Energiecrisis
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
De zuurverdiende vliegvakantie. Op de snelweg ‘gewoon’ 100, danwel 120, danwel 130 kilometer per uur rijden. Elke dag naar je werk gaan met de auto, omdat dat nu eenmaal past bij het beeld van de hardwerkende Nederlander. In de Haagse discussie over de economische gevolgen van de door Israël en de VS begonnen oorlog tegen Iran vliegen de dogma’s over en weer. Energiecrisis of niet, het Nederlandse kabinet is voorlopig niet van plan de bevolking enige richting te geven hoe de gevolgen van de hoge energieprijzen het best gedempt kunnen worden. En dat is een gemiste kans.
De situatie is helder: sinds ruim een maand is de aanvoer van fossiele brandstoffen wereldwijd verstoord geraakt. Als gevolg daarvan is de prijs van olie en gas omhooggeschoten, met hogere prijzen aan de pomp en oplopende prijzen voor energiecontracten tot gevolg. Dat raakt iedereen, bedrijven en burgers, hoewel arm er meer last van heeft dan rijk. Deze week werd duidelijk dat ook de inflatie hierdoor aan het oplopen is.
De standaardreflex van veel burgers én politici sinds de coronapandemie en de energiecrisis vanwege Oekraïne is om bij de eerste tegenwind naar de overheid te wijzen: kom over de brug met geld voor de gedupeerden. Compenseer bedrijven, verlaag belastingen voor burgers. Het is te prijzen dat het Nederlandse kabinet ondanks de zware politieke druk nog niet is gezwicht voor deze oproep. Compensatie kost geld, en dat is er domweg niet. Ook is nog onduidelijk hoe ernstig de gevolgen van de energiecrisis zullen zijn en hoe lang die aanhoudt.
Maar pijn doet de energiecrisis natuurlijk wel. Des te verstandiger zijn de adviezen van het Internationaal Energieagentschap (IEA) en de Europese Commissie. Het IEA stelde een paar weken terug al een lijst op van tien concrete adviezen die de vraag naar fossiele brandstoffen kunnen verminderen, zoals wat vaker thuiswerken, carpoolen, meer het ov gebruiken en niet vliegen voor werk wanneer dat niet nodig is.
De Europese Commissie herhaalde die oproep eerder deze week bij monde van Eurocommissaris Dan Jørgensen van Energie. Ze doen denken aan de oproep na de Russische inval in Oekraïne de verwarming wat lager te zetten en korter of koud te douchen. Geen leuke boodschap, maar een redelijk verzoek zou je denken. Hoe beter burgers en bedrijven in staat zijn om hun energieverbruik nu al te beperken, des te kleiner de schade van de crisis immers zal zijn.
Maar niet voor het minderheidskabinet. CDA-leider Bontebal is de enige die hardop zegt dat minder energieverbruik verstandig is, zowel voor de portemonnee als voor het klimaat. Premier en D66-leider Jetten kwam niet verder dan een schoorvoetende erkenning dat hij ziet dat „ondernemers en werknemers aan het nadenken zijn hoe ze slimmer om kunnen gaan met fossiele brandstof” en dat hij nadenkt „hoe we die mensen kunnen helpen”. En VVD-fractievoorzitter Brekelmans blijft steken in liberaal klinkende drogredeneringen als dat de overheid mensen niet moet verbieden om auto te rijden of te vliegen. Alsof iemand om een verbod had gevraagd.
Het kabinet maakt hier een inschattingsfout. Iedereen wil bij de huidige stijgende prijzen weten hoe zich het beste te wapenen tegen de gevolgen van de energiecrisis. Het is hoopgevend dat ondanks de politieke weigerachtigheid er voldoende verstand in de samenleving is te vinden. Neem het voorbeeld van de Patiëntenfederatie, die zorgaanbieders oproept om zorg actief digitaal aan te bieden waar dat kan. Ook burgers blijven zoeken naar oplossingen. De vraag naar zonnepanelen, warmtepompen en (tweedehands) elektrische auto’s stijgt weer sinds een maand.
Dat verdient lof en navolging. Daarvoor hoeft het kabinet niet per se dwingend op te treden, zoals in de coronaperiode, maar wel gidsend. Van verstandig beleid is nog nooit iemand slechter geworden.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen