Wordfeud, de digitale versie van scrabble, is de oer-app onder de sociale telefoonspelletjes. Wat maakt dit soort games, waarvan er vijftien jaar later nog veel meer zijn, zo verslavend? Plus: vier gamers over hun favoriete app. ‘Soms beschuldigt mijn oma me van valsspelen, haha!’
Het is pas negen uur ’s ochtends als ik de app AskUs open. Vraag van de dag: ‘Wie zou er het eerste zijn kamerplant een naam geven en er emotioneel aan gehecht raken?’
Ik ga de vrienden met wie ik dit spelletje speel af en kies voor de vriendin die gek is op haar hond. Meteen verschijnen de antwoorden die de rest gaven. Tot mijn verbazing kozen de anderen voor mij. Ik typ: ‘Mijn planten gaan letterlijk altijd dood.’
Al een half jaar hebben we door dit online spelletje dagelijks contact met elkaar. AskUs stelt ons elke ochtend een prikkelende vraag, waarbij alle deelnemers moeten bepalen op wie die het meest van toepassing is. Vaak leidt het tot leuke gesprekken of discussies via de chatfunctie van de app.
Bellen doen twintigers zoals ik misschien nauwelijks meer, maar contact via een spelletje blijkt voor ons de werkende formule. En we zijn niet de enigen: denk aan Wordfeud, waarin digitale potjes scrabble soms al jaren voortduren. Waarom lenen spelletjes-apps zich zo goed voor het onderhouden van contact?
Dit jaar is het vijftien jaar geleden dat de Wordfeud-app, de digitale versie van scrabble, voor het eerst in Nederland te downloaden was. Twee spelers leggen om de beurt een woord van zoveel mogelijk punten op het digitale bord, waarbij degene met de hoogste eindscore wint. De app heeft een chatfunctie waarin de spelers elkaar berichtjes kunnen sturen. De Noorse ontwikkelaar Håkon Bertheussen wist in 2011 met het herkenbare spel oudere generaties, die zich net aan een smartphone begonnen te wagen, aan de spelletjes te krijgen.
Vandaag de dag zijn 1,2 miljoen Nederlanders actief op Wordfeud, zegt Bertheussen desgevraagd, en ze zijn er gemiddeld dertien minuten per dag mee bezig. Ook het Lingo-achtige Wordle (2022) van The New York Times, dat alle spelers hetzelfde ‘woord van de dag’ laat raden, zorgt voor dagelijks contact. De app is goed voor 42 miljoen downloads wereldwijd. AskUs, de app die vriendengroepen dagelijks een vraag stelt en ruimte geeft om erover te discussiëren, staat nu op de zeventiende plaats in de lijst van populairste sociale apps van Nederland, vijf plaatsen onder TikTok.
Eenvoud, sociale verbinding en herhaling vormen volgens Jeroen Lemmens, gamewetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam, de succesformule van telefoonspelletjes met een sociale functie. ‘Het zijn vaak heel toegankelijke of nostalgische spelletjes, waarvoor geen gamevaardigheden nodig zijn. Daardoor spreken ze een grote doelgroep aan.’ Andere voorbeelden van spelletjes die hun populariteit te danken hebben aan die herkenbaarheid zijn de rummikub-app en het op het woordspel Boggle gebaseerde Ruzzle, dat in 2013 door meer dan drie miljoen Nederlanders werd gespeeld.
Volgens Lemmens is voor het succes van elke game sociale verbinding van belang. Dat kan voor telefoonspelletjes een chatfunctie zijn, de mogelijkheid om te delen dat je een puzzel hebt opgelost zonder het antwoord te verraden, je ‘streak’ delen; hoe vaak achtereenvolgens je het spel al hebt gespeeld, of de competitievere variant: de ranglijst. ‘En dat is goed, want het zorgt voor sociale vergelijking. En dat moedigt je aan om je prestaties steeds weer te verbeteren, waardoor je het dus blijft spelen en delen.’
Daarnaast ziet Lemmens dat de apps een dagelijks ritueel creëren bij hun spelers, door maar één interactiemoment per dag aan te bieden of door een beurtensysteem met tijdslimiet. ‘Je legt één woord, doet één puzzel en daarna is het weer voorbij. Je kunt niet uren achter elkaar spelen en dus niet snel opbranden. Het gevoel van nieuwigheid blijft, waardoor het leuk blijft om te doen.’ Daarbij prijst Lemmens ook de behapbaarheid van die interactiemomenten: ‘Het is echt die snack size die goed werkt: je bent er steeds maar een paar minuten aan kwijt, even tijdens de lunch of op de wc.’
Dat mensen juist via telefoonspelletjes contact onderhouden, heeft volgens socioloog Beate Völker vooral te maken met een al eeuwenoud plezier in het doen van spelletjes, in combinatie met gebruiksgemak en de mogelijkheid om het met mensen op lange afstand te spelen. Völker is verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en specialiseert zich in sociale netwerken. ‘Ik denk dat contact hebben via spelletjes sinds corona nog eens is versterkt, omdat we elkaar toen moeilijk konden zien en wel behoefte hadden om samen iets leuks te doen.’
Zelf speelt Völker Wordfeud met een aantal mensen die ze nog van vroeger kent, maar niet meer ziet. ‘Daarvoor is spelletjescontact echt een positieve toevoeging. Je hebt indirect contact en af en toe vraag je eens hoe het is. En doordat je toch tegen elkaar speelt, wordt de drempel lager om diegene iets te vragen als je iets wil weten. Zo krijg je weer een perspectief dat je bij je andere contacten niet meer hebt. Je houdt je horizon breed.’ Voor sommigen is de sociale omgeving van een spelletje, naast thuis en werk, een soort derde plek geworden om mensen te ontmoeten. Ook onbekenden, iets waarvan onderzoekers twaalf jaar geleden zeiden dat dat nooit zou gebeuren, zegt Völker.
Ze noemt die derde plek vooral een uitkomst voor mensen die in het dagelijks leven ingetogen en verlegen zijn en online makkelijker contact leggen. Hoewel de sociale omgeving van een spelletje een verbindende werking heeft, zit er volgens Völker ook een schaduwkant aan: ‘Zo’n sociale ruimte is fragiel en kan zomaar omslaan naar een plek waar nare dingen gebeuren. Daarbij is het ook niet goed als iemand alleen maar online contact heeft. Ook heel verlegen mensen moeten wereldwijs worden.’
Zowel Völker als Lemmens ziet de asynchroniteit van het contact via de spelletjes als tekenend voor deze tijd: je hoeft niet direct online te zijn en kunt reageren op een moment dat het jou uitkomt. ‘We zien ook dat mensen tegenwoordig veel minder graag bellen’, zegt Lemmens, ‘omdat ze dan moeten onderbreken wat ze aan het doen zijn.’ Völkers ziet dat het vooral voor jongeren geldt: ‘Sommigen vermijden bellen echt en hebben behoefte aan die bedenktijd. Contact via spelletjes lijkt wat dat betreft erg op gewoon chatten, wat al enorm populair is.’
Wordt indirect digitaal contact dan de toekomst? Völkers zegt stellig van niet. ‘We hebben allemaal behoefte aan direct contact.’ Maar het valt haar op dat de digitale spelletjes wel erg leven. ‘Ik denk dat dat in ieder geval niet meer weggaat. Spelletjes zijn van alle tijden en dat het digitaal is, maakt het alleen maar makkelijker.’
In de AskUs-groep is iedereen het ondertussen eens geworden over de kamerplantkwestie. Zes van de elf stemmen op mij, de rest spreidt over anderen. Misschien koop ik vanmiddag wel een kamerplant.
‘Ik moest met oud en nieuw geopereerd worden. Mijn jongste dochter was bang dat ik me in het ziekenhuis zou vervelen en zette Wordfeud op mijn telefoon. Ik kende niemand die dat speelde en nodigde dus een willekeurige tegenstander uit: dat werd Nelke. Lang was het enige contact via de Wordfeud-chat alleen ‘gefeliciteerd’ bij een gewonnen potje. Maar op een gegeven moment speelde ik iets minder, waarop zij mij vroeg of alles wel goed ging.
Eigenlijk raakten we doordat ik even niet speelde in gesprek over onze privélevens. Met de tijd werd ons contact steeds hechter en nu bespreken we van alles met elkaar, nog altijd via Wordfeud. We hebben intussen ook elkaars adres en sturen elkaar weleens een brief met een creatief werkje erin. Eigenlijk is het heel gek, maar we hebben van alles van elkaar meegemaakt. Van ziekte tot de geboorte van een kleinkind.’
‘Tijdens corona was het door de lockdown lastig om mijn oma te bezoeken. Mijn moeder speelde al WordOn met mijn oma en kwam met het idee dat ik dat ook kon gaan doen om een beetje contact te houden. Mijn oma gebruikt geen WhatsApp. Bij WordOn leg je op je eigen plankje een woord van maximaal zeven scrabble-letters. Ik zie mijn oma door de afstand niet heel vaak en via de chatfunctie van het spelletje kunnen we toch af en toe een gesprekje aanknopen. Dan vertel ik haar bijvoorbeeld over de verbouwing in ons huis. En soms beschuldigt ze mij van valsspelen, haha! Maar dat heb ik nog nooit gedaan.’
‘Een van de vriendinnen met wie ik het speel woont ver weg, dus het komt niet vaak voor dat we met z’n drieën echt afspreken. Door AskUs krijg ik wel het gevoel alsof we dagelijks even kort iets samen doen. Elke dag stelt de app een vraag waarop wij moeten antwoorden op wie die het meest van toepassing is. Vaak zijn het vragen waarover je niet zo snel zou nadenken. Bijvoorbeeld: ‘Wie zou er het snelste opgepakt worden?’
Het is dan heel grappig als we alle drie dezelfde stemmen en dan bespreken we in de chatfunctie vaak waarom we dat eigenlijk vinden. Soms zijn het ook heel rare vragen, zoals ‘wie zou er een week lang dezelfde onderbroek dragen?’. Dan kies je maar gewoon iemand. Dat is soms best beledigend, maar dat kunnen we van elkaar hebben. Het is steeds een kort moment, maar ik denk door de vragen wel vaker even aan ze.’
‘Ik zit in een groepsapp met zo’n 750 mensen, genaamd de Matties. Dat is omdat we allemaal een matje als kapsel hebben. Daarin begonnen mensen op een gegeven moment hun MapTap-score te delen. Door mijn score ook te delen, kan ik altijd iets toevoegen aan de gesprekken in de groep. Na afloop krijg je een weetje over de locaties die je zonder landsgrenzen moest zien te vinden op de globe. Bij Kopenhagen ging het bijvoorbeeld over de Kleine Zeemeermin. In de groep sturen we onze score, hoe dichtbij we zaten en dan bespreken we het. Dan vonden we een locatie allemaal stom of te Amerika-centrisch. Intussen zeggen we dan: bij twijfel de oostkust gokken.’
Populaire sociale telefoonspelletjes
Ruzzle (2012-nu) is een woordspel gebaseerd op Boggle, waarbij spelers in twee minuten zoveel mogelijk woorden moeten vormen door letters in een raster te verbinden. De app heeft een chatfunctie.
Trivia Crack (2013-nu) is een quizspel waarbij spelers om de beurt een vraag beantwoorden binnen een kenniscategorie. De spelers proberen elke categorie te volbrengen. Ook deze app heeft een chatfunctie.
Wordle – NYT Games (2021-nu) is een dagelijkse woordpuzzel waarbij spelers op Lingo-achtige wijze een woord van vijf letters moeten raden binnen zes pogingen. Na het puzzelen kun je je antwoord delen zonder de oplossing te verraden.
Worldle (2022-nu) is een dagelijkse aardrijkskundepuzzel waarbij spelers aan de hand van de vorm het land moeten raden en daarna een aantal triviavragen over dat land krijgen. Na het raden kun je je antwoord delen zonder de oplossing te verraden.
LinkedIn – Daily Games (2024-nu) zijn korte spelletjes die de netwerk-app LinkedIn aanbiedt. Spelers lossen zo snel mogelijk een simpel puzzeltje op. Op de ranglijst kun je je prestatie vergelijken met je connecties. Ook kun je je score delen en zo anderen uitnodigen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant