Met de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis leek er voor radicaal-rechtse partijen in Europa een gouden tijdperk aan te breken. Maar meer en meer realiseren ook die partijen zich: de Amerikaanse president is grillig en onbetrouwbaar.
Vorige week gebeurde er buiten het zicht van de camera's iets opmerkelijks in Berlijn: op een bijeenkomst met partijprominenten riep Alice Weidel, leider van de extreemrechtse Alternative für Deutschland (AfD), haar partijgenoten op om terughoudend te zijn met het aanhalen van banden met Amerikaanse MAGA-politici.
De MAGA-beweging is een uitgesproken supporter van de AfD, maar te nauwe banden met de trouwste aanhangersgroep van president Donald Trump draagt grote risico's met zich mee, realiseert Weidel zich. De Amerikaanse regering is in Duitsland historisch impopulair, en dus is het verstandig om enige afstand te houden.
Weidel is niet de enige die strategische afstand van Washington creëert. Marine Le Pen (Rassemblement National) haalde dinsdag in een interview met Le Parisien hard uit naar Trump vanwege de economische gevolgen van zijn oorlog in Iran. De Italiaanse premier Giorgia Meloni (Fratelli d'Italia) gold ooit als de Trump-fluisteraar binnen de EU, maar weigerde onlangs Amerikaanse troepen om gebruik te maken van een militaire basis op Sicilië - tot woede van Washington.
Ook binnen de radicaal-rechtse fracties in het Europees Parlement groeien de twijfels over Trumps buitenlandbeleid. Verschillende leden van de Patriots for Europe - waar ook de PVV van Geert Wilders bij hoort - stemden vorige week tegen een handelsakkoord met de Verenigde Staten waarin 15 procent importheffingen voor Europese producten zijn afgesproken.
Daar komt nog eens bij dat Trump een onder Europeanen mateloos impopulaire oorlog voert in Iran, zegt Europadeskundige Henri de Waele. Die oorlog is de Amerikaanse president zonder afstemming met Europese landen begonnen, maar hebben wel gevolgen voor Europese burgers - bijvoorbeeld aan de pomp.
"In de publieke opinie is dit geen populaire oorlog, die bovendien erg chaotisch en ongepland overkomt", zegt Europadeskundige Catherine de Vries. "Dat is een probleem voor radicaal-rechts."
Tijdens verkiezingen is het dan niet handig om je als radicaal-rechtse politicus lovend uit te spreken over Trump. De AfD doet dit jaar mee in een aantal belangrijke lokale verkiezingen, Le Pen wil volgend jaar een gooi doen naar het presidentschap en Meloni voerde de afgelopen weken campagne voor een belangrijk referendum.
Politicoloog Matthijs Rooduijn benadrukt dat radicaal-rechtse kritiek op Trump ook al voorkwam voor de Iranoorlog. Toen Trump eerder dit jaar nadrukkelijk flirtte met een (militaire) overname van Groenland, overschreed hij volgens radicaal-rechtse politici als Nigel Farage (Reform UK), Jordan Barella (RN) en Karol Nawrocki (PiS) ook al een rode lijn.
Toen Trump ruim een jaar geleden terugkeerde in het Witte Huis leek er voor Europese partijen op de uiterst rechtse flank een gouden tijdperk aan te breken. Trumps vicepresident JD Vance haalde begin 2025 hard uit naar Europese partijen die hun radicaal-rechtse collega's van regeringsdeelname uitsluiten.
Er was toen onder radicaal-rechtse politici over het algemeen best veel enthousiasme voor Trump, zegt Rooduijn. Net als de Amerikaanse president zijn zij kritisch op migratie, klimaat en de gevestigde politieke orde. In navolging van zijn Make America Great Again-strategie opperden sommigen zelfs een Europese variant: Make Europe Great Again.
Het probleem van de radicaal-rechtse partijen in Europa is, volgens De Waele, De Vries en Rooduijn, dat hun nationalisme botst met dat van Trump. Die rechtvaardigde zijn Europese importheffingen door te stellen dat de EU is opgericht om de VS "te naaien". Een Amerikaanse overname van Groenland was volgens hem van "cruciaal strategisch belang".
Europa ondervindt nu de gevolgen van Trumps buitenlandbeleid. Steeds meer radicaal-rechtse politici realiseren zich nu dat hun ideologische bondgenoot grillig en onbetrouwbaar is, én de Europese veiligheid bedreigt. Dat is voor veel van hen reden om nu van de Amerikaanse president afstand te nemen.
Het gevolg is dat veel radicaal-rechtse partijen elkaar nu steeds meer binnen Europees verband opzoeken. De Vries: "Dat het Amerikaanse buitenlandbeleid nu zo anti-Europees is, draagt eraan bij dat radicaal-rechtse partijen meer richting de EU beginnen te draaien."
Van oudsher zijn veel radicaal-rechtse partijen, zoals de PVV in Nederland, fel tegen de EU. Maar sinds de verkiezingen van 2024 bezetten radicaal-rechtse fracties een kwart van de zetels in het Europarlement. Sindsdien zoekt de centrumrechtse Europese Volkspartij regelmatig de samenwerking met radicaal-rechts, bijvoorbeeld op het gebied van migratie.
Het grillige buitenlandbeleid van Trump en de toegenomen invloed in Brussel versterken het idee dat radicaal-rechtse partijen er goed aan doen om samen te werken, zegt Rooduijn.
Toch is het nog maar de vraag in hoeverre radicaal-rechtse partijen uit zijn op een fundamentele breuk met Trump, zegt De Vries. Zij ziet de huidige draai van radicaal-rechtse politici vooral als een strategische zet.
Trump maakt nu misschien antireclame voor zijn politiek, maar een aantal van zijn ideeën spreken veel radicaal-rechtse politici in Europa wel aan. Die ideeën - zoals afkeer tegen migratie, klimaatbeleid en het politieke establishment - blijven populair onder Europeanen, voegt De Waele toe.
Ook voor de komst van Trump drongen radicaal-rechtse partijen door in de Europees Parlementen, en ze zullen niet verdwijnen als Trumps presidentschap eindigt. "Die geest is inmiddels wel uit de fles."
Source: Nu.nl algemeen