Dienstplicht Een tot voor kort onderbelichte wijziging van de dienstplichtwet in Duitsland maakt veel los. Mannen tussen de 17 en 45 jaar moeten voortaan toestemming krijgen van het leger voor reizen van langer dan drie maanden.
Militairen bij het ministerie van Defensie in Berlijn, 23 maart 2026.
Een semester op een buitenlandse universiteit studeren of een half jaar backpacken in Azië? Duitse mannen die hiervoor kiezen zullen voortaan eerst toestemming moeten vragen aan het Duitse leger. Dat staat althans in de herziene dienstplichtwet: daarin is bepaald dat mannen tussen de 17 en 45 jaar bij langer dan drie maanden in het buitenland het loopbaancentrum van de Bundeswehr moeten inlichten.
De herziene diensplichtwet geldt sinds begin dit jaar, maar de goedkeuringsplicht voor buitenlandse reizen bleef buiten de publieke belangstelling tot de Duitse krant Frankfurter Rundschau hier afgelopen vrijdag over berichtte. Een legerwoordvoerder spreekt tegenover Duitse media van een „ingrijpende wijziging”, maar benadrukt dat zolang militaire dienst vrijwillig blijft, toestemming in principe verleend zal worden.
Met de nieuwe dienstplichtwet wil de regering dat het aantal militairen toeneemt van zo’n 182.000 nu naar 260.000 in 2035. Hoewel dienen in het leger vrijwillig blijft, ontvangen alle Duitse mannen een verplichte vragenlijst waarin zij moeten aangeven of zij willen deelnemen aan het leger. Daarnaast moet elke Duitse man een medische keuring ondergaan van het leger.
De goedkeuringsplicht bestaat al sinds de Koude Oorlog, maar gold tot de recente wetswijziging alleen in uitzonderlijke situaties: als een ander land de Bondsrepubliek dreigt binnen te vallen, bijvoorbeeld. Met de wijziging van de wet geldt de goedkeuringsplicht dus ook buiten tijden van crisis.
Frankfurter Rundschau spreekt van een „inbreuk op het zelfbeschikkingsrecht”. Een verplicht bezoek aan het loopbaanadviescentrum van de Duitse strijdkrachten geldt immers ook als iemand bijvoorbeeld in het buitenland wil gaan werken of een wereldreis wil maken.
Een legerwoordvoerder laat aan de krant weten dat er maatregelen worden genomen om te „verduidelijken” dat de vergunning altijd wordt verleend, zolang de dienstplicht vrijwillig blijft. Ook wordt er gewerkt aan uitzonderingsmogelijkheden. Het streven is een „betrouwbaar en informatief” militair register. „In geval van nood moeten we weten wie er mogelijk voor langere tijd in het buitenland verblijft.”
De Bundeswehr kan tegenover Duitse media niet duidelijk maken wat er gebeurt als iemand zijn reis niet meldt of geen toestemming krijgt. Ook willen de strijdkrachten niet zeggen hoe vaak een vergunning voor een buitenlandse reis sinds begin dit jaar daadwerkelijk is aangevraagd.
De nieuwe dienstplichtwet past binnen de doelstelling van bondskanselier Friedrich Merz om het „grootste conventionele leger van Europa” op te bouwen. Nu de Verenigde Staten Europa steeds minder als bondgenoot zien, wil hij „alle financiële middelen” inzetten om het Duitse leger te versterken, benadrukt Merz sinds zijn aantreden in mei 2025.
Toch blijft het aantal militairen achter bij deze ambitie. Uit het afgelopen maart gepubliceerde jaarverslag van het leger blijkt dat er vorig jaar 25.000 nieuwe rekruten werden geworven. Dat is meer dan afgelopen jaren maar niet genoeg om de doelstellingen te behalen. Een vijfde van de rekruten valt bovendien uit.
Mochten er niet genoeg beroepsmilitairen geworven kunnen worden, dan maakt de nieuwe wet een vorm van dwang mogelijk. Met toestemming van de Bondsdag kan worden overgegaan op loting. Uitgelote mannen worden dan verplicht in dienst te gaan, tot het benodigde aantal militairen is bereikt.