De kast met cd’s was ook in de jaren negentig nooit alleen maar een opbergmeubel: het was (en ís) een conversation piece, een manier om je goede smaak te etaleren en – tegenwoordig – een noodpakket voor de dag dat de streamers staken.
is verslaggever bij de Volkskrant. Voor Volkskrant Magazine schrijft hij geregeld interviews.
De cd-kast was een onmisbaar onderdeel van elke jarennegentigwoonkamer. Toen de strijd tegen de vinyl-lp was gewonnen, groeiden de rijen met de vierkante jewel cases vanzelf. Op rekjes en boekenplanken, in Benno-zuiltjes van Ikea of in op maat gemaakte kasten.
Meestal waren ze meer dan een kast alleen. Een manier om je muzieksmaak te etaleren, zonder dat je meteen een snob was (want wat moest je anders?). Een geheid conversation piece. ‘Blufbehang’, zoals schrijver en verzamelaar Peter Buwalda het noemt. Voor andermans kasten gold: toon mij uw collectie en ik zeg u wie u bent. Een scharrig rijtje trance-cd’s met een Ibiza-thema? Alles van Céline Dion, in luxe boxen? Of nog erger: helemaal geen cd’s?
Inmiddels streamen we, en zijn bij de meesten van ons de wanden weer leeg. Maar toch: dood is de cd-kast allerminst. Eén Facebook-oproep bracht een stroom foto’s op gang van indrukwekkende collecties, voortlevend in kasten op zolders, in mancaves én in woonkamers. Niet heel verrassend was het overgrote deel van de verzamelaars man en op leeftijd. Sommigen waren er dagenlang druk mee. Sommigen zeiden dat ze er alleen maar naar hoefden te kijken om de muziek in hun hoofd te horen. Sommigen raadpleegden hun kast om te bepalen wat ze gingen afspelen op hun telefoon.
Voor iedereen gold: streamen is niet hebben. Wie stamt uit een tijd waarin je muziek moest bezitten om het te kunnen horen, komt moeilijk los van dat idee. ‘We moeten ons tegenwoordig toch voorbereiden op noodsituaties?’, zegt muzikant Roel Spanjers, wiens fraaie cd-kast net buiten onze selectie viel. ‘Nou, als de Russen de internetkabels lostrekken, kan ik nog steeds muziek luisteren.’
Directeur van concertorganisator en managementbureau Agents After All
Aantal: 6.500 cd’s (en 10.000 in een opslag)
‘Ik heb deze kast zelf gebouwd. Met spotjes erin, zodat je ook ’s avonds de ruggen van de cd’s kunt lezen. Daarop heb ik wel mijn best gedaan. Ik vind het een mooi ding, esthetisch gezien, maar ik kan er niet omheen: deze kast vormt ook in hoge mate mijn identiteit. Van de 6,5 duizend cd’s die hier staan is er niet één die ik niet heel goed ken. Van de meeste weet ik nog precies waar en wanneer ik hem gekocht heb. Nee, wat zeg ik: van allemaal weet ik dat. Er zitten verhalen aan vast, gebeurtenissen, concerten. Herinneringen aan die geweldige platenwinkels in Londen en New York, waar ik altijd met tassen vol naar buiten kwam.
Mijn hele leven verzamel ik al cd’s. Ik heb nog tienduizend exemplaren in de opslag, plus nog mijn vinyl en de dvd’s. In mijn studententijd was ik dj in clubs, dus moest ik wel: als je het niet had, dan had je het niet. Daarna heb ik altijd in de muziekindustrie gewerkt, onder andere bij Mojo, radiostations 3FM en FunX, en platenmaatschappijen Sony en Universal.
Streamen heb ik niks op tegen. Dat zou ook gek zijn, want ik ben jarenlang directeur van Spotify Benelux geweest. Als ik dan Zoom-vergaderingen had met collega’s van over de hele wereld, kreeg ik weleens te horen: ‘Jézus, wat staat er allemaal achter jou, joh? Je werkt bij Spotify!’ Maar voor mij is het én-én. Streamen is handig, en noodzakelijk als je op de hoogte wilt blijven, want heel veel releases komen niet eens meer op cd of vinyl uit.
Maar vaak schakel ik bewust over op cd’s. Zet ik een album op en ga dat back to front beluisteren. Iets wat je met streaming veel minder snel doet. Ik vind het ook leuk om dat met mijn kinderen te doen, omdat het een ander soort focus vraagt. Misschien is het wel een vorm van respect. Ik werk zelf met artiesten en ik zie hoeveel liefde er in een plaat wordt gestopt. In het artwork, in de volgorde van de nummers. Je las de teksten mee in het boekje, wist wie de producer was, wie welk instrument speelde. Dat is nu natuurlijk een beetje aan het verwateren.
Door mijn tijd als dj heb ik ook een visueel geheugen voor cd’s ontwikkeld. Dus als ik bijvoorbeeld (trekt rechtsboven een willekeurig hoesje uit de kast)... deze van The Clash tevoorschijn haal, denk ik meteen aan (zwenkt drie passen naar links en gaat door de knieën)... deze van The Gun Club, die ik er vroeger vaak achteraan draaide. Zo kom je uit bij platen die je eigenlijk vergeten bent. Denk je: wauw, dat was toch wel heel goed. En wat draaide ik dan dáárna? Dat kan soms lang doorgaan, haha.
Maar het is geen antiekwinkel, hoor. Er komt nog steeds bij. De collectie staat op alfabet, en dan chronologisch per artiest. Dus niet dat bij Prince Purple Rain ná Sign o’ the Times staat, dat kan natuurlijk niet. Zoals je ziet past er niet veel meer bij. Ik heb net de nieuwe cd van Harry Styles gekocht, dus nu heb ik een probleem. Moet ik een van de compilaties weghalen, die staan onderaan. En ja, dan moet ik daarna alles weer opzij schuiven. Maar dat vind ik juist leuk om te doen. Ik draai nog steeds weleens ergens als dj, en voor mij is het een deel van de lol dat ik de cd’s dan de volgende dag weer precies op de goede plek mag terugzetten. Dan zit ik hier op een krukje, kom ik onderweg weer van alles tegen en heb ik een prima dag.’
Schrijver
Aantal: circa 5.000
‘Mijn cd-verzameling ziet er strak uit, ja. Net als mijn boekenkast. Mensen die ernaar staan te kijken vragen weleens: zit jij misschien ergens op het spectrum? Maar goed, het komt ook doordat je dit soort hobby’s een ander, in casu mijn vriendin, eigenlijk niet kunt aandoen als je er op mijn leeftijd nog een puinhoop van maakt. Het gaat toch om zo’n vijfduizend van die dingen. Ik stam echt uit het cd-tijdperk, ben begonnen met ze te kopen in de derde klas van de middelbare school. Eerst pop, daarna jazz. De verzamelwoede nam een tamelijk vreemde afslag toen ik de klassieke muziek wilde leren kennen, en bij een opheffingsuitverkoop van een winkel de hele inventaris heb opgekocht; 3.300 cd’s met muziek van de vroege middeleeuwen tot John Cage, allemaal geseald, waarvan ik er uiteindelijk ongeveer tweeduizend heb gehouden.
Deze apothekerskast is de perfecte oplossing voor mijn verzameling. Alles bij de hand, maar ook uit het zicht. Ik heb cd’s nooit begeerlijke dingen gevonden. Die jewel cases zijn lelijk, de hoezen uit de beginjaren waren meestal afschuwelijk. Later ging de cd een beetje elpeetje spelen, met van die kartonnen hoesjes waar een boekje in stak, maar dat vond ik eigenlijk ook niks.
Mij gaat het erom dat ik de muziek fysiek in huis heb, zodat ik er toevallig op kan stuiten als ik een la opentrek. Vandaag heb ik bijvoorbeeld I Want You van Marvin Gaye gedraaid, een plaat die ik eigenlijk had afgeschreven als een van zijn mindere. Als die ergens in een cloud had gezweefd, was ik hem niet tegengekomen. Of had ik gedacht: bekijk het maar, Marvin. Maar het feit dat ik hem ooit heb aangeschaft, geeft me een soort verantwoordelijkheid om mijn best te doen, en I Want You een zesde kans te geven. En wat denk je? Heel goeie plaat!
Het geldt ook voor het ontdekken van nieuwe popmuziek. Ik vind: dat moet je met harde hand doen, het minstens vijf, zes keer draaien – desnoods met een pistool op je slaap. Met streamen denk ik niet dat dat me zou lukken. Dus koop ik de cd van Rosalía gewoon. Dan moet ik wel, zit ik er eigenlijk aan vast. En dat levert ook veel op. Daarom vind ik overstappen op streaming vooralsnog een riskant idee. Ik vermoed dat ik dan minder uit mijn vaste groef zal komen, al zijn daar vast allemaal goede argumenten tegenin te brengen.
Mijn collectie werkt ook als een soort kapstok voor mijn geheugen. Pop en jazz staat gewoon op alfabet, maar de klassieke muziek heb ik gerangschikt op de geboortedata van de componisten. Bij de pop- en jazzhelden werkt dat niet, want in de 20ste eeuw zijn ze allemaal kort op elkaar geboren. Maar als ik een cd van bijvoorbeeld Skrjabin wil pakken, moet ik me zijn geboortejaar herinneren, en dan ga ik automatisch in mijn hoofd door de muziekgeschiedenis heen. Daarom is zo’n collectie echt meer dan het tentoonspreiden van wat je hebt, meer dan alleen blufbehang. Al mag ik natuurlijk graag over muziek babbelen. Ik kan sowieso het best opschieten met mensen die ook cd’s en boeken hebben. Er staan gewoon vijfduizend kleine ijsbrekertjes in die kast.
De kast moet overigens nog wel worden geverfd, want hij stond hiervoor op een schip, en op de een of andere manier is de geur van zilt water erin getrokken. Straks ruiken mijn cd’s naar vis, dat moet ik niet hebben. Maar verder is deze kast perfect. Als het niet zo’n vervelend woord was, zou ik zeggen: het is de eindoplossing. De maten van de lades zijn perfect, cd’s met afwijkende afmetingen passen er altijd in. Zal ik het anders even voor je opmeten? En hij is toekomstbestendig. Als-ie vol is, en dat moment zit eraan te komen, dan gooi ik de lelijkste plastic omhulsels weg en vervang ze door die plastic mapjes, waar precies het boekje en de schijf in past. Dan kan ik zo doorstoten naar twintigduizend cd’s, makkelijk.’
Gepensioneerd interieurarchitect
Aantal: 5.300 waarvan 2.700 in de afgebeelde kast
‘Als verzamelaar heb je nooit genoeg, dat is het probleem. Ik ben op 14-jarige leeftijd begonnen met het singletje Tombe la neige van Adamo. Nu ben ik 73 en ik verzamel nog steeds. Het begon met vinyl, daarvan heb ik nog steeds flink wat, maar cd’s hebben de overhand. Beurzen zijn gevaarlijk, want het is allemaal best goedkoop geworden, dus voor je het weet kom je weer met twintig nieuwe cd’s thuis. Een groot deel van mijn verzameling stond altijd op mijn kantoor, maar sinds ik met pensioen ben, staat alles hier. En ja, dan loop je wel tegen fysieke grenzen aan. Mijn partner Hava werkte ook als interieurarchitect, we houden allebei van leegte en een functionele inrichting. Daarom heb ik zelf deze kast ontworpen en laten maken. Om bij de hoge planken te komen staat er om de hoek een bijpassend krukje. Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik daarmee niet bij de bovenste plank kan, daarvoor heb ik een ladder nodig.’
Zij: ‘Maar die wil ik absoluut niet in de kamer hebben, want ik ben bang dat een van ons eraf lazert.’
Hij: ‘We luisteren veel samen naar muziek, tijdens het ontbijt of zittend op de bank, hoofdzakelijk naar soul en jazz. We gaan ook veel naar concerten. Maar ik zit ook vaak met de koptelefoon op in een kamertje boven, waar de rest van mijn collectie in dozen staat. Want er is wel een wezenlijk smaakverschil tussen ons. Ik ben muzikaal heel breed georiënteerd.’
Zij: ‘En ik ben vrij selectief.’
Hij: ‘Ooit stond de verzameling op alfabet. Maar omdat er steeds nieuwe cd’s bij kwamen en ik maar bleef verplaatsen, zit er nu niet echt een duidelijk systeem meer in.’
Zij: ‘En toch: als hij iets zoekt, loopt hij er zó naartoe. Ik snap niet hoe hij dat doet.’
Hij: ‘Nou, soms is het wel even zoeken hoor. Gelukkig heb ik een inventarislijst gemaakt, zodat ik in elk geval geen cd’s dubbel koop. Sommige mensen hebben van die bibliotheekkaartjes die uit de kast steken, met een letter of een genre-aanduiding.’
Zij: ‘Maar dat is verboden, haha.’
Hij: ‘Ja, dat vinden we lelijk. Dus heb ik het systeem een beetje in mijn hoofd. Hier heb ik een plank met ‘vrouwen Amerika’, daaronder staan de souldiva’s. Ik vind dat muziek die bij elkaar hoort, ook naast elkaar moet staan, maar in de praktijk is dat vaak lastig. Hier beneden staat alles van de zanger/gitarist Richard Thompson, van wie ik erg hou. De cd’s van zijn vrouw Linda en zijn zoon Teddy staan ernaast. Maar de cd’s van Fairport Convention, de band waarmee Thompson beroemd werd, staan boven, want dat paste niet. De indeling blijft dus een beetje een opgave, want de collectie blijft groeien. Hava denkt weleens dat het een statisch gegeven is, maar er komt nou eenmaal steeds nieuwe muziek bij.
De tijd dat ik die ontdekte door in de platenzaak met twee van die oorschelpen te gaan luisteren, is natuurlijk allang voorbij, maar Spotify komt er bij mij niet in. Ik vind dat zo’n vercommercialiseerd gebeuren, de artiesten krijgen er zo weinig voor betaald. Als ik iets wil beluisteren wat ik niet ken, ga ik naar een muziekweb, of soms naar YouTube, en dan koop ik het vaak alsnog op cd. Recente aankopen gaan dan eerst naar boven, zodat ik nog eventjes goed kan luisteren of ze daar een plekje krijgen, of hier in de kast. Dan moet er hier dus ook weer iets weg. Zo blijf je bezig, en gelukkig maar.’
Fotografie-assistent: Lei Visser.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant