met het restafval.
Veel grote festivals herkennen zich niet in dit beeld. „De tijd dat festivals bezaaid waren met bekers tot aan je enkels, ligt echt achter ons”, schrijft Maarten van ’t Veld van ID&T, organisator achter onder meer Mysteryland, Milkshake en Awakenings. Ook Kees Lamers van Mojo, met festivals als Lowlands, Down the Rabbit Hole en Pinkpop, ziet juist dat festivals de laatste jaren grote stappen hebben gezet op het gebied van duurzaamheid.
Het klopt wel dat festivals massaal zijn blijven kiezen voor de wegwerpbeker, die niet hoeft te worden afgewassen. Maar, zeggen ze, die keuze is te verdedigen. „Deze beker is operationeel makkelijker”, zegt Lamers van Mojo. „Wij hebben daarnaast echt onze twijfels of hardcups (wasbare bekers van dikker plastic) nou beter zijn voor het klimaat.”
Het klopt, zegt Lamers, dat een systeem met dikkere, afwasbare plastic bekers in theorie duurzamer is. „Maar dan moet je wel voldoen aan voorwaarden. Zoals een heel hoog retourpercentage, oftewel dat bijna alle bekers weer worden ingeleverd. Daarnaast moeten er niet te veel beschadigd raken. Als ik om me heen kijk, bijvoorbeeld naar andere festivals in Europa, lukt dat maar op heel weinig plekken.”
Festivals zoals van Mojo, Dekmantel en ID&T delen bij binnenkomst statiegeldmunten uit. Die ruilen bezoekers aan de bar in voor een beker. Verliezen ze die, dan betalen ze een paar euro voor een nieuwe beker. „Die prikkel werkt goed, maar we zien dat het inmiddels ook heel normaal is geworden om bekers terug te brengen naar de bar”, zegt Lamers. De bekers zijn gemaakt van gerecycled kunststof van het type pet, wat kan worden gerecycled tot nieuwe bekers of flesjes, mits ze schoon worden aangeleverd.
Waar gaat het dan wel mis? „We zien vaker problemen bij de middelgrote en kleine festivalorganisatoren”, zegt Van Rootselaar van de ILT. „Als een festival is afgelopen en bekers apart zijn ingezameld, staan er misschien tien zakken met plastic bekers. Die moeten vervolgens wel naar een recycler toe. Organisatoren moeten daar specifieke afspraken voor maken met regionale afvalinzamelaars. Sommige van die inzamelaars vragen daar stevige prijzen voor, omdat het extra gedoe is.”
Festivals kunnen vaak bij de ILT achteraf niet aangeven of de bekers echt zijn afgevoerd naar een recycler, zegt hij. „Of we krijgen als antwoord: sorry, het is compleet mislukt, alles is via het restafval verbrand. Het is voor festivals best ingewikkeld om dit goed te regelen. Maar dat is wel de bedoeling van de wet.”
Lamers van Mojo herkent wel dat de samenwerking met regionale afvalinzamelaars ingewikkeld kan zijn. „Afvalverwerkers zijn ingericht op iets wat een permanente stroom afval geeft, zoals een hogeschool of supermarkt. Festivals vragen veel flexibiliteit van ze.”
Bij kampeerfestivals maken drinkbekers overigens maar een fractie uit van al het afval, zegt hij. „Bij Pinkpop, Down the Rabbithole en Lowlands komen in totaal bijna 150.000 mensen. Die verblijven daar drie, vier nachten en produceren heel veel afval.” Sinds twee jaar krijgen bezoekers bij aankomst vier zakken: voor papier, voor plastic, voor statiegeldverpakkingen en de laatste voor restafval. Dat scheiden gaat, bij de meeste mensen, goed.
„Soms merken we dat de afvalverwerkers niet klaar zijn voor die stromen”, zegt Lamers. „Onder andere omdat onze volumes te onvoorspelbaar zijn voor de industrie, wordt plasticafval soms afgekeurd voor recycling, waarbij het voor ons onduidelijk blijft waarom.”
Hoewel afvalbedrijven niet altijd staan te springen, raakt het geduld van de ILT – tenminste wat bekers betreft – langzaam op. Zeker met festivals die voor wegwerp kiezen, en vervolgens geen werk maken van inzameling en recycling. „Die festivals kunnen zich komend jaar niet meer verschuilen achter onbekendheid met de regels”, zegt Van Rootselaar. „Uiteindelijk gaan we over op zwaardere interventies, zoals een last onder dwangsom.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen