Russische internetgebruikers zitten al maandenlang in bange afwachting of hen per 1 april daadwerkelijk de toegang tot Telegram wordt ontzegd, zoals in februari werd gemeld door verschillende media. De Russische autoriteiten hebben dat bevestigd noch ontkend.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
De ontstane onrust volgt op wekenlange problemen met het mobiele internet in Moskou, waar vooral in en om het centrum van de stad soms dagenlang geen bereik was en winkels daardoor overstapten op contante betalingen. Internetwaakhond Roskomnadzor is al op 10 februari begonnen met het vertragen van Telegram, waardoor bijvoorbeeld bellen vrijwel onmogelijk werd.
Als gevolg vonden papieren stadsplattegronden, mp3-spelers, pagers en zelfs walkietalkies gretig aftrek. Mensen stonden in de rij voor een vaste telefoonaansluiting. Sinds afgelopen week werkt het internet in de hoofdstad weer normaal, in tegenstelling tot veel andere Russische regio’s waar al veel langer niet of nauwelijks bereik is.
Volgens Moskou zouden de maatregelen tegen Telegram nodig zijn omdat de eigenaars zich niet aan de Russische wet houden en niets ondernemen om de toegang tot ‘verboden content’ te blokkeren. De app zou populair zijn bij oplichters. Maar met meer dan honderd miljoen gebruikers was Telegram voor veel Russen een laatste strohalm, vrijwel het enige kanaal dat ongehinderd toegang verleende tot onafhankelijke informatie. Eerder al werden LinkedIn, Facebook, Instagram, X, YouTube en WhatsApp door de Russische overheid geblokkeerd, naast tienduizenden onwelgevallige websites.
Steeds meer Russen omzeilen de blokkades met behulp van een VPN-service. Inmiddels zou 39 procent van de internetgebruikers daar gebruik van maken, ruim 8 procent eerder dan een jaar geleden. Dat groeiende VPN-gebruik is de Russische overheid een doorn in het oog. Het gebruik van VPN is niet verboden, maar dagelijks worden VPN-diensten geblokkeerd, wat betekent dat gebruikers voortdurend moeten overstappen als ze toegang willen behouden tot duizenden sites en diverse sociale media.
Volgens verschillende Russische media wil het ministerie voor Digitalisering providers van mobiel internet met ingang van 1 mei verplichten hun klanten extra te laten betalen voor internationaal internetverkeer boven de 15 GB. Minister Maksoet Sjadajev had afgelopen zaterdag twee afzonderlijke ontmoetingen met vertegenwoordigers van internetproviders en van vitaal belangrijke internetplatforms, zoals banken en internetwinkels.
Het ministerie wil de platforms verplichten VPN-gebruikers onder hun klanten te weren. Doen ze dat niet, dan zouden die platforms kunnen worden verwijderd uit de zogenaamde ‘witte lijsten’ van sites die toegankelijk blijven als het mobiele internet wordt platgelegd, zoals recentelijk in Moskou.
Deze week werd bovendien bekend dat Apple enkele populaire VPN-apps heeft verwijderd uit de eigen appstore, op aandringen van Roskomnadzor, omdat de apps content zouden bevatten ‘die onwettig is in Rusland’.
Telegram-oprichter Pavel Doerov reageerde op X scherp op de stap van Apple, dat volgens hem ‘aan de kant staat van de Russische censuur, omdat het bang is de winst op de Russische markt te verliezen’. Doerov noemt dat ‘een heel kortzichtige strategie’.
Terwijl de bewegingsvrijheid op het internet steeds verder wordt ingeperkt, maant de Russische overheid de eigen burgers de door het Kremlin bedachte Max-app te installeren, dat een Russische versie beoogt te worden van het Chinese WeChat.
De ontwikkelingen baren veel Russen zorgen, maar de mogelijkheid om die te uiten zijn beperkt. In tientallen steden werden het afgelopen weekend officiële verzoeken voor demonstraties door de autoriteiten afgewezen, onder diverse voorwendselen. In Moskou werd verwezen naar de coronawetgeving, die grootschalige bijeenkomsten verbiedt. Elders werd het gevaar van droneaanvallen als argument aangevoerd.
Zaterdag en zondag werden ten minste 19 mensen opgepakt bij pogingen op straat hun kritiek te uiten. Eerder al werden de initiatiefnemers van een protest dat niet doorging gearresteerd en tot 15 dagen cel veroordeeld wegens ‘verzet tegen de politie’.
In Tomsk ging dinsdag niettemin een lid van het provinciale parlement de straat op om te protesteren tegen de blokkade van Telegram, die volgens haar veel schade kan aanrichten. ‘Om oplichters te bestrijden, wordt Telegram verboden’, stond op het bord dat ze omhooghield, een verwijzing naar het officiële argument Telegram aan banden te leggen. ‘Worden om zakkenrollers te bestrijden nu ook zakken verboden?’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant