Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen. Deze week: hoe krijg ik mijn 5-jarige wat vrolijker?
Moeder: „Mijn dochter van 5 is temperamentvol en kan blijven hangen in boze buien. Op zich kan ik daar goed mee omgaan – dat heb ik in mindere mate ook bij de oudste meegemaakt – maar ik vind het wel lastig dat ze een pessimistische blik heeft. Als ik haar vraag hoe haar dag was, is het antwoord steevast ‘stom’, terwijl de foto’s die op school en BSO worden gemaakt het tegenovergestelde laten zien.
„Ook gecomplimenteerd worden vindt ze lastig. Als ik haar laat weten dat ik iets knap gedaan vind, kijkt ze boos weg. Ik gun haar wat meer vrolijkheid. Als we onze zoon (10) heel vroeg wakker maken omdat we met vakantie gaan, roept hij: ‘Yes, vakantie!’ Mijn dochter zit tot aan Schiphol boos in de auto. Ik ben zelf echt optimistisch, daarom valt het me op. Hoe kan ik haar helpen om wat positiever in het leven te staan?”
Naam en woonplaats zijn bij de redactie bekend. De rubriek Opgevoed is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl.
Marcel van Aken: „Mooi dat u een onderscheid maakt tussen temperament en gedrag. Want een temperament verander je niet zo snel, maar met specifieke gedragingen kun je in de opvoeding wel aan de slag.
„Dit klinkt als een actief kind dat zich dingen vaker negatiever herinnert. Het is te vroeg om te zeggen of dat bij de aanleg hoort. Dat pessimistische past wel bij kinderen van deze leeftijd. Ze kunnen nog wat moeite hebben met het terugblikken op de dag, zeker als ze vermoeid zijn.
„Sommige kinderen voelen zich door complimenten onder druk gezet, omdat die verwachtingen wekken die ze mogelijk niet waar kunnen maken. Laat blijken dat u opmerkt wat uw dochter doet, zonder er een waardeoordeel aan te verbinden. ‘Ik zie dat je dit zelf al hebt opgelost.’ In plaats van: ‘Wat knap dat je dit is gelukt’.
„U kunt er tijdens het avondeten een gewoonte van maken om allemaal iets heel stoms van de dag te noemen, en iets heel leuks. Zo leert u uw dochter schakeringen in haar vocabulaire naast ‘stom’, en nodigt u haar uit positiever te kijken.”
Liesbeth Groenhuijsen: „Kan het inderdaad zijn dat er iets in het leven van uw dochter niet helemaal goed gaat? De kindertijd is niet zo makkelijk. Ik hoorde een onderzoeker ooit zeggen dat een kleuter net zo veel stress heeft als een manager van een middelgroot bedrijf. Alleen al het speelkwartier kan een jungle zijn, zeker voor een sensitief kind. Hoe fijn is het dan om thuis stoom te kunnen afblazen. En hoe kostbaar dat ze u dat toevertrouwt.
„Ik snap dat u uw dochter graag blij ziet, maar het is wijzer niet op vrolijkheid in te zetten maar op veerkracht. Hoe een kind met ervaringen omgaat zit ook deels in de aanleg. Zo kan het dat zij eerder chagrijnig wordt van wat ze nog niet kan, dan blij van wat ze al wél kan. Sommige kinderen worden bijvoorbeeld echt kwaad als je hen complimenteert met de letters die ze al wel kunnen schrijven, omdat ze zelf doorhebben welke ze allemaal nog níét kunnen schrijven.
„Haar vergelijken met haar oudere broer is in dit geval niet raadzaam. Hij weet al wat ‘vakantie’ betekent, of heeft minder moeite met veranderingen.
„Wat helpt is om zelf een rolmodel te worden in omgaan met kleine en grote teleurstellingen. Onze samenleving dwingt ons zo om successen te benoemen, soms zien kinderen hun ouders en denken: ‘Dat ga ik zelf nooit leren!’ Of: ‘Ik word nooit zo slim als mamma.’ Vertel het thuis als u iets moeilijk vindt, of als iets flink is tegengevallen.”
Liesbeth Groenhuijsen is klinisch pedagoog. Marcel van Aken is emeritus hoogleraar Ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit Utrecht.
Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement.Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.