Historische fictie Edwin de Roy van Zuydewijn eist bij de rechter inzage in het script van de nog te verschijnen Videoland-serie ‘Mabel & Margarita: Oranjebitter’. De kans dat de rechtbank dat toestaat is klein, maar mag iemand er zo maar met jouw verleden vandoor gaan?
Het jaar van Fortuyn. NPO, AVROTROS.
Edwin de Roy van Zuydewijn, de ex-echtgenoot van prinses Margarita, kwam er toevallig achter dat er een dramaserie aankomt die óók over hem zal gaan. Op straat werd hij aangesproken door de acteur die hem gaat spelen in Mabel & Margarita: Oranjebitter, de opvolger van de serie Maxima op Videoland. De nieuwe serie wordt pas eind 2026 uitgezonden, zegt RTL Nederland. Het script is nog niet af, maar duidelijk is al wel dat de serie de jaren 1999-2003 bestrijkt. Prins Friso ontmoette toen Mabel Wisse-Smit, prinses Margarita de Bourbon de Parme – dochter van prinses Irene – werd verliefd op Edwin de Roy van Zuydewijn. De rest is, nogal turbulente, geschiedenis.
Edwin de Roy van Zuydewijn wil nu weten hoe die geschiedenis en vooral zijn aandeel daarin eruit komt te zien in de handen van de scenarioschrijvers en hij eiste daarom deze week bij de voorzieningenrechter inzage in het script. De kans dat de rechtbank dat toestaat is klein, als je afgaat op uitspraken in twee eerdere rechtszaken.
Willem Holleeder kreeg in 2011 het script onder ogen van de film De Heineken ontvoering. Hoe hij er, in de gevangenis, aan is gekomen weet schrijver en regisseur Maarten Treurniet nog steeds niet, maar Holleeder zag ruimte voor verbetering, en eiste bij de rechter dat alle scènes werden geschrapt met de acteur die in de film weliswaar anders heette maar wél zijn lookalike was. Autocoureurbaas Max Mosley procedeerde tot aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens om vooraf beeldmateriaal te bekijken (van een seksfeest met nazi-thema) dat een Engelse tabloid van hem zou publiceren.
In beide zaken wezen de rechters op het censuurverbod – wacht nou eerst maar eens tot de film of publicatie er is, vind je het dan nog een inbreuk op je persoonlijke levenssfeer of schadelijk voor je reputatie, dán kun je achteraf klagen bij de rechter.
Maar mag iemand er zo maar met jouw verleden vandoor gaan? Ja, eigenlijk wel. Zeker als het over een historische gebeurtenis gaat die „de samenleving heeft geschokt”. En het staat makers ook nog eens vrij om van alles toe te voegen en te verzinnen aan jouw levensloop en karakter, want artistieke vrijheid is bovendien een grondrecht.
Feiten mogen ingekleurd met fictie en het verschilt per scriptschrijver en per serie in welke mate dat gebeurt. De serie Een van ons (2024) is „geïnspireerd en niet gebaseerd” op de zoektocht naar de verkrachter en moordenaar van de 16-jarige Marianne Vaatstra in 1999. Dader en slachtoffers kregen andere namen en het drama werd gesitueerd in Groningen in plaats van Friesland. We hebben het verhaal „bewust uit de werkelijkheid getrokken”, zei regisseur Michiel van Erp tegen NRC. Ook al was het geen reconstructie, maar fictie, de familie Vaatstra vond het „afschuwelijk” dat hun „tragedie” werd opgerakeld.
Maarten Treurniet maakte van twee van de vijf ‘echte’ Heineken-ontvoerders één personage. „Een film heeft karakterontwikkeling nodig en een ontvoerder die alleen maar uit is op geld, dat is niet zo interessant. We hebben Remmetje, de loopjongen en Holleeder in elkaar geschoven. Jongste bediende wordt grote baas, dat creëert spanning en geeft een karakter gelaagdheid. We hebben hem eigenlijk interessanter gemaakt. Ook het motief, dat hij de ontvoering had beraamd om wraak te nemen voor zijn vader, was onze draai. In werkelijkheid werkte zijn vader ook bij Heineken, maar wij maakten er een lieve oude man van – zijn eigen vader schijnt verschrikkelijk geweest te zijn.”
Roos Ouwehand deed zes jaar research en schreef veertien versies van de serie De Joodse raad (2024). „Ik voelde de verantwoordelijkheid om recht te doen aan het onderwerp én aan de ouders en grootouders van mensen die nog leven.” Om een historische serie te schrijven over een echte gebeurtenis, zegt zij, ga je precies zo te werk als een historicus. „Een historicus probeert ook een verhaal kloppend te krijgen, en net als in een scenario moeten de karakters van de hoofdpersonen consistent zijn.” Haar hoofdpersoon David Cohen, voorzitter van de Joodse raad, werd na de oorlog afgeschilderd als duivel die zijn mede-Joden had uitgeleverd aan de nazi’s. „Cohen was hoogleraar klassieke talen, tot dan toe onkreukbaar, iemand die zich inzette voor de Joodse zaak. Waarom zou zo’n man ineens veranderen in een duivel? Het is je plicht om je in te leven in wat je hoofdpersoon kan hebben bewogen en tegelijkertijd zo dicht mogelijk bij de feiten te blijven.”
Historische fictie vertelt niet de werkelijkheid, maar is een zo waarachtig mogelijk verteld verhaal, zegt scenarioschrijver Nathan Vecht van Het jaar van Fortuyn, over de machtsstrijd in 2001 tussen Pim Fortuyn en Ad Melkert, de een LPF de ander PvdA. Bijna iedereen die er toen bij was, leeft nog en is geïnterviewd over zijn of haar aandeel in de geschiedenis. Vechts indruk is dat mensen vooral vooraf protesteren tegen verfilming van ‘hun’ geschiedenis. „Is zo’n serie er eenmaal, dan hebben de meesten er wel vrede mee.”
„Publieke figuren zijn overgeleverd aan de integriteit van de maker”, zegt Vecht. Hij was zich ervan bewust, zegt hij, dat mensen bij een historisch drama op een scherm, dus tv of film, toch sneller denken: ‘zo is het gegaan’. Zelfs als dat niet zo is. „LPF’ers én PvdA’ers zeiden achteraf tegen ons: zo was het precies. Ook bij verhaallijnen die van begin tot eind door ons waren bedacht.” Het is nooit zo gebeurd, maar het klopt wel.
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s