Klimaatbeleid EU In Brussel loopt onvrede over het mechanisme voor CO2-beprijzing weer op. Nu de industrie in de verdrukking zit, mede door hoge energiekosten, kijkt de Europese Commissie op aandringen van kritische landen opnieuw naar het stelsel. Dat wordt gezien als de opmaat naar grotere wijzigingen in het Europese klimaatbeleid.
Een bruinkoolgraafmachine verwijdert grondlagen in de Tagebau Garzweiler-dagbouwmijn van de Duitse energieleverancier RWE nabij het Duitse Jackerath, augustus 2022.
Het sleutelen aan de motor van het Europese klimaatbeleid is begonnen. De Europese Commissie wil de hoge energiekosten voor de zware industrie beperken door de prijs die Europese bedrijven aan Brussel betalen voor hun CO2-uitstoot te verlagen.
„We willen de Europese industrie meer ademruimte geven”, legde een Commissie-ambtenaar woensdagochtend uit aan journalisten. Afgelopen week had Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Commissie, op een EU-top al aangekondigd dat daarvoor opnieuw gekeken zou worden naar de machinerie achter de Europese CO2-beprijzing: het emissiehandelsysteem, of ETS.
Een groeiend aantal landen, waaronder Polen en Italië, dringt al een tijdje aan op het afzwakken of zelfs afschaffen van dat systeem. Energie-intensieve bedrijven in de Europese Unie moeten hun uitstoot afkopen door uitstootrechten aan te schaffen. Brussel stelt steeds minder rechten beschikbaar, waardoor de prijs stijgt en bedrijven voor een keuze staan: vergroenen of betalen.
Voor het klimaatbeleid geldt het ETS als de motor. Niet alleen zet de emissiehandel aan tot vergroening, het systeem leverde ook al 260 miljard euro aan inkomsten op, waarmee de EU en de 27 lidstaten (die het meeste geld terugkrijgen) klimaatbeleid kunnen financieren.
Maar nu de industrie in de verdrukking zit, mede door de hoge energiekosten, is het in Brussel vrij schieten op ETS. Als we niet oppassen, klaagt de zware industrie, kunnen we niet kiezen voor vergroenen of betalen – maar alleen de deuren sluiten.
De Europese CO2-prijs verklaart maar een deel van de hogere kosten. Ook nationale belastingen spelen een rol, naast het feit dat de EU het merendeel van zijn fossiele brandstoffen importeert. Maar de CO2-prijs is voor nationale regeringen een aantrekkelijker doelwit dan een verlaging van hun eigen belastingen.
De stap die de Europese Commissie woensdag heeft voorgesteld, is relatief klein. Brussel hanteert een buffervoorraad voor uitstootrechten, een soort uiterwaarden van het handelssysteem. Daar kan de Commissie rechten heen laten vloeien als de prijs laag is (met name een probleem in de beginjaren), of er juist uit putten als de prijs te hoog is. De Commissie wil die buffervoorraad nu vergroten door te voorkomen dat overtollige rechten nietig worden verklaard. Dat vergroot de „vuurkracht”, in Von der Leyens woorden, om te marktprijs te beïnvloeden.
De ingreep wordt gezien als de opmaat naar grotere wijzigingen. Deze zomer komt de Europese Commissie met een evaluatie van het hele emissiehandelsysteem. Het Europees Parlement en de 27 EU-landen mogen meepraten over zulke wijzigingen, net als over het nu gedane voorstel. De critici zullen die kans aangrijpen om verder te snoeien.
Afgelopen najaar slaagde het clubje kritische landen er al in een toepassing van het systeem voor burgers en kleine bedrijven – ETS2 – uit te stellen.
Nederland hoort bij een groep landen die de voorkeur geven aan zekerheid en voorspelbaarheid en het liefst weinig wijzigingen zien. Ook de top van de Commissie voelt weinig voor afschaffing: daarvoor is ETS te belangrijk, als drijfveer voor vergroening en als inkomstenbron. Wel zinspeelde de Commissie woensdag al op versoepelingen. Vanaf 2039 zouden er geen nieuwe rechten meer in het systeem komen. Die einddatum wordt opnieuw gewogen.
In een eerdere versie stond dat het ETS in 2039 afloopt. Dat is aangepast.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU