Nederlands elftal In aanloop naar het WK voetbal oefende bondscoach Ronald Koeman met verschillende systemen. „Een kracht van een elftal is dat je ook anders kan spelen.”
Oranje-middenvelder Quinten Timber (derde van links) in duel met Moises Caicedo van Ecuador, spits Brian Brobbey (nummer 19) is ook betrokken.
Op een voor het Nederlands elftal taaie maar ook nuttige avond in Eindhoven tegen Ecuador, waren ontwikkelingen in de rest van Europa misschien net zo interessant richting het WK voetbal. In een overtuigend optreden versloeg Japan op Wembley Engeland, een van de toernooifavorieten. Het was slechts een oefenduel, toch gaf Japan opnieuw een signaal af nadat het in oktober al van Brazilië won: Oranje wacht zware tegenstand in het eerste WK-duel op 14 juni in Dallas.
In Solna plaatste Zweden, opgeleefd onder de nieuwe bondscoach Graham Potter, zich door een spectaculaire zege in een play-offduel op Polen. Dat betekent dat Oranje op 20 juni in Houston tegen Zweden speelt in het tweede duel in groep F, zes dagen later gevolgd door Tunesië in Kansas City.
„Een aardige poule”, zei bondscoach Ronald Koeman dinsdagavond met een voorzichtig lachje. Zweden wist geen duel te winnen in de WK-kwalificatie en werd laatste in de groep, maar doordat zij in 2024 de Nations League-poule wonnen kon het via een geitenpaadje toch deelnemen aan de WK-play-offs. Daarin werd eerst Oekraïne verslagen, gevolgd door Polen. Op basis hiervan noemde Koeman Zweden een „sterke tegenstander”. Al had hij die ploeg „eerlijk gezegd niet zo gevolgd”.
Zeker is dat Japan en Zweden aantrekkelijke tegenstanders zijn met veel tactische variatie, onder meer met opkomende vleugelspelers. Zweden beschikt met Alexander Isak van Liverpool FC (bijna terug na een kuitbeenbreuk) en Viktor Gyökeres van Arsenal over twee topspitsen. De groepsfase wordt voor Oranje misschien complexer dan aanvankelijk gedacht – na de loting in december moest het play-off ticket nog bepaald worden. „Iedereen die roept: het is allemaal zo [makkelijk] te doen, dat blijkt toch anders”, zegt Koeman dinsdag.
Waar Oranje ruim twee maanden voor het WK precies staat is, na de twee oefenduels tegen Noorwegen (2-1 zege) en Ecuador (1-1), moeilijk te zeggen. Te veel bepalende basisspelers ontbraken deze interlandperiode door blessures – spelmaker Frenkie de Jong, spits Memphis Depay, verdediger Jurriën Timber. Ook werd er te veel gewisseld – in basisformatie en tijdens wedstrijden – om serieuze conclusies te kunnen trekken. En dat Oranje dinsdagavond tegen Ecuador zo’n tachtig minuten met tien man speelde na een rode kaart voor Denzel Dumfries maakt oordelen eveneens complex – al gaf die situatie óók goede inzichten.
Grootste pluspunt is dat Oranje aantoonde dat het verschillende tactische varianten kan uitvoeren. Tegen Noorwegen, afgelopen vrijdag, pakte het experiment met middenvelder Teun Koopmeiners als verkapte rechteraanvaller redelijk uit. Hij trok veel naar binnen, zorgde voor controle door als extra (vierde) middenvelder bij te sluiten. En hij gaf ruimte aan de opkomende Dumfries op de flank. Spits Donyell Malen was dreigend door zijn diepte en snelheid, wel liet hij na te scoren uit goede kansen. Met de „lopende” Malen, zoals Koeman het noemde, bewees Oranje prima vanuit de reactie te kunnen spelen.
Oranje viert de 1-0 tegen Ecuador, een eigen doelpunt van Enner Valencia.
Tegelijkertijd waren oude kwetsbaarheden te zien. Koeman vond dat linksbuiten Cody Gakpo na rust te ver werd teruggedrongen om de Noorse back te verdedigen. Dit kwam mede doordat de defensie onder leiding van Virgil van Dijk onvoldoende doordekte, wat op het EK al een probleem was. „Wat je niet wil is dat een speler met de kwaliteiten van Cody de hele tijd bij onze goal moet verdedigen”, zei Koeman. „Dan moet je achterin één-op-één [man op man] durven spelen.”
Hoe fragiel de defensie kan zijn, illustreerde een moment tegen Ecuador na acht minuten – toen het nog elf tegen elf was. Nathan Aké reageert te traag op een diepe ingooi op de rechterflank, waarna Stefan de Vrij te ver uit positie staat om het spits John Yeboah moeilijk te maken in een duel – zijn inzet komt op de paal. De Vrij overtuigt kort daarna ook niet bij een duel dat vooraf gaat aan de rode kaart van Dumfries.
De Vrij en Aké spelen dit seizoen weinig bij hun clubs, toch blijft Koeman de twee routiniers oproepen vanwege hun „rol in de groep” en „loyaliteit” aan Oranje. De vraag is of die argumenten houdbaar blijven wanneer hun defensieve betrouwbaarheid minder wordt vanwege een gebrek aan ritme.
Het is verleidelijk om de tweede helft tegen Ecuador als een niemendalletje te beschouwen – met tien man in een oefenduel en veel wisselingen – toch waren er interessante ontwikkelingen te zien. Oranje wist vrij soepel te overleven door over te stappen van een defensie met vier naar vijf verdedigers – iets wat Koeman sowieso van plan was.
Hij wil straks op het WK „verschillende systemen” kunnen spelen binnen een wedstrijd zonder direct spelers te hoeven wisselen. Dat geeft hem de optie om bijvoorbeeld een antwoord te vinden op Japan, dat speelt met zeer aanvallende vleugelspelers vanuit een driemans-verdediging. En Zweden begon dinsdag met vijf verdedigers, vijf dagen eerder nog meer traditioneel met vier.
„Een kracht van een elftal is dat je ook anders kan spelen”, zei Koeman. Dat betekent dat hij voor zijn selectie – 30 mei moet de lijst van 26 spelers zijn doorgegeven – nadrukkelijk kijkt naar multifunctionele spelers.
Wout Weghorst, Teun Koopmeiners, Luciano Valente en Jorrel Hato krijgen instructies voor hun invalbeurt tegen Ecuador, een kwartier voor tijd.
Los van enkele fouten vallen de vastberadenheid en discipline op tegen Ecuador. Met name in de tweede helft, als de meest bepalende spelers niet meedoen (Van Dijk is gewisseld). Er is veel overleg tussen spelers en met stafleden, inclusief ‘tactisch briefje’. Te zien is dat assistent Wim Jonk zich nadrukkelijk mengt.
Diep in de tweede helft staat assistent Ruud van Nistelrooij opeens langs de lijn met een gebalde vuist. Middenvelder Quinten Timber, die zich onderscheidt, heeft net links voorin agressieve druk gezet, gevolgd door spits Brian Brobbey. In paniek werkt de verdediger van Ecuador de bal de tribunes in. Zo zien ze het graag bij Oranje.
De vraag is hoe consequent deze selectie dat kan.