Oorlog in Iran Een karige vredesdeal, grondtroepen inzetten, escaleren met oorlogsmisdaden of gewoon weglopen: een maand lang onstrategisch oorlog voeren heeft de VS in een onmogelijk parket gebracht.
De Amerikaanse president Donald Trump en vicepresident JD Vance salueren terwijl militairen de doodskist met het stoffelijk overschot van sergeant 1e klasse Nicole M. Amor wegdragen op Dover Air Force Base op 7 maart. Amor was een van de zes militairen die gedood werden door een Iraanse droneaanval in Koeweit.
Bij het Pentagon functioneert het geüniformeerde deel nog, maar zijn de ambtenaren verdwenen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken: uitgestorven. Bij de National Security Council (NSC), het adviesorgaan van de Amerikaanse president voor buitenlands- en veiligheidsbeleid, werkt bijna niemand meer.
„Het is moeilijk om de somberte weer te geven”, schrijft Sir Lawrence Freedman, éminence grise van de Britse krijgswetenschappen, in zijn nieuwsbrief over zijn bezoek aan Washington. „Alle structuren die essentieel zijn voor crisismanagement zijn uitgekleed of opgeheven.”
Van een geraffineerd interdepartementaal samenwerkingsverband is de NSC veranderd „in een dun omhulsel rond het presidentiële instinct”, schrijft Mick Ryan, een Australische oud-generaal en analist. Een paar mannen in de West Wing, een lobby van buitenlandse staatshoofden met een bijrolletje voor de inlichtingendiensten hebben het proces van strategische besluitvorming vervangen, aldus Ryan. De oorlog met Iran stelt deze „uitgeholde veiligheidsarchitectuur live op de proef”.
Voor Jim Mattis, oud-generaal en minister van Defensie tijdens Trumps eerste termijn, is het na een dikke maand oorlog voeren duidelijk dat die heeft gefaald. „Vijftienduizend vernietigde doelen hebben niet geleid tot strategische uitkomsten”, zei hij vorige week op een congres van de olie-industrie in Houston. En die verlangde uitkomsten, „zoals ‘onvoorwaardelijke overgave’, ‘regime change’, en ‘wij bepalen wie de nieuwe opperste leider wordt’, waren krankjorem.”
President Trump bevindt zich daarom in de situatie dat hij noch de overwinning kan uitroepen, noch de oorlog snel kan beëindigen. Iran is militair en economisch aangeslagen, maar speelt een zwakke kaart sterk. Het laat nog steeds raketten en drones regenen in de Golfstaten en boekt pijnlijke successen, zoals vrijdag met de vernietiging van een cruciaal Amerikaans radarvliegtuig in Saoedi-Arabië.
Iran blijft de Straat van Hormuz op slot houden. En de vrede waar Iran volgens Trump om „smeekt” in „uiterst succesvolle onderhandelingen”, is niet in zicht.
„De realiteit is dat de VS de taak onderschat hebben en na twee weken het initiatief aan Iran zijn verloren”, zei Alex Younger, voormalig chef van de Britse buitenlandse inlichtingendienst MI6 in een vraaggesprek met The Economist. Na de Amerikaans-Israëlische aanvallen van juni vorig jaar heeft Iran de bevelvoering gedecentraliseerd, waardoor het ook na de dood van een reeks topfunctionarissen „enorm weerbaar blijft”.
Beeld van het verwoeste Awacs-toestel in Saoedi-Arabië dat op sociale media werd verspreid en geverifieerd is door persbureau AFP.
Experts zien een driesprong, waarbij elke zijweg onaantrekkelijk is voor de ongeduldige president met een taaie tegenstander.
Eerste optie: een onderhandelde vrede, waarbij de VS concessies doen omdat het maximalistische vijftienpuntenplan voor Iran onacceptabel is. Datzelfde voorstel presenteerden de VS ook voor de oorlog.
Tweede optie: escaleren. Bijvoorbeeld door het dreigement uit te voeren om bij uitblijvend onderhandelingsresultaat de energie- en watervoorziening van Iran aan te vallen. Dat komt neer op een oorlogsmisdaad. En zal tot Iraanse vergeldingsaanvallen op ontziltingsinstallaties in de Golfstaten leiden.
Militaire escalatie kan ook met boots on the ground, bijvoorbeeld door het bezetten van eilanden in de Golf en de Straat van Hormuz om het scheepsinfarct op te heffen. Er wordt gespeculeerd over een grootscheepse operatie met special forces om de 400 kilo hoogverrijkt uranium te bemachtigen die Iran zou hebben verborgen.
Het zijn complexe, risicovolle en gegeven de nog steeds beperkte troepenmacht misschien zelfs nauwelijks uitvoerbare operaties. Het US Naval Institute, een denktank van de Amerikaanse marine, trok al een vergelijking met de mislukte Britse landingen bij Gallipoli in Turkije in 1915, waarbij een grootmacht een kleinere maar uiterst gemotiveerde tegenstander onderschatte.
Om het uranium, vermoedelijk op meerdere plaatsen ondergronds verborgen, te bemachtigen is het verrassingselement al goeddeels verdwenen. Zo’n stunt kan slagen, maar ook mislukken en bijgeschreven worden in een rij special forces-debacles, zoals het ontzetten van Amerikaanse gijzelaars in Iran (1980).
„De Iraniërs zullen waarschijnlijk boven alles proberen om Amerikaanse soldaten te doden en gevangen te nemen om de steun van de Amerikaanse bevolking voor de oorlog te ondermijnen”, schreef analist Mick Ryan over het risico van grondoperaties. Verloren grondgebied zullen ze als tijdelijk beschouwen; „de VS zullen op termijn toch wel vertrekken”.
Ten derde kan Trump toegeven aan een impuls om weg te lopen. In The Wall Street Journal herhaalden anonieme regeringsfunctionarissen maandag de optie om de operatie te beëindigen, zelfs als Teheran zijn greep op de Straat van Hormuz behoudt.
Militair is het een en ander bereikt, aldus de functionarissen, en als het niet lukt Iran diplomatiek in beweging te krijgen, zou Washington „bondgenoten in Europa en de Golf onder druk [moeten] zetten om het voortouw te nemen om de zeestraat te heropenen”.
Marco Rubio, minister van Buitenlandse Zaken en ‘ad interim’ nationaal veiligheidsadviseur, somde maandag een rijtje ‘bereikte doelen’ op, zoals het vernietigen van de Iraanse marine en luchtmacht, en het vermogen nieuwe raketten te bouwen. Pete Hegeth (Defensie) deed dinsdag hetzelfde. Geen van tweeën noemde heropening van Hormuz als doel. „Het is niet alleen een probleem van de VS. We hebben de voorwaarden [voor opening] geschapen”, zei Hegseth. „Andere landen moeten ook voor zichzelf leren vechten.”
Het is dus niet ondenkbaar dat Iran zijn greep op het Golfgebied versterkt en tol kan heffen voor alle scheepvaartverkeer. En dat in plaats van regime change en een volksopstand een versterkt regime onder leiding van de Revolutionaire Garde aanblijft.
„Trumps onfeilbare instinct liet hem bij Iran in de steek”, schreef Ivo Daalder, oud-NAVO-ambassadeur van de VS, in zijn column voor Politico. „En wij betalen er allemaal de prijs voor.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet