Het is mogelijk: doorgaan met fossiele brandstoffen en de gevolgen daarvan bestrijden door deeltjes in de atmosfeer te injecteren. Het komt neer op vervuiling bestrijden met vervuiling.
Stardust is een Amerikaans-Israëlische start-up die met 60 miljoen dollar startkapitaal stappen wil zetten met stratosferische aerosolinjectie, het op wereldwijde schaal kunstmatig dempen van het zonlicht om de opwarming van de aarde af te remmen.
Een bedrijf dat de controle over het klimaat grijpt. Om inzichtelijk te maken hoe absurd dat idee is, moeten we allereerst kijken naar hoe het klimaat eigenlijk werkt. Klimaatwetenschap is helemaal niet zo ingewikkeld. Ik zal de 2.409 pagina’s van het meest recente IPCC-rapport over de werking van het klimaatsysteem even voor u samenvatten in 198 woorden:
Er zijn maar drie knoppen om aan te draaien als je de temperatuur op aarde wilt beïnvloeden. Als je de hoeveelheid zonlicht die op aarde terechtkomt laat toenemen, dan stijgt de temperatuur. Maak je de aarde donkerder, dan neemt de temperatuur ook toe. Die knop heet albedo. Als laatste is er de knop van de broeikasgassen in de atmosfeer. Die zijn doorzichtig voor zonlicht, maar houden de warmte vast van de aarde die door de zon wordt verwarmd. Hoe meer broeikasgassen, hoe warmer. De aarde draaide altijd zelf aan die knoppen. Het komen en gaan van ijstijden de afgelopen miljoen jaar kwam door wiebelingen van de aardbaan rond de zon. Daardoor is de hoeveelheid invallend zonlicht op tijdschalen van tienduizenden jaren niet constant. Dat is de drijvende kracht achter de ijstijden van de laatste miljoen jaar. Nu echter is de mens als een malle aan de knop van de broeikasgassen gaan draaien, door het opstoken van fossiele brandstoffen. In een geologisch spasme van anderhalve eeuw is de CO2 met 50 procent toegenomen en de temperatuur bijna anderhalve graad. De menselijke bijdrage aan die opwarming is ongeveer 110 procent – zonder die bijdrage was de aarde waarschijnlijk heel lichtjes afgekoeld.
Tot zover de samenvatting. Als de snelle temperatuurstijging een probleem is (en dat is het) en het probleem wordt veroorzaakt door het opstoken van fossiele brandstoffen, zou je zeggen dat het het meest voor de hand ligt om met olie, kolen en gas te stoppen. Maar goed, op papier is het ook denkbaar om door te gaan met het gebruik van fossiele brandstoffen, en het gedraai aan de broeikasknop ongedaan te maken door tegelijkertijd aan de knop van de zon te draaien. Met raketten of vliegtuigen kun je boven de bewolking stoffen in de stratosfeer spuiten die een deel van het zonlicht weerkaatsen. Het is niet eenmalig, want die stoffen worden chemisch afgebroken. Je moet continu blijven injecteren. Het kan met zwavel (gaat wel ten koste van de ozonlaag en veroorzaakt zure regen), calciet (wat klontert) of metaaldeeltjes (effecten onbekend). Wat uit alle wetenschappelijke literatuur blijkt is dat het onzeker is wat de gevolgen van stratosferische aerosolinjectie zijn. Het is niet duidelijk wat de techniek zal doen met neerslagpatronen, moessons, bewolking en droogte. Maar ook niet hoe de levende natuur zal reageren op een afname van direct zonlicht en het verbleken van de blauwe lucht. Ten slotte is er de vrees dat grootschalige beïnvloeding van het klimaat met aerosolen geopolitieke spanningen in de hand werkt. Wat nou als China deze techniek inzet waardoor in Europa de neerslag halveert?
Binnen de klimaatwetenschap wordt al lang gediscussieerd over alle aspecten van dergelijke geo-engineering. Wat zijn de technische uitdagingen, wat de klimaatgevolgen, en wat zijn de sociale, politieke en ethische dilemma’s? Maar mondjesmaat leidt deze discussie ergens toe: er is nog steeds geen internationale organisatie die een raamwerk en regels voor geo-engineering heeft opgesteld. Er is geen maatschappelijk debat geweest. Maar Stardust neemt alvast de shortcut en gaat als private start-up aan de slag. Waar dit toe gaat leiden werd me zonneklaar toen ik vorige week een interview las met hoogleraar internationale geschiedenis Quinn Slobodian en techjournalist Ben Tarnoff.
Slobodian en Tarnoff bedachten de term muskisme, een politiek-economisch systeem waarin de overheid onlosmakelijk verbonden is met grote bedrijven. Ze wordt er zelfs volledig afhankelijk van. Denk aan SpaceX en Starlink, zij hebben inmiddels het grootste deel van de ruimtevaart- en communicatiemarkt in handen en overheden kunnen in feite niet meer zonder ze. Je kunt deze gedachtegang naadloos plakken op Stardust. Als de wereld gebruik gaat maken van de diensten van Stardust dan zitten we eraan vast tot de fossiele brandstoffen zijn opgebruikt. Als je voor die tijd stopt, dan krijg je een schok in het klimaatsysteem, want de aerosolen zijn binnen twee jaar uitgewerkt en vanaf dat moment warmt de aarde in een paar jaar tijd met een paar graden op. Op het eerste oog zit er geen verdienmodel aan Stardust. Behalve als de wereld zich er afhankelijk van maakt. Dan kun je niet meer zonder en kunnen de prijzen omhoog. Het is als cloud-opslag. Eerst is het gratis, daarna kun je niet meer zonder, en dan betaal je de hoofdprijs. Het geld dat je aan Stardust betaalt kun je niet meer uitgeven om je energievoorziening CO2-vrij te krijgen.
Stardust zou wel heel goed zijn voor de economie. Die draait namelijk op vervuiling. Met Stardust gaan we vervuiling met vervuiling bestrijden, dubbele economische groei! Maar even zonder cynisme: ik hoor vaak dat stoppen met fossiele brandstoffen heel radicaal is. Maar ik vind het een stuk minder radicaal dan over een paar decennia een onleefbare planeet achterlaten aan de toekomst. Of, en dat zou helemaal bizar zijn, de controle over het klimaat in handen geven van een techbedrijf.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin