is journalist en documentairemaker.
Een Afrika-correspondent heeft zelden met Haagse politici van doen. Maar toen Mark Rutte als premier naar Mali ging om de vertrekkende Nederlandse soldaten toe te spreken op Kamp Castor in Gao, wilde ik wel mee in zijn kielzog. Het was eind 2017. Grote delen van Mali en andere landen in West-Afrika waren onder de voet gelopen door Al Qaida en andere jihadistische groeperingen. Onbeschrijfelijke moordpartijen en aanslagen trokken langs dorpen en steden. Hun wapens kwamen grotendeels uit Libische arsenalen, waar de val van dictator Khadafi in gang was gezet door bombardementen van Ruttes latere werkgever, de Navo.
Rutte was in opperbeste stemming en deed joviaal de ronde op de basis. ‘Hey hi.’ Hij had zijn pak ingewisseld voor een spijkerbroek en All Stars aan zijn voeten. Iedereen voelde de magie van zijn aanstekelijke energie. Maar in zijn toespraak zei hij iets schokkends. ‘We weten dat er veel vluchtelingen vanuit hier naar Europa komen. Wat we natuurlijk niet willen is dat er tussen die vluchtelingen ook terroristen mee naar Europa komen. Daarom zijn jullie hier.’
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Met die paar zinnen verdraaide Rutte niet alleen het officiële doel van de VN-missie in Mali, namelijk het beschermen van Mali tegen terreur. Maar hij verbond ook het woord vluchteling met ‘terrorist’. Het bleek geen slip of the tongue. Gevraagd naar bewijs dat er tussen Malinese vluchtelingen terroristen zaten, zei hij met een lach: ‘Daarom zijn we dus hier. Omdat we dat niet willen.’ Die quote werd uitgezonden in het journaal. Mijn vraag over zijn bewijs werd er vanwege tijdsdruk uitgesneden.
Ik moet vaak aan die ontmoeting denken nu Rutte inmiddels secretaris-generaal van de Navo is. Sinds zijn aantreden schuift hij steeds verder op in de verdediging van Donald Trump. Wat begon met complimenten en koosnaampjes (daddy) is inmiddels uitgelopen op de verdediging van de aanval op Iran en zelfs stemadvies aan Amerikanen.
‘Ik heb de opiniepeilingen gezien. Ik hoop oprecht dat het Amerikaanse volk achter hem staat. Want hij doet dit om de hele wereld veiliger te maken’, zei hij tegen de Amerikaanse nieuwszender CBS. De gezamenlijke aanvallen van de VS en Israël hebben meer dan 1.900 Iraniërs het leven gekost. Er zijn dokters gedood bij aanvallen op ziekenhuizen; scholen en universiteiten zijn gebombardeerd. Aanvallen op zulke civiele doelen schenden het oorlogsrecht.
Ruttes verdediging van de aanvallen leidde tot hevige discussie in het wereldje van politiek duiders. Variërend van ontzag voor zijn strategie om Trump aan boord te houden tot ‘hij moet aftreden’, zoals de podcastende professor Rory Stewart eiste.
Ik legde de Rutte anekdotes voor aan de grondlegger van de supranationale criminologie en oorlogsmisdaden-kenner Alette Smeulers. In haar 700 pagina’s tellende boek Angstaanjagend normaal onderzoekt ze oorlogsmisdadigers, terroristen en goedpraters in conflicten over de hele wereld. Daarin onderscheidt ze veertien archetypen, van de fanaticus, de toegewijde onderdaan tot de true believer.
Haar hoofdstuk over de carrièremaker begint met de volgende passage: ‘Carrièremakers zijn zeer ambitieus en streven naar macht, status, prestige, glorie en roem. Ze zijn zeer strategisch en handelen meestal uit puur opportunisme: altijd op zoek naar middelen en manieren om op te klimmen naar een hoge maatschappelijke positie met status. Sommige carrièremakers geloven in de ideologie van de betreffende politieke leider die ze steunen. Anderen zijn alleen geïnteresseerd in macht of status.’
Rutte is zeker geen ideoloog. Als premier was hij trots op zijn bestuur ‘zonder visie’. Zijn carrière is wel getekend door blinde vlekken. In 2007 werd hij door de rechter veroordeeld wegens het aanzetten tot rassendiscriminatie als staatssecretaris voor Sociale Zaken. Rutte verdedigde lange tijd Zwarte Piet, ook al kwam hij daar later op terug. Zijn opmerkingen in Mali over terroristen onder vluchtelingen waren duidelijk gericht op de Nederlandse kiezer. Oog voor een ander perspectief is niet Ruttes sterkste kant.
In al die jaren bleef hij op veilige afstand van (mogelijke) oorlogsmisdaden. Zo verging het veel anderen in de geschiedenis ook, schrijft Smeulers over de carrièremaker. ‘Velen van hen zullen aan het begin van hun politieke carrière niet uit zijn geweest op oorlog of vernietiging, maar ze accepteerden zonder gewetenswroeging dat dit de uitkomst was van de machtsstrijd waarin zij een cruciale rol speelden.’
Het boek van Smeulers gaat niet over monsters, maar juist over heel gewone mensen die onbedoeld terechtkomen in een moorddadige wereld. Mensen zoals Mark Rutte. Mensen zoals u en ik.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns