Midden-Oosten De meeste oorlogen waarin Israël verwikkeld is, hebben dezelfde bedoeling, stelt Jan van der Putten: bezetting en annexatie. Het einddoel is de vorming van een ‘Groot-Israël’, dat de overheersende macht van het Midden-Oosten moet worden.
Waarom kan Israël oorlogen wel beginnen, maar ze zelden beëindigen? En waarom voert het steeds meer oorlogen tegelijk? De gebruikelijke uitleg is incompleet. Zeker, premier Benjamin Netanyahu heeft een forever war politiek hard nodig. Voor een gewapend conflict dat geen einde kent, kan uiteraard ook geen exit-strategie bestaan. En zo’n oorlog verzekert de premier van de steun van zijn extreemrechtse coalitiegenoten. Zonder hen zou hij de macht en wellicht ook zijn vrijheid verliezen.
Die verklaringen zijn zeker juist. Maar er is meer.
Jan van der Putten is schrijver en journalist. Hij was correspondent in onder meer Israël. Daar verblijft hij opnieuw sinds vlak voor de Iran-oorlog.
Het gaat Netanyahu niet alleen om het behouden van steun en macht. Hij wil met zijn oorlogen veel meer bereiken: de annexatie van steeds meer gebieden die grenzen aan het huidige Israël. De bestaande staat moet worden uitgebreid met de Westelijke Jordaanoever, Gaza, het zuiden van Libanon en het zuiden van Syrië.
Dit moet het begin worden van de verwezenlijking van de droom van kolonisten, racisten en suprematisten, die weliswaar niet de steun van de meerderheid van de bevolking hebben, maar wel in alle regeringspartijen zitten: de vorming van ‘Groot-Israël’. Netanyahu heeft expliciet gezegd dat hij voorstander is van dat idee.
Het gedroomde land zou zich veel verder moeten uitstrekken dan van de rivier tot de zee. Idealiter zou het moeten reiken van de ene rivier tot de andere: van de Nijl tot de Eufraat.
Netanyahu profileert zich al lang als Mr. Security, de man op wie de Israëliërs kunnen rekenen wanneer het gaat om hun opperste goed: veiligheid. Maar uitgerekend bij de hevigste en grootste aanval, die van 7 oktober 2023, liet Mr. Security het afweten. Naïef had hij Hamas vertroeteld, met de bedoeling de beweging aan zich te binden, de Palestijnen verder uiteen te drijven en de Palestijnse Autoriteit als vredespartner in diskrediet te brengen. Zijn faliekant verkeerde inschatting van de bedoelingen van Hamas maakte de verschrikkingen van 7 oktober mogelijk.
Netanyahu weigert verantwoording af te leggen voor die grove misser. Flaters zal hij nooit toegeven, en hij is bang voor een gerechtelijke veroordeling. Een onafhankelijke rechterlijke macht vindt hij al jaren een blok aan het been. De rechters, zo redeneert hij, zijn niet gekozen door het volk en dienen daarom ondergeschikt te zijn aan het gekozen parlement – dat door hem wordt gedomineerd.
De vinnige regeringscampagne tegen justitie duurt nog altijd voort. Het eerste doel is de nietigverklaring van Netanyahu’s drie slepende corruptiezaken. Trump heeft president Herzog al twee keer bevolen de premier gratie te verlenen, en dat terwijl hij nog niet eens veroordeeld is. Herzog heeft tot nu toe nog niet naar Trump geluisterd.
In het verwoeste Gaza lijkt nauwelijks nog iemand geïnteresseerd. Van Trumps ‘vredesplan’, dat voornamelijk een vastgoedproject is van de magnaten Steve Witkoff en Jared Kushner, is nog altijd niets terechtgekomen. En de „totale overwinning” op Hamas die Netanyahu constant beloofd heeft, is eveneens uitgebleven. Het Israëlische leger heeft de oostelijke helft van de Gazastrook bezet, maar in het resterende deel is Hamas weer aan de macht. Van ontwapening is geen sprake, van wederopbouw evenmin, een internationale vredesmacht bestaat hooguit op papier, en nog steeds is in Gaza aan alles gebrek. En het doden van mannen, vrouwen en kinderen gaat vrijwel dagelijks door.
De leiders van de meest rabiate kolonistenpartijen in de regeringscoalitie hebben in het verleden herhaaldelijk gedreigd de regering te verlaten, en haar daardoor ten val te brengen, als er ook maar enige concessie aan Hamas zou worden gedaan. In het Amerikaanse Gaza-plan zit een vage bepaling over Palestijns bestuur in de verre toekomst, maar dat was de Israëlische extremisten al te veel.
Waarom zijn ze dan toch in de regering gebleven? Naar alle waarschijnlijkheid omdat ze hun steun duur hebben verkocht: tegen de verzekering dat gebieden in buurlanden zullen worden geannexeerd.
Het is niet toevallig dat in de bezette gebieden op de Westelijke Jordaanoever de agressie van Joodse kolonisten en het Israëlische leger tegen de Palestijnen sinds het begin van de Gaza-oorlog sterk is toegenomen. Bezittingen van Palestijnen worden systematisch vernietigd, ruim duizend mensen zijn vermoord, dertigduizend zijn er gevlucht voor de straffeloze terreur. De schrik moet erin blijven, zodat steeds meer Palestijnen wegvluchten. Deze etnische zuivering dient om het Palestijnse restant van de Westelijke Jordaanoever te annexeren – of, zoals dat in Israël heet, de soevereiniteit te vestigen over de bijbelse streken Judea en Samaria.
De inlijvingstrend tekent zich ook buiten de Palestijnse gebieden af. Neem Syrië, dat sinds de val van dictator Bashar al-Assad, eind 2024, vrijwel onophoudelijk te lijden heeft van Israëlische invasietroepen en van bombardementen en beschietingen op militaire doelen te land en ter zee. Het reeds door Israël geannexeerde deel van de Golan-hoogte is uitgebreid met voorheen door Syrië gecontroleerde gebieden van dit plateau. Deze gebiedsexpansie in de zuidwestelijke hoek van Syrië werd door Israël aanvankelijk slechts ‘tijdelijk’ genoemd. Eerder dit jaar preciseerde minister van Defensie Yisrael Katz dat ‘tijdelijk’: het betreft nu een periode voor „onbepaalde tijd”.
Wapenstilstanden hebben in een forever war nauwelijks betekenis. Kijk naar Gaza, waar vijf maanden geleden een staakt-het-vuren van kracht werd waarin het vuren niet gestaakt werd. Ook in Libanon kwam er van de in november 2024 gesloten wapenstilstand tussen Israël en Hezbollah niets terecht. De Israëlische troepen gedroegen zich met hun lucht- en landmacht als heer en meester van Zuid-Libanon. De oorlog werd volop hervat toen Hezbollah de aanval op Iran vergold met raketten tegen Israël. Sindsdien waren in Libanon weer dood en verderf rond. Netanyahu verzekerde afgelopen zondag dat hij een nog groter deel van Zuid-Libanon gaat annexeren dan eerst de bedoeling was. De kolonisten staan al te trappelen.
In Iran zal Netanyahu zich tevredenstellen met het aanrichten van chaos, waarna Groot-Israël de leidende mogendheid wordt van het Midden-Oosten.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.