Tv-recensie Als onverschilligheid dreigt, is actie geboden. In een prachtige Zweedse documentaire sleurt een zoon zijn depressieve vader uit een leren fauteuil. Toch blijkt ouderdom weerbarstig.
Lars Hammer (links) en zoon Filip in de documentaire De laatste reis (MAX, NPO2)
Zou het een test zijn geweest van een hogere macht? Eens kijken of de ‘globalisering van onverschilligheid’, waar Leo XIV over sprak in zijn paasboodschap, zich ook uitstrekt tot onbenulligheden? Tot de kleine beledigingen van het nationale ego, zoals de beslissing van de paus om de Nederlanders dit jaar, voor het eerst in decennia, niet te bedanken voor de bloemen die vanuit Lisse en omstreken op het Sint Pieter waren gelegd.
De Nederlandse tv doorstond de test: er werd weinig tot niet over gezeurd in de programma’s die op de paasmis volgden, een evenement dat wereldwijd tot driehonderd miljoen tv-kijkers trekt. Misschien werd het leed verzacht doordat een bloemist aan RTL meldde dat de paus hem na afloop, bij de erehaag, wel degelijk had bedankt, in vlekkeloos Nederlands maar liefst.
Mijn eigen onverschilligheid werd op de proef gesteld door het programma Argos (HUMAN/VPRO). Maakte nagenoeg dezelfde redactie ooit het interessante Medialogica, nu blijkt ze niet in staat ook maar één memorabel of enigszins interessant beeld neer te zetten in een aflevering over de strafbaarstelling van illegaliteit. Slechts meningen en navertelde ervaringen kwamen voorbij: radio op tv.
Vraag is of dat niet het lot is van serieuze journalistiek op tv. Het antwoord kwam niet veel later op dezelfde zender, NPO2. In Bureau Buitenland (VPRO) werd onder leiding van Sophie Derkzen zonder een spoor van onverschilligheid en zelfs met enige schwung gesproken over „de gevolgen van haat en verdeeldheid die conflicten zaaien”, om de paus nog een keer te citeren. De informatiedichtheid lag lekker hoog. En als iemand zoveel zo snel vertelt als schrijver Bas van Putten heb je ook minder pakkende beelden nodig. Dan is het al voldoende als hij met een grote rode marker landen omcirkelt waarvan iedereen weet waar ze liggen. Zie het als houvast in een maalstroom aan nieuwe, interessante informatie, dit keer over de auto-industrie.
Natuurlijk mag de informatieoverdracht lager, maar alleen als de beelden spreken. Zoals in de prachtige Zweedse documentaire De laatste reis (MAX), uitgezonden direct na Bureau Buitenland. Een zoon zet daarin alles op alles om zijn tachtigjarige vader van de totale onverschilligheid te genezen. De man was leraar Frans, geliefd onder zijn leerlingen. Het ging mis tijdens zijn pensioen.
Zoon: „Iedereen wil jou uit die Belgische leren stoel halen.” Vader: „De levensvreugde is wel een beetje verdwenen.”
De zoon zit niet bij zijn terneergeslagen vader neer. Hij heeft een plan. Met zijn beste vriend neemt hij zijn vader mee naar Zuid-Frankrijk, waar die vroeger zo graag kwam. Uitgangspunt: dat hij „een comeback maakt als mens”.
Wat helpt is dat vader vroeger cassettebandjes insprak tijdens de jaarlijkse reis. Daarmee kan de zoon momenten reconstrueren die zijn vader ooit plezierden, tot aan een hoogoplopende ruzie in het verkeer toe. Het werkt. Vader geniet daadwerkelijk. De kijker geniet van hem en bewondert de actie van zoonlief. En dus heet de documentaire in de aankondigingsteksten: hartverwarmend.
Maar zo simpel is het gelukkig niet. De laatste reis is ook hartverscheurend, of in ieder geval ontluisterend. Want niet alleen de onverschilligheid van vader wordt gekraakt. Ook de overtuiging van de zoon gaat eraan dat vaders ondergang vooreerst een mentale kwestie is. Want nu vader eenmaal bereid is actie te ondernemen, blijkt hij van alles echt niet meer te kunnen.
Het treurigste en tegelijk meest memorabele beeld uit de documentaire is een trillende hand: vader probeert uit alle macht een aubergine te snijden. Nog één keer zijn beroemde ratatouille bereiden. Het lukt niet.
Ouderdom zit niet alleen tussen de oren.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden