Chinese ruimtevaart Misschien weet China deze eeuw wel eerder dan de Verenigde Staten mensen op de maan te zetten. Toeristen bij een lanceerbasis in Hainan zijn trots. „Sinds 2025 hebben we elke maand wel een paar lanceringen.”
Mensen bekijken de lancering van een Lange Mars-12 raket vanaf de commerciële ruimtevaartbasis op het eiland Hainan in januari 2026.
In het bezoekerscentrum van de ruimtevaartbasis van Wenchang staat het er al: het permanente onderzoeksstation dat China in de komende tien jaar aan de achterkant van de maan hoopt te bouwen. „Hier wonen de onderzoekers, hier is een plek voor ontspanning, en hier komt een soort moestuin” vertelt gids Wang Qiuyue aan een groep Chinese bezoekers. Ze wijst naar de grijze blokjes van het model, die in een donker maanlandschap staan. „En voor 2045 wordt er ook toerisme gerealiseerd.”
Een paar kilometer van het bezoekerscentrum ligt de lanceerbasis van Wenchang, gelegen aan de kust van de Zuid-Chinese Zee op het eiland Hainan. Vanaf de weg zie je in de verte het lanceergebouw, en de grijze masten omheen. De torens doen denken aan elektriciteitsmasten en dienen als bliksemafleiders. Dichterbij kun je niet komen. De brede weg naar de basis is met hekken en betonblokken afgesloten en wordt bewaakt.
Wenchang speelt een belangrijke rol in de ruimtevaartambities van China. Een paar dagen voor het bezoek van NRC werd hier een test gedaan met het veiligheidssysteem van China’s nieuwste booster, een herbruikbare hulpraket die onder een raket wordt geplaatst voor extra stuwkracht.
Het Mengzhou ruimteschip (r.) breekt los van de Lange Mars-10 draagraket in een testvlucht vanaf de Wenchang ruimtevaartbasis.
De test richtte zich op een ontsnappingsprocedure van het ruimteschip Mengzhou – Chinees voor „droomschip”. Dat moet zich kunnen losmaken van de raket zodat de astronauten zichzelf in veiligheid kunnen brengen als er iets misgaat bij de lancering. De test verliep succesvol: zowel de hulpraket als het ruimteschip landden zoals gepland op een locatie in zee, een „significante doorbraak” in China’s plannen om voor 2030 een bemenste missie naar de maan te sturen, stelde de China Manned Space Agency in een verklaring.
Gids Wang zag hoe snel het aantal lanceringen het afgelopen jaar steeg. „Sinds 2025 hebben we elke maand wel een paar lanceringen. Daarvoor was het misschien vijf keer per jaar.”
In China groeien zowel de overheidsambities voor de ruimtevaart, als de commerciële ruimtevaart, die ook vanuit Wenchang lanceert, hard. Internationaal nam de aandacht voor de Chinese ruimtevaart toe sinds 2019 toen China als eerste op de achterkant van de maan landde met ruimtesonde Chang’e 4. De Verenigde Staten zien China steeds meer als een rivaal in de ruimte, ook in de ambitie om voor het eerst in vijftig jaar weer mensen op de maan te zetten.
Een Lange Mars-8A draagraket wordt gelanceerd in Wenchang, 13 maart 2026. Er zijn tegenwoordig maandelijks meerdere lanceringen, onder andere voor een satellietennetwerk.
Gids Wang zegt dat het haar en de bezoekers vooral gaat om de fascinerende technologie. „Maar als ons land over een paar jaar ook naar de maan kan is dat wel bijzonder. Tot nu toe deed alleen Amerika dat.”
Naast de basis in Wenchang telt China nog drie lanceercentra voor raketten. Maar Wenchang is uniek. Het ligt dichtbij de evenaar, waardoor raketten beter gebruik kunnen maken van de draaisnelheid van de aarde en minder brandstof nodig hebben. Dit maakt Wenchang het Chinese equivalent van de ook zuidelijk gelegen lanceerbasis van NASA in Florida. Door de locatie aan de kust kunnen grote raketonderdelen over water worden aangevoerd, in plaats van per trein, en raketvluchten boven zee verkleinen de kans op ongelukken bij neerkomend afval.
Aan de kust zijn ook veel plekken waarop toeristen lanceringen kunnen bekijken. Op sociale media vind je routekaarten naar de beste locaties, en lokale bewoners bieden tegen betaling een stoel op hun dakterras aan. Wenchang, hiervoor vooral bekend als de plaats van herkomst van het kipgerecht dat beroemd zou worden als ‘Hainan chicken’, presenteert zich nu als „aerospace city”.
Onderwijzer Yao Ruyi (28) is vanwege de ruimtevaartbasis naar Hainan gekomen tijdens haar nieuwjaarsvakantie. Hoewel het niets met haar beroep te maken heeft, volgt ze het nieuws rond China’s ruimtevaart als fan. Ze baalt dat ze de lancering eerder die week heeft gemist, omdat ze toen nog geen vrij had. „Van de technologie begrijp ik niet zoveel, maar ik vind het inspirerend. Het willen ontdekken, en het niet bang zijn om te falen.”
Ze heeft zich aangemeld voor een betaalde tour op de commerciële ruimtevaartbasis die middag. NRC deed dat ook, maar bleek na aanmelding als buitenlander niet in aanmerking te komen. „Ook de commerciële basis is een geheime locatie. Sorry!”, meldt een naamloze functionaris van het bedrijf dat de excursies online verkoopt.
Deze commerciële basis opende eind 2024 en is geïnspireerd door het succes van ruimtevaartbedrijf SpaceX in de Verenigde Staten. De afgelopen twee jaar werken ook in China overheid en private spelers meer samen in de ruimtevaart, onder andere aan Guowang, een Chinese versie van satellietennetwerk Starlink.
Volgens de Chinese autoriteiten ligt het land „op schema” voor een bemenste missie naar de maan voor 2030. Over de Amerikaanse plannen om die al in 2027 te lanceren, bestaan juist twijfels. De lancering van de Amerikaanse Artemis II-missie, waarbij vier astronauten één rondje om de maan vliegen, werd in februari vanwege een technisch probleem uitgesteld. De nieuwe planning van de NASA is om deze missie donderdagochtend vroeg (Nederlandse tijd) te lanceren.
Tijdens een vragensessie in het Amerikaanse Congres afgelopen december zeiden experts dat het niet onwaarschijnlijk is dat China er eerder in zal slagen om voor het eerst sinds de Apollo-missies mensen op de maan te zetten. Volgens Mike Griffin, voormalig hoofd van NASA, zijn de Amerikaanse plannen te ingewikkeld, terwijl China dichterbij het draaiboek van de jaren zestig en zeventig blijft. „Naar de maan is heel moeilijk,” zei hij. „Alles wijst erop dat China de juiste dingen doet, en dat het die goed doet.”
De in december aangetreden NASA-directeur Jared Isaacman heeft naar hun advies geluisterd. De Verenigde Staten gaan de plannen voor de maanlanding versimpelen, en blijven dichter bij het bewezen programma uit de jaren zestig. Daarnaast liet NASA de plannen voor een ruimtestation in de baan van de maan varen, en mikt het net als China op een permanente basis op de maan zelf.
In de aankondiging verwees Isaacman indirect naar China. Hij had het over „een echte geopolitieke rivaal die Amerika’s leiderschap in de ruimte uitdaagt” en benadrukte dat de VS het „eerste” permanente ruimtestation willen bouwen. Als deze aangepaste agenda, die een stuk meer op die van China lijkt, volgens planning wordt uitgevoerd, landt Amerika nog binnen Trumps huidige ambtstermijn op de maan, vóór China.
Dat de VS de Chinese ruimtevaart steeds meer als een bedreiging zien, blijkt ook uit het feit dat ze de samenwerking met China op het gebied van ruimtevaart aan banden hebben gelegd. Ook de European Space Agency (ESA), die nauw betrokken is bij de Amerikaanse maanmissie, is minder met China gaan samenwerken. Plannen om Europese astronauten, die daarvoor Chinees aan het leren waren, in 2022 op bezoek te sturen bij het Chinese ruimtevaartstation Tiangong kregen „geen politiek groen licht,” zei directeur Josef Aschbacher destijds op persvragen.
Het gebrek aan samenwerking tussen de VS en China is opvallend. NASA heeft de samenwerking in de ruimte met Rusland, een van de partijen met wie het al decennia het International Space Station runt, sinds de Koude Oorlog nooit verbroken, ook niet nadat Rusland Oekraïne is binnengevallen.
China zegt meer internationale samenwerking te willen, en heeft een deel van de 1,9 kilo maangruis die het in 2024 aan de achterkant van de maan ophaalde aan buitenlandse wetenschappers beschikbaar gesteld. Het land heeft een partnerschap met Rusland gesloten voor het geplande onderzoeksstation op de maan, al blijven de details vaag. De banden met de Europese ruimtevaart worden weer voorzichtig aangehaald. In januari ontmoetten de leiders van ESA en de Chinese ruimtevaartdienst elkaar voor het eerst in tien jaar.
Toeschouwers maken foto’s van een lancering vanaf de ruimtevaartbasis Wenchang, Hainan Province of China.
Bij het bezoekerscentrum staan lange rijen voor een levensechte kopie van de ‘Lange Mars 5’, een eerdere versie van China’s huidige model. Eenmaal naar binnen geklommen, verbazen bezoekers zich vooral over hoe krap de slaapplekken voor de astronauten zijn. Die konden tijdens een missie blijkbaar alleen op hun zij liggen.
Verkoper Pan staat met een kraampje met kokosnoten en snacks voor de raket. Hij komt uit een dorp in de buurt. Inmiddels kijkt hij niet meer op van een raketlancering, maar hij herinnert zich nog maar al te goed hoe het voelde toen er tien jaar geleden in 2016 voor het eerst een raket vanuit Wenchang de lucht inging. „Het hele dorp stond op het strand te juichen. Dat gevoel, dat geluid, dat was onvergetelijk.”
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.