De zwaarste winter sinds de Russische invasie in Oekraïne is voorbij. In Kyiv wordt de lente gevierd, al is de oorlog nooit ver weg. ‘Na vier jaar wil ik niet meer sterk zijn, of stoer. Ik ben moe.’
is verslaggever van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Kyiv.
In de lentezon op een kleine vrijdagochtendmarkt in Kyiv noemt Daria Rjoemina (27) zichzelf een lafaard. Met poedel Asta aan de lijn haalt ze opgewekt verse vruchten op een pleintje naast metrostation Klovska. Anders dan haar vrienden in het oosten van Oekraïne vecht ze niet onder erbarmelijke omstandigheden tegen de Russen. ‘Ik ben gewoon te bang.’
De Oekraïense hoofdstad laat de koudste winter sinds de Russische invasie achter zich. De lente kwam ‘godzijdank’ vroeg, stelt Rjoemina vast. ‘Het voelde als weer tot leven komen.’
Rjoemina werkt als manager bij een Oekraïens ICT-bedrijf, zo meteen gaat ze naar kantoor. Op het dieptepunt van de koudste winter in ruim tien jaar verliet ze Kyiv, net als 600 duizend stadsgenoten. De stad zat maanden zonder elektriciteit en verwarming door constante Russische luchtaanvallen op de energievoorziening.
Drie weken verbleef Rjoemina bij haar ouders, in een stad die niet permanent onder Russisch vuur lag. Zo kon ze even ontsnappen aan de bittere kou in haar Kyivse appartement (vaak kwam de temperatuur niet boven de 7 graden Celsius uit), waar ze volledig aangekleed onder drie dekens moest slapen.
Hoe hebben Oekrainers, die zo vaak veerkrachtig worden genoemd, de lente onthaald? Hoe is het leven in Kyiv nu de opwarmtenten plaatsmaken voor terrassen?
Daags voor de ochtendmarkt schalt ’s avonds laat aan de rand van het centrale Maidanplein de levenslust van de stenen buitentrappen. Een groep jonge koorleden, verlicht door de sfeerlampjes die ze meedragen, loopt naar beneden. Terwijl ze ritmisch lege drankflessen tegen elkaar tikken, niet ver van de gedenkplaats voor gevallen soldaten op het plein, zingen ze over ‘een man die niet kan stoppen met drinken en alles verkoopt om maar door te kunnen gaan’.
Voor de jongelui zit de avond er bijna op. Het uitgaansleven komt met de ontluikende lente in Kyiv voorzichtig op gang. Kroegen en restaurants sluiten rond 23.00 uur, zodat gasten tijdig thuis kunnen zijn voordat de avondklok om middernacht ingaat. Met name jongeren grijpen in het laatste uur van de dag de kans nog even samen te komen op pleinen en straten.
De volgende ochtend treffen ze elkaar weer in de studiebanken, van bijvoorbeeld de Kyiv School of Economics. Tijdens de barre winter sliepen veel leerlingen in dit moderne gebouw, waar het dankzij dieselgeneratoren warmer was dan thuis. Schuilkelders werden omgevormd tot krappe collegezalen. Het is inmiddels de normaalste zaak van de wereld dat bij een luchtalarm de lessen binnen een paar minuten ondergronds worden vervolgd.
Werkstudent Sezafym Podoljantsjoele (19) geeft vandaag les op de tweede verdieping; er is na onrustige dagen nog geen alarm geweest. Hij is bezig met een les algebra en valt op in zijn witte overhemd met borduurwerk. ‘Dit is een traditionele Oekraïense vyshyvanka’, zegt hij over het kledingstuk.
De vyshyvanka is sinds de oorlog een symbool geworden voor ‘het laten voortleven van de Oekraïense cultuur, ondanks de vernietiging van het cultureel erfgoed’, meldt erfgoedorganisatie European Heritage Hub. Podoljantsjoele kijkt naar de strakblauwe lucht buiten: ‘Ik had vanochtend een goede vibe en deed daarom dit shirt aan.’
Ook student bedrijfseconomie Pavlo Sjevtsjenko (20) zoekt na een winter van bombardementen vlak bij zijn huis naar ‘kleine dingen die hem gelukkig maken’, zegt hij. ‘Na een goede nacht slaap een koffietje in de zon, bijvoorbeeld. Want we moeten door; Oekraïne mag niet verloren gaan.’ Na zijn studie wil de vrolijke jongeman voor een bedrijf werken dat ‘met nieuwe technologische ontwikkelingen’ het land ‘vooruit helpt’.
In maart luidde president Volodymyr Zelensky in een videoboodschap de lente in met woorden van dank. Hij prees niet alleen ‘lokale overheden en diensten, die werkelijk achter hun inwoners stonden’ tijdens de ‘zwaarste winter’, maar ook de ‘kleine en grote’ bedrijven die in Oekraïne bleven en zich ‘aanpasten aan de omstandigheden’. Zelensky benadrukte dat het ‘extreem belangrijk’ is dat Oekraïners ‘veerkrachtig’ blijven, omdat het einde van de Russische aanvallen niet in zicht is.
Kate Lesjtsjysjyn is zo iemand die haar leven na de Russische invasie omgooide. Met diepe wallen onder haar ogen zegt dat ze het woord ‘veerkracht’ soms niet meer kan horen. Ze zegde haar salesbaan op om te gaan werken voor Come Back Alive, de grootste Oekraïense niet-overheidsorganisatie (1,2 miljard euro omzet) die volledig in dienst staat van het ondersteunen van de krijgsmacht.
Sinds de oorlog draait ze dubbele werkweken en heeft ze amper vrij gehad. ‘Na vier jaar wil ik niet meer sterk zijn, of stoer’, zegt Lesjtsjysjyn. ‘Ik ben moe, ik wil gewoon weer terug naar mijn oude leven.’
De oorlog gooide op weer heel andere wijze het leven om van Artem Chapeye (44). Hij vertelt erover tijdens een wandeling in het Babyn Yar-park, waar in de Tweede Wereldoorlog een massamoord op Joden en andere bevolkingsgroepen plaatsvond. Het ongemak – ‘zelf schaamte voelen om wat een ander wél doet’ – waarmee Rjoemina, met haar poedel op de Klovska-markt, worstelt, is volgens hem wijdverbreid. ‘Iedereen kent wel iemand die meer doet of een groter risico loopt.’
Zelf verruilde de ‘radicale pacifist’ en vader van twee jonge zoons daags na het uitbreken van de oorlog zijn journalistieke pen voor een vuurwapen – in tegenstelling tot veel jeugdvrienden die niet wilden vechten, van wie hij ‘vervreemd raakte’. Twee jaar geleden schreef hij er het boek Normale mensen dragen geen machinegeweren over, dat recentelijk is vertaald in het Nederlands.
Chapeye diende niet in de fronlinies en heeft na een positie bij de militaire politie inmiddels in Kyiv een relatief veilige staffunctie bij de krijgsmacht. ‘Ik heb geluk gehad’, zegt hij terwijl hij zichtbaar geniet van het zonnige park naast het gebouw waar hij werkt. ‘Hoor je dat, een grote bonte specht.’
Lente of niet, in Kyiv heeft iedereen te vrezen voor geliefden die elders hun leven wagen. In die wetenschap kunnen mensen soms niet anders dan zich afsluiten van de ellende. Al wordt het leven iedere ochtend om 9.00 uur steevast onderbroken, als via speakers in straten en openbare ruimtes wordt herinnerd aan de oorlog met een minuut stilte voor omgekomen landgenoten.
En anders doet het luchtalarm bij Russische droneaanvallen dat wel. Waarna vanuit de schuilkelders – alsof er niets is gebeurd – terrassen weer volstromen, dure auto’s door de straten van Kyiv ronken, het vissen in de Dnipro wordt hervat, de straatvegers weer aan het werk gaan en de markt wordt uitgestald.
Daar kun je dan in de lentezon dus zomaar – tussen de aardbeien die richting formaat dennenappel gaan – poedel Asta naast baasje Rjoemina treffen, die op deze vrijdagochtend een pet draagt met ‘Happy weekend’ erop.
Want ook al voelt de ICT-manager zich soms schuldig, ze gaat met gegroeid vertrouwen het voorjaar in, vertelt ze. Ze heeft de ontberingen van de zware winter doorstaan; ze kan toch meer aan dan ze dacht.
En hoewel ze haar eigen leed – leven zonder verwarming terwijl het buiten ver onder de -20 graden Celsius is – nog altijd ‘een lachertje’ noemt vergeleken met wat anderen aan het front moeten doorstaan, is ze ook milder voor zichzelf geworden, zegt ze. Omdat ze ziet dat niemand ermee geholpen is als ze zich schaamt voor haar oorlogsangst.
‘Mijn vrienden in het leger hebben gezegd dat ze straks mensen nodig hebben die niet zijn doorgedraaid en ze kunnen opvangen’, zegt ze. ‘Ondertussen steun ik ze met wat ik aan geld kan missen, ongeveer 15 procent van mijn inkomen.’
En zo kon de Kyivse deze ochtend, na een alarmloze nacht, waardoor ze straks ‘eens niet gapend’ op kantoor zit, de gordijnen opentrekken, een positieve pet op zetten en denken: ‘Vandaag is een goeie dag!’
De verslaggever en fotograaf reisden naar Kyiv met de Nederlandse hulporganisatie Protect Ukraine.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant